Frikë dhe shpresë për iranianët e bllokuar mes bombave dhe sunduesve sfidues

Në të gjithë Iranin, më shumë se 90 milionë njerëz ndodhen të bllokuar mes dy realiteteve të frikshme. Nga njëra anë, udhëheqësit amerikanë dhe izraelitë, bombardimet e të cilëve po shkatërrojnë gjithnjë e më shumë pjesë të infrastrukturës së vendit, u kanë bërë thirrje iranianëve ta shfrytëzojnë këtë moment si një mundësi për çlirim. Nga ana tjetër, sunduesit e Iranit, të vendosur fort për të mbajtur pushtetin, kanë kërcënuar me gjakderdhje edhe më të madhe ndaj kujtdo që guxon t’i përgjigjet kësaj thirrjeje.

Kur Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës hodhën për herë të parë bomba mbi Teheranin, qytetin e tij të lindjes, Aryan u ndje i gëzuar dhe i mbushur me shpresë. Ai ishte i bindur se po shihte fundin e pothuajse pesë dekadave të një teokracie brutale që kishte sunduar vendin e tij për një kohë shumë të gjatë.

Por një javë pas fillimit të sulmeve, ai pa qiellin e mesnatës të ndriçohej nga bombardime të egra dhe të pandërprera. Ai gjithashtu pa se si agimi u errësua nga tymi i zi dhe toksik që mbuloi kryeqytetin iranian dhe që madje i digjte lëkurën. Pamjet e atyre momenteve e tronditën aq shumë sa filloi të dyshonte nëse shpresat e tij për fushatën ushtarake të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit kishin qenë thjesht një iluzion personal.

“Ata kanë goditur kudo. Nata u kthye në mëngjes dhe mëngjesi u kthye në natë”, tha Aryan, 33 vjeç, i cili, ashtu si të gjithë personat e intervistuar nga The New York Times, kërkoi të mos identifikohej me emrin e plotë nga frika e hakmarrjes. “Njerëzit po bëhen gjithnjë e më të dëshpëruar, njësoj si unë”.
Në të gjithë Iranin, më shumë se 90 milionë njerëz ndodhen të bllokuar mes dy realiteteve të frikshme. Nga njëra anë, udhëheqësit amerikanë dhe izraelitë, bombardimet e të cilëve po shkatërrojnë gjithnjë e më shumë pjesë të infrastrukturës së vendit, u kanë bërë thirrje iranianëve ta shfrytëzojnë këtë moment si një mundësi për çlirim. Nga ana tjetër, sunduesit e Iranit, të vendosur fort për të mbajtur pushtetin, kanë kërcënuar me gjakderdhje edhe më të madhe ndaj kujtdo që guxon t’i përgjigjet kësaj thirrjeje.

“Një shoqëri e lodhur nga autoritarizmi papritur e gjen veten në mes të një zjarri që është ndezur nga jashtë”, shkroi në rrjetet sociale ekonomisti i njohur iranian Mohammad Maljoo, duke shtuar se “lufta nuk hap asnjë derë për reforma dhe nuk krijon asnjë horizont për çlirim”.

Përzierje emocionesh

Për iranianët, skenat apokaliptike të bombardimeve - rrugë që digjen në Teheran, nëna që strehohen me fëmijët e tyre në banja që dridhen nga shpërthimet dhe një shkollë e shkatërruar që në orët e para të luftës, përbëjnë episodet më të frikshme në një varg fatkeqësish që kanë goditur vendin gjatë nëntë muajve të fundit.

Një krizë ekonomike gjithnjë e më e thellë po e lodhte tashmë popullsinë iraniane, e cila ende nuk ishte rikuperuar plotësisht nga lufta 12-ditore e qershorit të kaluar me Izraelin, në të cilën për një kohë të shkurtër u përfshinë edhe avionë luftarakë amerikanë.

Në janar, forcat e sigurisë shtypën me forcë vdekjeprurëse një lëvizje protestash në të gjithë vendin, duke lënë mijëra njerëz të vrarë dhe duke krijuar një shoqëri thellësisht të ndarë dhe të traumatizuar nga represioni.

Kur forcat amerikane dhe izraelite filluan të bombardojnë kryeqytetin më 28 shkurt, presidenti amerikan Donald Trump u bëri thirrje iranianëve të rrëzojnë qeverinë e tyre, duke premtuar se “liria është pranë”.

Një javë pas sulmeve të Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit, të cilat vranë udhëheqësin suprem të Iranit, Ajatollah Ali Khamenei,  Trump shprehu dëshirën për të luajtur një rol në përzgjedhjen e liderit të ri të vendit - ndoshta edhe nga vetë sistemi autoritar kundër të cilit ai u kishte bërë thirrje iranianëve të ngriheshin. Autoritetet iraniane reaguan duke emëruar si pasues djalin e liderit të ndjerë, Mojtaba Khamenei, një klerik i linjës së ashpër.

