Вршителот на должноста вицепремиер на Косово, Бесник Бислими, кој е и главен преговарач за дијалогот со Србија, вели дека Косово досега немало корист од договорите што ги договори Брисел.
Во интервју за Дојче веле Тој ја обвини Европската Унија дека е пристрасна во дијалогот.
ДВ: Кога зборуваме за Европската Унија, регионалната надворешна политика и реформите што треба да се туркаат напред, сакам да ве прашам за дијалогот со Србија, кој се чини дека е во застој. Покрај другите ваши должности, вие сте и главен преговарач за косовската страна во овој дијалог. Кои се вашите предлози за излез од кризата на дијалогот Приштина-Белград?
Бислим: Всушност, нема дијалог меѓу Приштина и Белград, но има дијалог меѓу Косово и Србија, бидејќи не одат претставниците на градовите, туку претставниците на владите на двете земји. Дијалогот во Брисел имаше две главни цели: првата цел е целосна нормализација на односите меѓу Косово и Србија, а втората цел е да се поддржат страните во спроведувањето на претходните договори. Во меѓувреме, имавме интервенции од пријателски земји со привремен договор познат како „Бриселски основен договор“ или „Охридски договор“, кој вклучува и други претходни договори.
ДВ: Зборувате за Заедницата на општини со српско мнозинство?
исто така
Бислими: Косово никогаш немало Договор за асоцијација со Србија
Бислим: Не, тоа е договор што содржи 39 други договори, а не Спогодбата за асоцијација. Ова е наративот на Србија, кој ќе го сведе Основниот договор на реафирмација на Асоцијацијата, но овој договор има 11 члена и ниту еден од членовите не го споменува конкретно Асоцијацијата, туку ја споменува обврската на страните да ги спроведуваат претходните договори. Во меѓувреме, заеднички заклучок на Косово и на Европската Унија е дека и покрај фактот дека повеќето договори договорени во Брисел бараат дејствија од страна на Косово, а не од страна на Србија, листата на неисполнување на обврските од страна на Србија е двојно подолга од онаа на Косово. Значи, постојат многу договори што Србија треба да ги спроведе.
На пример, затворање на паралелните структури или неблокирање на Косово во меѓународните институции, прашањето со Катастарот, интегрираното управување со границите, енергетиката и многу, многу други договори кои се заглавени затоа што Србија не ги почитувала тие договори. И на сето ова мора да се работи во рамките на основниот договор, од кој еден е договорот од 2013 година и Принципите од 2015 година, но тоа не е главниот дел од договорот.
ДВ: Но, сепак, имајќи предвид колку штета нанесе овој договор на имиџот на Косово, не мислите ли дека е потребно некакво решение, компромис. Самиот премиер покажа флексибилност по ова прашање, но вие бевте порезервирани во врска со правењето компромиси во овој поглед. Зошто?
Бислим: Голем дел од конфузијата што се создаде околу Заедницата на општини со српско мнозинство произлегува од недостаток на познавање на деталите. Има многу малку сознанија за тоа што содржи овој договор. Тука произлегуваат влијанијата врз имиџот на Косово. За ваша информација, во договорот од 2013 година беше договорено Косово да формира работна група со задача да презентира нацрт-статут за Заедницата на општини со српско мнозинство. Овој тим требаше да има 4 члена, сите членови на српската заедница, кои, во тесна соработка со Министерството за локална самоуправа, ќе ги презентираат своите наоди за нацрт-статутот на Здружението во Брисел. Ова се случи во 2013 година и, како што знаете, овој тим, кој е целосно контролиран од Белград, никогаш не предложил нацрт-статут до 2024 година. Тоа е, како може Косово да се обвини за процес кој во еден момент е заглавен, кога сноси целосна одговорност за подготовка на документот кој требаше да влезе во следната фаза, а кој е откажан од членовите на српската заедница.
