Kushtetuta e ndryshimit dhe shqetësimit në Tunizi

Tunis, 30 korrik (AP) - Votuesit tunizianë kanë miratuar një referendum mbi një kushtetutë të re që i jep më shumë kompetenca presidentit të vendit. Është një hap që sjell shpresë për shumë njerëz në kombin e Afrikës Veriore në luftë, por kritikët paralajmërojnë se mund ta kthejë Tunizinë në autokraci dhe thonë se pjesëmarrja e ulët dëmtoi legjitimitetin e votave.

Disa njerëz të intervistuar nga Associated Press këtë javë festuan rezultatin e referendumit të së hënës dhe shprehën mbështetje për presidentin, Kais Saied, i cili udhëhoqi projektin dhe propozoi vetë tekstin.

Të tjerë thanë se shqetësohen se çfarë mund të nënkuptojnë ndryshimet për të ardhmen e demokracisë në vend. Kushtetuta e rishikuar i jep presidentit pushtete gjithëpërfshirëse ekzekutive dhe dobëson ndikimin e degëve legjislative dhe gjyqësore të qeverisë.

Adeli, hidraulik 51-vjeçar, i cili refuzoi të jepte mbiemrin e tij për shkak të frikës nga hakmarrjet politike, tha se ndërsa ai mbështeti Saiedin, nuk mori pjesë në referendumin e së hënës, sepse mendonte se ndryshimet e propozuara i dhanë degës ekzekutive shumë pushtet.

“Kjo kushtetutë që ai bëri nuk ishte afatgjatë. Ata që do të vijnë pas Saiedit do të bëjnë çfarë të duan pa mbajtur përgjegjësi”, tha ai.

Në vitin 2011, tunizianët u ngritën kundër, Zine El Abidine Ben Ali, presidenti i fortë i vendit, dhe nisën protestat e Pranverës Arabe në Afrikën e Veriut dhe Lindjen e Mesme. Tunizia ishte i vetmi komb që doli nga protestat me një qeveri demokratike.

Përkrahja e Saiedit

Saiedi fitoi presidencën në vitin 2019 me mbi 70% të votave. Ai vazhdon të gëzojë mbështetje të gjerë popullore; sondazhet e fundit e vendosin vlerësimin e tij të pëlqimit në mbi 50%.

Referendumi u zhvillua një vit pas ditës pasi Saiedi ngriu parlamentin e Tunizisë dhe shkarkoi qeverinë e tij. Kundërshtarët i përqeshnin lëvizjet si "një grusht shteti", por shumë tunizianë mbështetën veprimet e presidentit për shkak të zemërimit me elitat politike dhe viteve të stagnimit ekonomik.

Në të njëjtën mënyrë, shumë qytetarë mendojnë se kushtetuta e re do t'i japë fund viteve të bllokimit politik dhe do të zvogëlojë ndikimin e partisë më të madhe politike të vendit, Ennahdha. Të tjerët e panë një votë "po" si një votë për Saiedin dhe një shans për të ndryshuar fatin e tyre.

Saida Masoudi, 49 vjeç, një shitëse ushqimesh të shpejta në një periferi të Tunisit, e cila votoi për kushtetutën e rishikuar, tha se shpresonte se ndryshimet do të hapnin rrugën drejt reformave ekonomike dhe uljes së kostove të jetesës.

“Ne vetëm duam që vendi të përmirësohet dhe të reformohet. Kjo është arsyeja pse unë mora pjesë në këtë referendum, në mënyrë që vendi të kthehet siç ishte më parë”, tha ajo, duke shtuar se mendon se tunizianët jetuan më mirë nën Ben Ali sesa sot.

Miratimi i Kushtetutës

Megjithatë, Heba Morayef, drejtoresha rajonale e Amnesty International, e quajti miratimin e kushtetutës "thellësisht shqetësuese". Ajo tha në një deklaratë se rishikimet u hartuan me dyer të mbyllura në një proces të kontrolluar nga Saiedi.

“Kushtetuta e re çmonton shumë nga garancitë për pavarësinë e gjyqësorit, heq mbrojtjen e civilëve nga gjyqet ushtarake dhe u jep autoriteteve fuqinë për të kufizuar të drejtat e njeriut ose për të hequr dorë nga angazhimet ndërkombëtare për të drejtat e njeriut në emër të fesë”, tha Morayef.

Rezultatet zyrtare preliminare treguan se rreth një e treta e votuesve të regjistruar votuan, me 94.6% që dhanë miratimin e tyre.

Udhëheqësit e opozitës kishin bërë thirrje për bojkot të referendumit, duke thënë se procesi ishte i mangët dhe ata argumentojnë se pjesëmarrja reflektonte parehati me ndryshimet në sistemin e qeverisjes së Tunizisë.

"Referendumi ishte i manipuluar që në fillim, pa asnjë prag pjesëmarrjeje të parashikuar", tha drejtori rajonal i Komisionit Ndërkombëtar të Juristëve, Said Benarbia. "Pjesëmarrja e ulët dhe procesi i errët dhe i paligjshëm me të cilin u bë i mundur miratimi i kushtetutës nuk i japin presidentit asnjë mandat apo legjitimitet për të ndryshuar rendin kushtetues të Tunizisë".

Disa njerëz me të cilët foli Associated Press, thanë se nuk votuan në referendum. Disa thanë se nuk ishin të interesuar për politikën, ndërsa të tjerë thanë se një kushtetutë e re do të bënte pak për të ndryshuar cilësinë e jetës së tyre. Disa nuk i kuptuan ndryshimet që do të sillte.

"Unë nuk votova, sepse asgjë nga këto nuk më intereson", tha Khalil Riahi, një DJ 26-vjeçar. “Pavarësisht nëse Kais Saiedi e bën këtë apo dikush tjetër, për mua është e njëjta gjë. Asgjë nuk do të ndryshojë”.

Monica Marks, profesoreshë e politikës së Lindjes së Mesme në NYU Abu Dhabi, thotë se shumë tunizianë janë lodhur, zhgënjyer dhe janë bërë cinikë në vitet e fundit, por se ata "kurrë nuk kanë bërë thirrje për një përfundim të plotë të sistemit të tyre politik".

“Ajo për të cilën ata kanë kërkuar prej vitesh, është për një udhëheqje efektive nga qeveria që bën një ndryshim real të prekshëm në jetën e tyre të përditshme dhe zgjidh sfidat ekonomike me të cilat po përballen në mënyrë të dëshpëruar”, thotë Marks, duke shpjeguar se shumë janë të lidhur me idenë se "një njeri i vetëm mund ta marrë sistemin, ta prishë dhe ndoshta ta rregullojë".

"Ka ende shumë tunizianë që besojnë se Saiedi është Mr.Fix It... Ata besojnë se ai është njeriu që do të pastrojë gjithçka, edhe pse ai udhëhiqet nga pushtetet e dekretit personal për një vit të tërë dhe situata e tyre në mënyrë të prekshme nuk ka ndryshuar”.

Përktheu: Forca Jashari