Kosova 15 vjeçe

17 Shkurti i 2008-s hapi rrugë, por edhe sfida të reja për shtetin e ri. Në këtë 15-vjetor të shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, “Koha Ditore” sjell edicionin special të saj për formësimin e shtetit gjatë këtyre viteve dhe për hijet e së kaluarës

Ka qenë njëherë 12 qershori i 1999-s e pastaj 17 shkurti i 2008-s që Kosovës i dhanë mundësi të mëdha. Mbase më të mëdha se që mundi t’i përballonte e diti t’i shfrytëzonte. Një vend e një mendësi që ishin më të mira në përpjekjet e konsistencën për t’u çliruar. Shqiptarët e saj sakrifikuan shumë, u solidarizuan dhe besuan që Kosova që e synonin do të bëhej më e mira. Një vend që do t’ua dinte jo veç atyre që dhanë në të kaluarën, por edhe potencialit që do të jepte për të ardhmen e saj. Për ekstraktin më të mirë që do të mund të dilte nga gjaku dhe dëshira për shtet.

Kjo nuk ndodhi. Së paku jo aq sa ishin shpresa e vizioni.

Në këtë 15-vjetor të shpalljes së Pavarësisë së Kosovës, “Koha Ditore” sjell edicionin special të saj për formësimin e shtetit gjatë këtyre viteve dhe hijet e së kaluarës. 17 shkurti i 2008-s hapi rrugë, por edhe sfida të reja. Data e dytë e rëndësishme pas saj ishte 22 korriku 2010, kur Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë iu përgjigj Serbisë se shpallja e Pavarësisë së Kosovës nuk shkel të drejtën ndërkombëtare e as nuk është në kundërshtim me Rezolutën 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Edhe kjo datë qe mundësi më e madhe se që mundi Kosova ta shfrytëzonte për pozicionim sa më të fortë ndërkombëtarisht. Por, para kësaj Kosova kishte lënë pas dore diçka tjetër.

Së pari e humbi historinë që përbënte bazën më të fuqishme për ta ngritur mbi të shtetin e ri. Kjo nuk goditi veç viktimat e familjarët e mbijetuar, të vërtetën e luftës dhe vendosjen e drejtësisë. Por, edhe pozicionoi Kosovën në të njëjtin rrafsh me Serbinë në secilin proces maratonik ballafaqimi me ndërmjetësimin ndërkombëtar. Kosova nuk merrte me vete krimet, viktimat e shkatërrimet, derisa Serbia vazhdonte të ndërtonte mbi narracionin e “agresionit të NATO-s”. Pasojat i barti e po i bart në të gjitha proceset negociatore.

Për ta rikthyer në kujtesë në këtë ditë feste të kaluarën e harruar, në edicion special të gazetës vjen rrëfimi i ushtarit të UÇK-së që, derisa ishte në front, forcat serbe ia vranë e dogjën 51 anëtarë të familjes së ngushtë e të gjerë brenda shtëpisë, të cilën posa e kishin ndërtuar. Rrëfimi i tij shkon përtej krimit të vrasjes në atë të dëshpërimit të thellë që asnjë evidentim, hetim apo intervistim i gjashtë të mbijetuarve nuk është bërë në 24 vjetët e lirisë. Për neglizhencën e institucioneve flasin njerëz që merren me drejtësi e krime lufte. Bazuar në raportimet e saj gjatë luftës, ky numër i “Kohës Ditore” sjell tekste përmbledhëse për secilën nga masakrat më të mëdha të luftës së Kosovës: Likoshani e Qirezi më 28 mars 1998, Prekazi më 5, 6 dhe 7 mars 1998, Lubeniqi më 24 maj 1998, Abria e Epërme më 27 shtator 1998, Rogova e Hasit më 29 janar 1999, Suhareka më 26 mars 1999, Krusha e Vogël më 26 mars 1999, Krusha e Madhe më 25, 26 e 27 mars 1999, Celina më 25, 26 e 27 mars 1999, Izbica më 28 mars 1999, Belegu më 29 mars 1999, Pastasela më 31 mars 1999, Gjakova më 1 e 2 prill 1999, Rezalla më 5 prill 1999, Pokleku i Vjetër më 17 prill 1999, Meja e Korenica më 27 prill 1999, Studimja më 2 maj 1999 dhe Qyshku më 14 maj 1999.

