I mbijetuari i Holokaustit, Leon Weintraub: Na çnjerëzuan

Leon Weintraub ende e kujton ditën kur nazistët marshuan në qytetin e tij të lindjes, Lodz në Poloni, më 9 shtator 1939.

“Ishin aty radhë të pafundme ushtarësh të rinj, të gjatë e të shëndetshëm, me uniforma të gjelbra të Wehrmachtit. Vetëm mendimi për tingullin e çizmeve të tyre me gozhda mbi kalldrëm më shkakton edhe sot një të dridhur të ftohtë në shtyllën kurrizore”, thotë ai. “Rrezatonin aq shumë fuqi dhe do të shkatërronin gjithçka që u dilte përpara”.

Weintraub ishte vetëm 13 vjeç atëherë dhe nuk kishte asnjë ide për tmerret që e prisnin. Ai jetonte në një lagje të varfër me katër motrat dhe nënën e tij, e cila drejtonte një lavanderi të vogël. Babai i tij kishte vdekur kur Leon ishte dy vjeç. Familja e lidhur ngushtë mbështetej te njëri-tjetri. Leoni ishte një djalë i zgjuar.

“Leximi i librave dhe shikimi i filmave ishin për mua si një vrimë çelësi, që më lejonte të shihja një botë tjetër”, thotë ai.

Falë një burse, Weintraub arriti të ndjekë shkollën e mesme. Por kjo përfundoi në shkurt të vitit 1940, kur ai dhe familja e tij u zhvendosën me forcë në geton e Lodzit, ku rreth 160 mijë hebrenj u grumbulluan së bashku. Kushdo që përpiqej të arratisej, qëllohej.

Banorët e getos iu nënshtruan punës së rëndë fizike. Leon punonte në sektorin metalik të një punishteje elektrike. “Judenrat”, këshillat hebraike të detyrueshme të krijuara nën pushtimin nazist, i thanë se ata që ishin të dobishëm për nazistët kishin më shumë gjasa për të mbijetuar.

Shumë njerëz në geto vdiqën nga sëmundjet dhe uria. “Prandaj fjala ‘uri’ ka një vend shumë të veçantë në fjalorin tim, në mendjen time dhe në qenien time”, thotë Weintraub. Sot njerëzit shpesh thonë se janë të uritur kur humbin një vakt, por “kjo nuk është uri e vërtetë, është thjesht oreks i shtuar”.

“Për 5 vjet, 7 muaj dhe tre javë, përveç një rasti, unë fjalë për fjalë vuajta nga uria. Nuk mund të flija për shkak të presionit të dhimbjes në stomak dhe zgjohesha me të njëjtën ndjesi. Mendimi im i vetëm ishte si të gjeja diçka për të ngrënë që ta mbushja stomakun”.

Në verën e vitit 1944, getoja u mbyll. Presidenti i distriktit, Friedrich Übelhöhe, kishte qarkulluar tashmë një letër për udhëheqësit nazistë në vitin 1939, ku shkruante: “Krijimi i getos është, natyrisht, vetëm një masë e përkohshme. Unë rezervoj të drejtën të vendos se kur dhe me çfarë mjetesh getoja dhe qyteti i Lodzit do të pastrohen nga hebrenjtë. Në çdo rast, qëllimi përfundimtar duhet të jetë zhdukja e kësaj murtaje”.

Megjithatë, banorëve të getos iu premtua në mënyrë cinike se do të lejoheshin të punonin diku tjetër “për të mirën e Rajhut të Tretë”.

Si shumë të tjerë, Leon Weintraub u deportua në kampin e vdekjes “Auschwitz-Birkenau”. Nazistët pretendonin se ishte thjesht një geto tjetër.

“Atëherë mbërriti treni i mallrave, më i përshtatshëm për transportimin e bagëtive sesa të njerëzve”, kujton Weintraub. “Ishim të ngjeshur aq fort sa mund të qëndronim vetëm në këmbë. Dyert u mbyllën, nuk kishte ushqim, asgjë për të pirë. Ra nata, pastaj u zbardh sërish, dhe pastaj ra përsëri nata”. Era nga kova që përdorej si tualet mbizotëronte gjithçka.

Në një moment, dyert u hapën me forcë dhe dikush bërtiti: “Jashtë, jashtë”. Weintraub kujton se ende nuk e kuptonte se ku po i çonin nazistët. I thirri nënës së tij: “Shihemi brenda”. Por shpejt e kuptoi se kishte përfunduar në një geto tjetër.

Me bisht të syrit vuri re se gardhi me tela me gjemba ishte i elektrifikuar. Weintraub e pa nënën e tij për herë të fundit gjatë të ashtuquajturës “përzgjedhje”. Oficerët e SS-it merrnin vendime për jetë a vdekje me një gjest të thjeshtë: “Gishti nga e djathta: i papërshtatshëm për punë; gishti nga e majta: vdekje”, rrëfen Weintraub. Nëna e tij u vra në dhomën e gazit po atë ditë.