ДВ: Па што нудите, бидејќи оваа ќорсокак мора да се надмине?
исто така
Нема напредок во дијалогот: Косово бара спроведување на договорот, Србија бара асоцијација
Бислим: Косово никогаш немало Договор за асоцијација со Србија. Имаше договор за нормализирање на односите, што беше еден вид трансакциски договор: Србија бараше нешто, Косово бараше нешто. Во овој договор, Србија побара: Здружување. Побара гаранција од косовската влада дека војската нема да оди на северната граница без договор со КФОР. И побара од Европската Унија отворање на преговорите за пристапување. Во рамките на овој договор, постојат три суштински барања од Косово. Писмото на премиерот Тачи до шефот на НАТО, во кое се потврдува неговата подготвеност да не ја испраќа војската во северните области без согласност на КФОР, беше испратено пред потпишувањето на договорот. Значи, Србија исполни дел од барањата дури и без да го потпише договорот.
Неколку недели по потпишувањето на договорот, ЕУ ги започна преговорите. Да речеме дека во првите пет недели, Србија добила 2/3 од производот што го нарачала според овој договор. Косово имаше само две барања: првото барање беше да не биде блокирано во процесите на европска интеграција, а второто беше Србија да ги затвори паралелните структури. Дали Косово добило дел од нарачаниот производ? Србија продолжи со блокади и кампањи за повлекување од признавањето на Косово, па дури и по потпишувањето на Основниот договор, гласаше против членството на Косово во Советот на Европа и не само што ги затвори паралелните структури, туку отвори и нови. Она што не го разбирам е како Европската Унија никогаш не извршила притисок врз Србија да испорача барем 1/10 од производот договорен во Бриселскиот договор, туку инсистира Србија да добие една третина од нарачаниот производ, додека Косово да не добие ништо за возврат.
ДВ: Какви чекори ќе преземете за да се осигурате дека Европската Унија подобро ќе ја разбере вашата позиција?
Бислим: Нема сомнение дали ЕУ била пристрасна во овој процес. Никој не се спротивставува на ова. ЕУ беше пристрасна во овој процес и имаше јасни преференции за задоволување на барањата на Србија, бидејќи веруваше дека постигнувањето договор за нормализација е можно ако ги исполни барањата на посилната страна во дијалогот. Србија се смета за најсилна субјект во дијалогот бидејќи има Спогодба за стабилизација и асоцијација, има статус на кандидат и следствено е во попривилегирана позиција во процесот, а масата не е рамноправна. За да се изедначат условите, Србија мора да биде обесштетена, а целиот притисок беше на страната на Косово. Имавме огромна надеж дека со новите промени на клучните позиции на Европската Унија, овој наратив ќе се промени и ќе бидеме ставени на рамноправна основа.
исто така
Бислими: Соренсен има јасна визија како да се движи напред, рано е за конкретни резултати
Никогаш не се двоумиме да ја информираме Европската Унија за тоа што сме договориле и како се спроведува овој договор. Не се двоумиме да покажеме што сме направиле за интеграцијата на малцинствата, вклучително и интеграцијата на српското малцинство, и не се двоумиме да ѝ покажеме на ЕУ дека нема малцинство во ЕУ кое има помоќни инструменти за заштита на правата на малцинствата од Косово.
Но, за да покажеме колку се ефикасни овие мерки, мораше да ги покажеме и контравредностите: какви се правата на Албанците во Прешевската долина, каде што минатата недела видовме дека не е вработен ниту еден полицаец Албанец. Брисел сè уште е загрижен дали е исполнета квотата на српски полицајци во рамките на косовските полициски структури, но сè уште не е загрижен за тоа како не се вработени албански полицајци во Прешевската долина, каде што над 90% од населението се Албанци. Веруваме дека граѓаните имаат право да уживаат во истите привилегии, без оглед на нивната етничка припадност и без оглед на територијата на која се наоѓаат.
