Pragmatizëm apo përpjekje e kotë? Përçarjet në Evropë për telefonatat me Putinin

Në mungesë të një përfaqësuesi të vetëm evropian për negociatat e drejtpërdrejta me Moskën, disa udhëheqës kanë nisur të krijojnë kanalet e tyre të komunikimit me Kremlinin, duke shkaktuar paqartësi dhe përçarje mes aleatëve

 Vendet nordike rrallëherë përplasen publikisht për çështje të politikës së jashtme, aq më pak kur bëhet fjalë për Rusinë.

Megjithatë, një bisedë telefonike 90-minutëshe, e zhvilluar këtë javë me presidentin rus, Vladimir Putin, nga udhëheqësit e Finlandës dhe Norvegjisë, shkaktoi reagime të pazakonta kritike nga vendet fqinje, Danimarka dhe Suedia.

Të martën, presidenti i Finlandës, Alexander Stubb, dhe kryeministri i Norvegjisë, Jonas Gahr Støre, zhvilluan një bisedë telefonike me Putinin. Ky ishte një komunikim i rrallë në nivel të lartë mes presidentit rus dhe aleatëve evropianë të Ukrainës. Dy udhëheqësit nordikë theksuan se telefonata ishte zhvilluar në emër të Ukrainës dhe se aleatët ishin njoftuar paraprakisht për të.

Megjithatë, vendet fqinje nuk u bindën nga këto shpjegime.

“Jam shumë skeptike ndaj kësaj nisme të pavarur të Norvegjisë dhe Finlandës”, deklaroi kryeministrja daneze, Mette Frederiksen, duke u ankuar se Kopenhaga nuk ishte konsultuar përpara telefonatës. “Sinqerisht, nuk e di se çfarë mendojnë se mund të arrijnë përmes saj”.

Edhe kryeministri suedez, Ulf Kristersson, kritikoi këtë nismë, duke thënë se nuk ishte njoftuar paraprakisht për bisedën.

Ky tension nxori në pah përçarjet që rrezikojnë të vështirësojnë përpjekjet e Evropës për të krijuar një kanal të drejtpërdrejtë komunikimi me Moskën. Qeveritë evropiane ende nuk kanë arritur marrëveshje as për atë nëse duhet të angazhohen në dialog me Putinin dhe as për atë se kush duhet t’i përfaqësojë në këto bisedime.

“Në vend që të paraqitemi si një grup plotësisht i bashkuar dhe homogjen, po shohim një përçarje”, tha Arkady Moshes, drejtor i programit për Rusinë në Institutin Finlandez për Çështjet Ndërkombëtare. “Sipas standardeve të vendeve nordike, kjo është një përçarje mjaft serioze”.

Që nga vera, udhëheqësit evropianë kanë diskutuar, pa arritur ndonjë përparim të rëndësishëm, nëse duhet të emërojnë një përfaqësues për të negociuar drejtpërdrejt me Moskën për përfundimin e luftës në Ukrainë. Kjo çështje është bërë edhe më urgjente javëve të fundit, pasi Donald Trump është afruar më shumë me Moskën, në dëm të Ukrainës.

Një raund i ri bisedimesh për paqe pritet të zhvillohet muajin e ardhshëm në Abu Dhabi. Kjo ka shtuar shqetësimin e qeverive evropiane se mund të lihen jashtë negociatave që mund të përcaktojnë të ardhmen e sigurisë së kontinentit për dekada të tëra.

“Në përgjithësi, ekziston pajtimi se duhet të flasim me Putinin, por përpjekjet për të vendosur kontakte me të po ngjajnë gjithnjë e më shumë me një garë ku secili vepron sipas dëshirës së vet”, tha një diplomat i lartë evropian, i cili foli në kushte anonimiteti. “Shumë udhëheqës mendojnë se mund të jenë pikërisht ata që do ta bindin Putinin të ulet në tryezën e negociatave”.

Mesazhe kontradiktore

Gjatë këtij viti, ambasadorët britanikë, francezë dhe gjermanë kanë zhvilluar bisedime me zyrtarë rusë. Këshilltari kryesor diplomatik i presidentit francez, Emmanuel Macron, ka udhëtuar në Moskë, ndërsa edhe zyra e presidentit të Këshillit Evropian, António Costa, ka zhvilluar kontakte të veçanta me Kremlinin.

