Kulturë

Shqiptarët e sllavizuar të Malit të Zi në shërbim të Principatës së Serbisë

 Ushtarë shqiptarë në Nish, 1914

“Pse lëvron në tokë të huaj?”

 

“Tregu poshtë në pjesën perëndimore në Nish, atje ku shiten kafshët, drutë, sana quhet Tregu i Aranautëve”. Askush nuk e di se prej nga e kishte marrë guximin njëri prej ideologëve të Serbisë së Madhe, Stojan Novakoviq (1842-1915) të mos hezitonte që gjërat t’i quante me emrin e vërtetë. Aq më tepër temën “Qytetet, tregjet, qytezat” ai e kishte trajtuar në kuadër të studimit të Serbisë mesjetare. Tregu i Aranutëve i Nishit edhe pse kalimthi ishte përmendur në kuadër të studimit të gjerë, në vitin 1903 ishte botuar në revistën “Archiv für slavische Philologie 25”

“Pse lëvron në tokë të huaj?”

“Në veshët e gjyshit tim Jovanit kishin arritur lajme se atje diku në Arnautllëk (Shqipëri), në zonat e Jabllanicës dhe Toplicës, kishte shumë prona që ishin braktisur prej shqiptarëve. Nuk kaloi shumë kohë dhe gjyshit iu bashkëngjit edhe një bashkëfshatar i yni”. Kështu e kujton rrëfimin e pleqve vrajas një banor i mëvonshëm i fshatit Rafunë të Jabllanicës së sotme menjëherë pas verës së vitit 1878. “Gjyshi Jovani pasi ishte vërtetuar vetë duke parë ara të tëra të papunuara e të rrethuara me shtëpi të braktisura e plevica, u kthye në Vrajë, i mori qentë dhe nisi të lëvronte në njërën nga pronat e lëna shkret pa e ditur se e kujt ishte ajo. Duke lëvruar, pas disa ditësh dikush nga prapa ia kishte mbyllur sytë atij. Jovanit iu kishin prerë këmbët kur e kishte parë shqiptarin e armatosur!