Për Leonin 18-vjeçar, gishti tregoi nga e djathta. “Dhe atëherë filloi procesi i çnjerëzimit”, kujton ai. Njerëzit u zhveshën, u lanë, u rruan dhe u dezinfektuan. “Na u grabit çdo vullnet njerëzor. Ata na kontrollonin dhe ne nuk kishim zgjidhje tjetër veçse të zbatonim urdhrat”.

Kur Leon Weintraub mendon për “Auschwitzin”, mbi të gjitha i vjen në mendje era e mishit të djegur. “Nuk e dija”, thotë ai, “se oxhaqet e larta dhe tymi i zi i trashë po digjnin qenie njerëzore”. Megjithatë, ai thotë se u izolua emocionalisht nga realiteti si një formë vetëmbrojtjeje: “Përndryshe nuk do të kisha mundur ta përballoja”.

Rastësisht, ai i mbijetoi kampit të vdekjes. Të rinjtë e Bllokut 10, ku mbahej ai, ishin planifikuar tashmë të dërgoheshin në dhomën e gazit. Kur rojet nuk ishin përreth, Weintraub u bë bashkë me një grup të burgosurish lakuriq që po dërgoheshin për punë në kampin “Gross-Rosen”. Atij sapo i kishin vizatuar numrin e të burgosurit në krah. “Kur arritëm te depoja e rrobave, fatmirësisht askush nuk më kontrolloi, përndryshe do të kisha vdekur.”

Imazhi i fundit i “Auschwitzit” që ai mban me vete është trupi i një gruaje që kishte bërë vetëvrasje, i varur në një gardh elektrik.

Ndalesat e radhës për Weintraubin e ri ishin kampet e përqendrimit “Gross-Rosen”, Flossenbürg dhe “Natzweiler-Struthof”. Pamjet e mizorive sadiste të nazistëve janë gdhendur thellë në kujtesën e tij: rrahje brutale arbitrare ndaj të burgosurve që kalonin, poshtërime dhe varje të të internuarve.
“Sa herë që vij në Flossenbürg, këmbët më dridhen”, thotë ai. “Ngrihem për disa sekonda, sepse transportohem pas në atë dimër, duke ndjerë atë erë të ftohtë. E gjithë turma lëviz nëpër sheshin e apelit. Është një pamje apokaliptike”.

Pak para përfundimit të luftës, Weintraub u transportua me një tren që ishte menduar të fundosej në Liqenin e Konstancës. Por lokomotiva u qëllua nga avionë francezë dhe Leoni arriti të arratisej. Kur hasi një ushtar francez, kuptoi se kalvari i tij kishte marrë fund. Në atë kohë, 19-vjeçari peshonte vetëm 35 kilogramë dhe vuante nga tifoja. Ai vajtoi humbjen e familjes së tij derisa mësoi rastësisht se tre nga motrat e tij kishin mbijetuar kampin “Bergen-Belsen”. “Dhe atëherë u bëra përsëri njeri. Ishte fillimi i udhëtimit tim drejt jetës”, thotë ai.

Pas përvojës me sëmundjen dhe vdekjen, Weintraub zgjodhi të bëhej gjinekolog dhe obstetër. Ai donte t’ia kushtonte jetën sjelljes së jetës së re në botë.

Në vitin 1946, qeveria ushtarake britanike i mundësoi të studionte në Göttingen, Gjermani, në vendin e kryerësve të krimeve. Si mjek, ai u përball drejtpërdrejt me mungesën e provave shkencore të vlefshme për ideologjinë racore naziste.

Në vitin 1950 u kthye në atdhe, por në vitin 1969 emigroi në Suedi për shkak të përhapjes në rritje të antisemitizmit në Poloni. Ai filloi të avokojë për rëndësinë e kujtesës, duke e parë atë si detyrim ndaj anëtarëve të familjes së tij të vrarë dhe miliona viktimave të pafajshme. Ai paralajmëroi se lejimi i zbehjes së kujtimit të tyre do të ishte sikur t’u merrej jeta për herë të dytë.

“Një jetë e tërë ka kaluar dhe shumë të rinj sot nuk e dinë më se çfarë ishte Holokausti”, thotë ai. “Është e tmerrshme që ka njerëz që përsëri bëjnë thirrje për pogrome dhe që njerëzit kanë frikë të dalin në rrugë”.

Pavarësisht gjithçkaje, Weintraub mbetet optimist:

“Jam i bindur se në një moment do të mbizotërojë arsyeja e shëndoshë dhe njerëzimi do ta kuptojë se është koha të ndalojë së akuzuari dhe luftuari njëri-tjetrin dhe të ndërtojë së bashku një të ardhme paqësore”.