Edhe Arbëri 4 muaj më parë 18 vjet shtet

Ishin krimet kundër njerëzimit në Kosovë që nxitën intervenimin euroatlantik për ta ndalur makinerinë e politikës së Serbisë më 1999. Por jo çdo gjë nisi atëherë. Për Kosovën “sui generis” në këtë edicion të gazetës vjen edhe analiza e rrugëtimit të gjatë të saj me elementet të cilat nuk mund t’i ketë asnjë rast tjetër në botë – prej heqjes së dhunshme të autonomisë nga ana e regjimit të Sllobodan Millosheviqit, dhunës policore, mbylljes së shkollave dhe përzënies nga puna, përmes përpjekjeve të Grupit të Kontaktit për zgjidhje paqësore, Konferencës në Rambouillet, ndërhyrjes ushtarake të NATO-s, vendosjes së Kosovës nën administrim ndërkombëtar, negociatave në Vjenë, shpalljes së Pavarësisë, mendimit të GJND-së e deri te dialogu që akoma vazhdon.

Më 2008 Kosova shpalli Pavarësinë e menjëherë pas GJND-së më 2010, Kombet e Bashkuara nxorën rezolutën për nisjen e bisedimeve të reja mes Kosovës e Serbisë, me ndërmjetësimin e BE-së. Rezolutë për nisjen e bisedimeve po atë vit nxori edhe Kuvendi i Kosovës. Bisedimet që duhej të ishin teknike morën kah tjetër dhe dy vjet më vonë Kuvendi nxori edhe një rezolutë për kalimin nga tekniket në politike. Viti 2013 solli marrëveshjen e parë mes Kosovës e Serbisë. Kryeministrat e atëhershëm Thaçi e ai serb Daçiq, me ndërmjetësimin e baroneshës Ashton, nënshkruan dokumentin që nxori në horizont Asociacionin. Marrëveshja e Brukselit në 15 pikat e saj kryesisht adresonte integrimin e serbëve. Në fakt akomodimi i komunitetit serb në Kosovë ka zënë vendin kryesor në vlerësimin e punës së institucioneve të përkohshme vetëqeverisëse të Kosovës qysh pas luftës e deri para shpalljes së Pavarësisë, përmes nëntë standardeve të vëna nga UNMIK-u. Para statusit ato duhej plotësuar. Po ashtu duhej zotuar Qeveria e përkohshme e Kosovës që me qëllim akomodimi sa më të mirë të bëhej procesi i decentralizimit të pushtetit lokal që çoi në 10 numrin e komunave serbe. Pas standardeve e decentralizimit, negociatat e Vjenës dhe Pakoja e Ahtisarit siguruan kompetenca shtesë si në nivelin lokal ashtu edhe qendror, ashtu edhe statusin e veçantë për zonat e mbrojtura të trashëgimisë, e cila u identifikua dhe u njoh si serbe në Kosovë. Por, historia e dëshmon se në manastire flitej shqip. “’Unë jam shqiptar’ në Manastirin e Deçanit”, është njëri prej teksteve në këtë numër të gazetës, që e dëshmon këtë. Është një studim që zbardh fakte mbi përkatësinë edhe të klerikëve që shërbenin dikur aty.

“‘Urrejtja e lashtë’ e rishfaqur në raportet Kosovë-Serbi” është një tjetër tekst që përcjell politikën e vazhdueshme antishqiptare të Serbisë dhe fuqizimin e saj pas Pavarësisë së Kosovës.