Kjo përbën një ndryshim të madh krahasuar me izolimin diplomatik që iu imponua Putinit pas nisjes së pushtimit të plotë rus të Ukrainës në vitin 2022, kur shumica e udhëheqësve evropianë shmangnin kontaktet e drejtpërdrejta me Kremlinin. Vetë Stubb, gjatë fushatës për zgjedhjet presidenciale të vitit 2024, kishte deklaruar se nuk do t’i përgjigjej telefonatës së Putinit nëse ai do ta kontaktonte.

Analistët kritikuan këtë javë paqartësinë e mesazheve lidhur me qëllimin e vërtetë të bisedës së Stubb dhe Støre me Putinin, duke thënë se kjo ishte një nga arsyet që shkaktoi reagimet negative.

Fillimisht, telefonata u paraqit si një përpjekje për t’i përcjellë Putinit mesazhe nga Ukraina, por më vonë u bë e qartë se ajo kishte edhe qëllime të tjera.

Støre e mbrojti më pas vendimin e Norvegjisë për të zhvilluar bisedime të drejtpërdrejta me Putinin, duke përmendur nevojën për të menaxhuar rezervat e përbashkëta të peshkut në Detin e Barencit dhe për të ruajtur sigurinë përgjatë kufirit të përbashkët mes dy vendeve.

Ndërkohë, Stubb tha se biseda synonte gjithashtu të parandalonte keqkuptimet mes Rusisë dhe vendeve të saj fqinje nordike.

“Stubb dhe Støre nuk po arrijnë ta bëjnë të qartë nëse kjo bisedë kishte të bënte vetëm me Ukrainën apo edhe me shqetësimet e tyre për sigurinë kombëtare”, tha Joel Linnainmäki, ish-diplomat finlandez dhe analist në Helsinki.

“Nëse gjithçka duket e paqartë dhe e çorganizuar, me gjasë ashtu është në të vërtetë”.

Kjo paqartësi pasqyron mospajtimet më të gjera në Evropë lidhur me mënyrën se si duhet trajtuar Putini, ndonëse qeveritë evropiane vazhdojnë të jenë kryesisht të bashkuara në mbështetjen e tyre për Ukrainën.

“Në thelb, në Evropë ekziston një nivel mjaft i mirë uniteti, por ka mendime të ndryshme për mënyrën se si duhet t’i qasemi Rusisë, se kur është momenti i duhur për të rifilluar dialogun në nivelin më të lartë dhe se kush duhet ta bëjë këtë”, tha Kristi Raik, drejtoreshë e Qendrës Ndërkombëtare për Mbrojtje dhe Siguri (ICDS), një institut i njohur kërkimor në Estoni.

Franca prej kohësh ka mbështetur idenë e mbajtjes hapur të një kanali komunikimi me Putinin, ndërsa Gjermania dhe Britania e Madhe kanë treguar më shumë kujdes. Shtetet baltike dhe shefja e diplomacisë së Bashkimit Evropian, Kaja Kallas, druajnë se rifillimi i kontakteve në nivel të lartë mund të lehtësojë presionin ndaj Moskës, pa siguruar asnjë lëshim nga ana e saj.

Edhe çështja se cili shtet duhet t’i udhëheqë përpjekjet e Evropës për të vendosur kontakte me Moskën ka shkaktuar mosmarrëveshje.

Ministri i Jashtëm i Luksemburgut, Xavier Bettel, njëri prej pak udhëheqësve evropianë që ka vazhduar të mbajë kontakte telefonike me Putinin edhe pas nisjes së pushtimit të plotë të Ukrainës, kujtoi se ishte kritikuar nga kolegët e tij evropianë për marrjen e një nisme të tillë.

“Disa kolegë më thanë: Kush është kryeministri i Luksemburgut që të flasë me presidentin e Rusisë dhe presidentin e Ukrainës? Ju jeni një shtet kaq i vogël”, tha ai në një konferencë të mbajtur në Pragë në muajin maj.

“Ky është gjithashtu një problem i mentalitetit të disa vendeve, të cilat mendojnë se vetëm Franca, Gjermania ose Shtetet e Bashkuara mund t’i udhëheqin diskutimet”.

Nuk ka një përfaqësues të vetëm të BE-së

Deri më tani, Bashkimi Evropian nuk ka caktuar asnjë person me mandat të qartë për të negociuar në emër të 27 shteteve anëtare.