Në të njëjtën kohë, zyrtarët e sigurisë iraniane kanë filluar të paralajmërojnë kundërshtarët e regjimit përmes mediave shtetërore. Në televizionin shtetëror të enjten e kaluar, një zyrtar i Gardës Revolucionare përdori një gjuhë jashtëzakonisht të ashpër, e cila rrallë dëgjohet publikisht nga autoritetet, duke kërcënuar se protestuesit do të konsiderohen si agjentë të Izraelit.

“Është dhënë urdhri për të qëlluar, për të vrarë”, tha ai. “Askush nuk ju ka folur drejtpërdrejt për këtë deri tani”.

Pas shpërthimit të luftës, shtëpia botuese në gjuhën persiane “Asoo” u bëri thirrje banorëve të Teheran të ndanin në mënyrë anonime shënime mbi ndjenjat dhe përjetimet e tyre. Shumë prej këtyre rrëfimeve pasqyronin një përzierje të ndërlikuar emocionesh: nga njëra anë shpresën se kaosi mund të çojë në rrëzimin e sistemit aktual, e nga ana tjetër dëshpërimin për shkatërrimin që po shkaktonte lufta.

“Po jetojmë në një hapësirë të mbushur me frikë dhe shpresë, por frika ime është më e madhe se shpresa”, tha një nga respondentët.

Për disa ditë me radhë, bombardimet amerikane dhe izraelite kanë goditur dhe shkatërruar baza ushtarake, qendra inteligjence dhe objekte policore në të gjithë Iranin. Megjithatë, nuk ka ende asnjë shenjë të qartë se qeveria ose forcat e saj të sigurisë, të cilat janë thellësisht të rrënjosura dhe të motivuara ideologjikisht, po shkojnë drejt një kolapsi.

Shumë banorë përshkruajnë se kanë parë grupe të mëdha të Basijit, milicia civile e lidhur me Gardën Revolucionare, duke patrulluar nëpër rrugë me motoçikleta dhe duke bërtitur slogane fetare ndërsa kalojnë.

Ndërkohë, shërbimet e inteligjencës dhe të sigurisë duket se vazhdojnë të monitorojnë nga afër çdo shenjë të pakënaqësisë apo të kundërshtimit ndaj regjimit.

Një banor i një ndërtese të pasur shumëkatëshe në Teheran, Farzad, tregoi se në orët menjëherë pasi u njoftua se Ajatollah Khamenei kishte vdekur, fqinjët e tij dolën në ballkonet e tyre dhe filluan të festonin me zë të lartë, duke bërtitur me gëzim drejt rrugës dhe duke shprehur hapur gëzimin e tyre.
Por disa ditë më vonë, sipas tij, administrata e ndërtesës i njoftoi banorët se kishte marrë një paralajmërim nga shërbimet e sigurisë. Në këtë paralajmërim thuhej se nëse do të ndodhnin sërish shpërthime të tilla gëzimi apo reagime të ngjashme, apartamentet e tyre do të kontrolloheshin dhe do të bastiseshin nga autoritetet.

Ndërkohë, postblloqet e sigurisë janë shtuar në shumë pjesë të qytetit dhe shumë iranianë kanë marrë në telefonat e tyre mesazhe të shumta nga shteti, të cilat i nxisin të marrin pjesë në tubime pro-qeveritare dhe gjithashtu i kërkojnë të raportojnë çdo person që fotografon ose filmon ngjarjet.
Disa nga këto mesazhe përmbajnë edhe kërcënime të nënkuptuara me dhunë. Në një mesazh që u shpërnda me gazetën “The New York Times” thuhej: “Çdo lëvizje që prish sigurinë do të konsiderohet si bashkëpunim i drejtpërdrejtë me armikun dhe do të përballet me përgjigjen e fortë të bijve tuaj në Organizatën e Inteligjencës së Gardës Revolucionare”, duke iu referuar Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike.

Ndërsa janë të rrethuar nga këto rreziqe, shumica e iranianëve të zakonshëm janë gjithashtu të shkëputur nga interneti. Disa nga banorët e intervistuar thanë se është tepër e bezdisshme dhe frustruese të mos kenë pothuajse asnjë mënyrë për të kuptuar qartë se çfarë po ndodh në vendin e tyre.