Zhvillimet politike pas 17 Shkurtit avancuan edhe më shumë, jo të drejtat që do të integronin komunitetin serb, por ambiciet dhe kontrollin e pushtetit të Beogradit mbi territoret me shumicë serbe. Krijimi i Listës Serbe eliminoi thuajse plotësisht mundësinë e komunikimit direkt të Prishtinës me këtë komunitet. Marrëveshja e 2013-s, pasuar nga ajo e 2015-s, nënshkruar nga kryeministrat e atëhershëm Mustafa e ai serb Vuçiq, me ndërmjetësim të diplomates italiane Mogherini, e bënë të qartë qëllimin e Serbisë të nisur me decentralizim për krijimin e republikës brenda republikës me Asociacion. E vulosi po ashtu faktin që Kosova nuk mundi e nuk diti t’i shfrytëzonte mundësitë e mëdha të 12 qershorit 1999, as të 17 shkurtit 2008.

Nga 15 vjetët e shtetësisë, 13 i kaloi në tavolinë negociatash, për të shkuar përtej atyre mbi të cilat e shpalli Pavarësinë. Në vitin e 16-të ka hyrë me presion kushtëzues ndërkombëtar për themelimin e Asociacionit që për ironi argumentohet me narracionin e njëjtë si ai i Standardeve të UNMIK-ut dhe i Vjenës që duhet siguruar që zëri i serbëve të dëgjohet.

Edhe Fejton 5 muaj më parë Pavarësia më 17 shkurt ose më 9 mars?

Politika ka tërhequr më së shumti vëmendjen e opinionit, por këta 15 vjet konkurrencë të fortë i kanë bërë skandalet e korrupsionit dhe krimit brenda e jashtë institucioneve, shumica e të cilave ashtu siç edhe problemet politike kanë mbetur të pazgjidhura.

Edicioni special i gazetës sjell edhe analizën për atë se cila ishte rruga e drejtësisë në Kosovë, e cila ajo e krimit; ku u bashkuan ato e ku nuk u takuan fare dhe pse rrallë u ndeshën.

Një rrëfim tjetër i Kosovës është ai i kulturës. Mbase një ikje prej përditshmërisë janë sukseset e artistëve anekënd botës. Në të shumtën, raste individuale pa përkrahjen e shtetit. Dhe jo rrallë shkëlqimi i tyre nuk zgjat aq sa për t’i bërë kontrast asaj që sjell realiteti. Artistët arritën në skena botërore, gdhendën identitetin e këtij vendi. Kur ishin mbushur jo më shumë se tetë vjet shtetësi, për pak i sollën edhe çmimin “Oscar”. Dëshmuan se ka gjenerata që munden. E këtë e vërtetuan edhe sportistët.

Gazeta e 15-vjetorit të Pavarësisë sjell rrëfimet pas 15 sukseseve më të mëdha në sport. Viti 2016 qe më i rëndësishmi në prezantimin ndërkombëtar të Kosovës. Erdhi medalja e parë e artë olimpike nga Majlinda Kelmendi, Kosova u anëtarësua në UEFA e FIFA dhe luajti ndeshjet e para kualifikuese. Pesë vjet pas Nora Gjakova e Distria Krasniqi dekoruan Kosovën edhe me dy medalje të tjera të arta olimpike. Medalje të tjera botërore e evropiane i sollën Kosovës edhe sportistë të tjerë, e më 17 shkurt, pikërisht në përvjetorin e Pavarësisë, një medalje synon që ta fitojë në Izrael xhudistja Laura Fazliu.

Edhe Arbëri 3 muaj më parë Kosova shënon Ditën e Kushtetutës

Për të shënuar pikat më të rëndësishme që bënë kthesa në rrugëtimin pesëmbëdhjetëvjeçar të Kosovës, gazeta sjell në këtë edicion kalendarin e 100 datave të vendimeve e ngjarjeve që kanë lënë gjurmë.

Me shpresën që kalendari i përvjetorëve të ardhshëm të Pavarësisë do të sjellë më shumë kthesa pozitive për Kosovën se ky i 15 vjetëve të shkuar, redaksia e “Kohës Ditore” ua uron 17 Shkurtin!