Në teori, detyra e zhvillimit të bisedimeve me Moskën mund t’i besohej shefes së diplomacisë së BE-së, Kaja Kallas. Megjithatë, ajo nuk ka autoritet të pavarur për të negociuar në emër të bllokut pa marrë më parë një mandat nga shtetet anëtare. Ndërkohë, në kryeqytetet evropiane është rritur pakënaqësia ndaj Shërbimit Diplomatik të BE-së, të cilin ajo e drejton.

Kallas, ish-kryeministre e Estonisë dhe një nga kritiket më të ashpra të Kremlinit në BE, konsiderohet gjithashtu nga shumëkush si një bashkëbiseduese e pamundur për Putinin. Moska e ka vendosur atë në listën e personave në kërkim, ndërsa zyrtarët rusë kanë bërë të qartë se nuk kanë shumë interes për të zhvilluar bisedime me të.

Reinier van Lanschot, eurodeputet nga Holanda, u ka bërë thirrje udhëheqësve të BE-së të thërrasin një samit dhe të bien dakord për caktimin e një përfaqësuesi të vetëm për të zhvilluar bisedime me Putinin.

“BE-ja duhet të flasë me një zë të vetëm dhe Ukraina duhet të jetë gjithmonë e përfshirë. Nëse merren parasysh këto dy parime, atëherë mendoj se ka shumë kuptim që Evropa të angazhohet në bisedime”, tha ai.

Megjithatë, ai pranoi se arritja e një marrëveshjeje unanime do të ishte e vështirë, pasi çdo propozim për emërimin e një përfaqësuesi mund të bllokohet nga vetoja e vetëm një shteti anëtar.

Ndërkohë, sipas Linnainmäkit, nisma e kësaj jave nga Finlanda dhe Norvegjia mund t’i nxisë edhe më shumë politikanë evropianë të krijojnë kanalet e tyre të komunikimit me Moskën.

“Është e pashmangshme që politikanët në të gjithë Evropën tani të shtrojnë pyetjen: nëse finlandezët dhe norvegjezët po e telefonojnë Putinin, pse të mos e bëjë këtë edhe vendi ynë?”, tha ai.

“Plani A i Putinit”

Përtej çështjes se kush duhet të bisedojë me Putinin, shtrohet një pyetje edhe më themelore: a ka kuptim që Evropa të zhvillojë fare bisedime me të?

Raik paralajmëroi se Putini mund ta interpretojë interesimin e papritur të Evropës për rifillimin e dialogut si shenjë se Ukraina dhe aleatët e saj po përballen me vështirësi dhe po humbin durimin, ndërsa Kievi po përgatitet për një dimër të vështirë.

“Shqetësimi im është se mënyra se si Kremlini po e interpreton këtë hap është se evropianët janë në vështirësi dhe po ashtu edhe ukrainasit”, tha ajo. “Duke pasur parasysh mënyrën se si Putini e sheh Evropën, mendoj se ai është gjithmonë i gatshëm të shfrytëzojë çdo mundësi për të krijuar përçarje, ose të paktën për të krijuar përshtypjen se ka përçarje mes vendeve evropiane”.

Deklarata e Kremlinit për bisedën e së martës nuk dha asnjë shenjë se Putini kishte ndryshuar qëndrimin e tij dhe kërkesat maksimaliste për përfundimin e luftës.

Sipas gazetës Financial Times, gjatë një pjese të bisedës, Putini u mbajti një leksion udhëheqësve nordikë për historinë mesjetare të popujve sllavë, duke përsëritur argumente pseudo-historike që prej kohësh përdoren për të vënë në pikëpyetje të drejtën e Ukrainës për të ekzistuar si shtet i pavarur.

Megjithatë, Moska është treguar më e hapur ndaj përfshirjes së Evropës në përpjekjet diplomatike, që prej takimit të javës së kaluar në Shën Petersburg mes Putinit dhe të dërguarit të posaçëm të SHBA-së, Steve Witkoff.

Moshes sugjeroi se Moska po humb durimin me paparashikueshmërinë e Trumpit dhe po e sheh Evropën si një alternativë të mundshme, duke llogaritur se zgjedhjet e mesmandatit në SHBA mund ta dobësojnë politikisht presidentin amerikan.

Megjithatë, Moshes paralajmëroi se gatishmëria e Putinit për t’iu përgjigjur telefonatës nuk duhet të ngatërrohet me vullnetin e tij për të bërë kompromis.

“Kjo nuk do të thotë se po i afrohemi një armëpushimi, e aq më pak paqes, sepse është e qartë se plani A i Putinit është mposhtja ushtarake e Ukrainës”.