Gjendje pasigurie

Amir Hossein Bagheri, një inxhinier në Iran, shkroi në faqen e tij në Facebook se ai është po aq mosbesues ndaj mediave shtetërore sa edhe ndaj mediave të huaja, duke shtuar se shumë prej tyre rrallë tregojnë se sa e rrezikshme dhe e frikshme është lufta për civilët iranianë. “Asnjëra prej tyre nuk është e besueshme”, shkroi ai.

Sulmet e fundit dhe reagimet që kanë dhënë zyrtarët ushtarakë amerikanë duket se vetëm e kanë thelluar këtë mosbesim.

Gjatë dy ditëve të fundit, disa sulme kanë shpërthyer depo të mëdha të karburantit, duke dërguar re të mëdha tymi të yndyrshëm dhe madje një lloj “shiu të zi” mbi Teheranin. Goditjet kanë shkatërruar gjithashtu një impiant për desalinizimin e ujit, në një moment kur Irani tashmë përballet me një krizë të madhe të mundshme të ujit.

Në një deklaratë të Komandës Qendrore të Shteteve të Bashkuara të dielën e 8 marsit, banorët u këshilluan të qëndronin në shtëpitë e tyre për sigurinë personale. Në të njëjtën kohë, deklarata akuzonte forcat iraniane se po përdornin zonat civile për të mbrojtur operacionet ushtarake dhe sugjeronte se këto zona mund të goditeshin.

Kjo gjendje pasigurie ka lënë shumë iranianë të ndihen të pafuqishëm dhe të hutuar.

Kazem, një tregtar në pazarin e Teheranit, tha se kishte parë në autostradë plot me makina që papritur kishin kthyer drejtimin dhe po lëviznin në kahun e kundërt pasi kishin vënë re një bllokim trafiku. Ai tha se bllokimi ishte shkaktuar nga një postbllok i ri sigurie dhe jo nga ndonjë sulm, por njerëzit ishin aq të frikësuar sa mendonin se bombat do të binin çdo moment.

Mahsa, një grua 39-vjeçare që drejton një biznes të vogël start-up në Teheran, tha se ajo dhe miqtë e saj ndihen aq pa kontroll mbi situatën sa nuk përpiqen as të bëjnë plane personale për të ardhmen, e aq më pak të mendojnë për mënyra se si mund të rrëzojnë qeverinë.

“Ne pothuajse e kemi pranuar se po jetojmë në një situatë ku shumë nga faktorët që ndikojnë në fatin tonë janë përtej kontrollit tonë”, tha ajo.

Megjithatë, disa iranianë ende shprehin shpresën se lufta mund të çojë përfundimisht në fundin e Republikës Islamike, veçanërisht në zona si rajoni i margjinalizuar i Kurdistanit iranian, ku kurdët etnikë kanë vuajtur për një kohë të gjatë nga diskriminimi dhe ku disa grupe militante kanë shprehur ambicie për të nisur një kryengritje të armatosur.

Omid, një artist 28-vjeçar nga rajoni kurd, tha se ai dhe fqinjët e tij ndihen ende “të lumtur në heshtje” kur objektet qeveritare goditen, për aq kohë sa civilët nuk lëndohen. “Liria ka një çmim”, tha ai, “dhe është një çmim që duhet paguar”.

Por Peyman, një sipërmarrës në fushën digjitale në Teheran, ka frikë se ky çmim është bërë tashmë shumë i lartë.

Si shumë iranianë të tjerë që u intervistuan, ai tha se kalon ditët në shtëpi, pa mundur të punojë, duke parë shkatërrimin përreth me një ndjenjë gjithnjë e më të madhe frike dhe shqetësimi.
Ai pyet veten se si njerëzit mund të ndalojnë edhe krime të vogla në një situatë ku stacionet e policisë janë bombarduar e aq më pak se si ndonjë qeveri do të mund ta drejtojë vendin pasi kaq shumë institucione janë shkatërruar.

“Ne kemi nevojë për polici. Kemi nevojë për shërbime inteligjence. Kemi nevojë për universitete ushtarake”, tha ai. “Nëse do të jetojmë në Iran në të ardhmen, pavarësisht se çfarë qeverie do të kemi, prapë do të kemi nevojë për institucione”.

Kur filloi lufta, Peyman kishte imagjinuar një lloj bashkëpunimi indirekt mes ushtrive amerikane dhe izraelite dhe protestuesve iranianë në terren, duke e përfytyruar situatën si një partneritet të vështirë, të ngjashëm me bashkëpunimin mes Moskës dhe Washingtonit kundër Gjermanisë naziste gjatë Luftës së Dytë Botërore.

“Situata sot nuk është aspak e tillë”, tha ai. “Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli në fakt nuk po bashkëpunojnë me ne”.

Përkundrazi, sipas tij, “Irani po shndërrohet gradualisht në rrënoja”.