Zgjedhjet në BE: Votuesit të ndarë në pesë “fise”

Pas zgjedhjeve të fundit në Holandë dhe Sllovaki, si dhe zgjedhjeve rajonale në Austri dhe në disa pjesë të Gjermanisë, po shfaqet një konsensus se zgjedhjet e ardhshme evropiane në qershor janë një katastrofë në zhvillim dhe se emigracioni është e vetmja çështje që do të përcaktojë fushatën dhe epilogun e saj

A do të jetë e djathta ekstreme fituesja e madhe e zgjedhjeve evropiane të këtij viti? Nëse po, çfarë do të thoshte kjo fitore për të ardhmen e BE-së? Po kush e përbën të djathtën ekstreme? Pesë vjet më parë liderët evropianë e kuptuan me të drejtë se evropianët vuanin nga marramendja. Sipas Milan Kunderës, marramendja nuk është e njëjtë me frikën nga rënia – po është dëshira për të rënë nga e cila, të stërfrikësuar, mbrohemi. Atëbotë votuesit luajtën me populistët e ekstremit të djathtë dhe menduan për kolapsin e Unionit, por në fund shumica vendosi të votonte për partitë mainstrim.

Duket se është pak e besueshme që ky skenar të përsëritet. Sot shumica e partive të ekstremit të djathtë kanë hequr dorë nga kërkesa që vendet e tyre të braktisin BE-në ose euron dhe kanë detoksifikuar brendet e tyre. Pas zgjedhjeve të paradokohshme në Holandë dhe Sllovaki dhe atyre rajonale në Austri dhe në pjesë të Gjermanisë po shfaqet një konsensus se zgjedhjet e ardhshme evropiane në qershor janë një katastrofë në zhvillim dhe se migrimi është e vetmja çështje që do të përcaktojë fushatën dhe epilogun. Por a mund të jetë e gabuar kjo pasqyrë?

Pesë kriza, pesë fise

Është e vërtetë se Evropa është në një disponim krize. Mirëpo, emigracioni është vetëm një nga pesë krizat që kanë tronditur kontinentin këta 15 vjetët e fundit. Ajo pasoi krizën financiare globale, e cila i shtyu evropianët të dyshojnë se fëmijët e tyre do të kenë një standard jetese më të mirë se të tyre, si dhe kriza klimatike, e cila i detyroi ata të shohin rrezikun për botën. Ndërkohë Covid-19 zbuloi brishtësinë e sistemeve tona shëndetësore dhe nxiti frikën nga autoritarizmi i ri digjital. Përfundimisht lufta në Ukrainë varrosi iluzionin se një luftë e madhe nuk do të kthehej kurrë në kontinentin evropian.

Këto pesë kriza kanë disa gjëra të përbashkëta: ato u ndjenë në të gjithë Evropën; shumë evropianë i përjetuan ato si një kërcënim ekzistencial; ndikuan në mënyrë dramatike në politikat e qeverisë dhe në asnjë mënyrë nuk kanë përfunduar. Por këto pesë kriza nuk janë të njëjta – ato kanë nxitur frikë dhe ndjeshmëri të ndryshme dhe në të njëjtën kohë kanë përçarë Evropën, por paradoksalisht, e mbajtën BE-në të bashkuar.

Studimi i ri që kemi bërë na ndihmon të imagjinojmë një Evropë të banuar nga pesë “fise” të ndryshme, identitetet politike të të cilëve u formuan si përgjigje ndaj këtyre krizave. Këto fise krijojnë ndarje midis dhe brenda shteteve anëtare evropiane.

Nocioni “polikrizë” u shfaq për të sugjeruar se shumë kriza po ndodhin pak a shumë në të njëjtën kohë dhe se shoku i ndërveprimit të tyre kumulativ është më disfatist se numri i tyre total. Megjithatë, një dallojë e përkufizuar jo sa duhet e polikrizës është se për shoqëri, grupe shoqërore dhe gjenerata të ndryshme, një krizë zakonisht luan një rol dominues mbi të tjerat. Emmanuel Macron e kuptoi mirë këtë kur ua kundërvuri ata që shqetësohen për fundin e muajit (kriza ekonomike) atyre që shqetësohen për fundin e botës (kriza klimatike). Për këtë mendojmë kur themi se secili dëshiron krizën e vet. Emergjenca klimatike, lufta në Ukrainë, Covid-19, imigracioni dhe vlimet ekonomike globale – secila nga këto pesë çështje ka “konstituentën” e vet të rëndësishme të njerëzve për të cilët është kjo krizë.

Frikësime të ndryshme

Është interesante, Gjermania është i vetmi vend ku emigracioni është qartësisht në krye kur njerëzit pyeten se cila krizë i mundon më shumë kur mendojnë për të ardhmen. Estonezët dhe polakët janë të fokusuar në luftën në Ukrainë. Italia dhe Portugalia e shohin krizën ekonomike si kërcënimin më të madh. Spanja, Britania dhe Rumania janë vendet ku Covid-19 konsiderohet si trauma më e madhe. Ndërsa në Francë dhe Danimarkë njerëzit e perceptojnë krizën klimatike si më të rëndësishmen.

Preokupimi momental me migracionin nuk vjen nga fakti se shumica e njerëzve në shumicën e vendeve është e preokupuar me të e as nga fakti se kjo është çështja që shoqëritë i përçan më së shumti.

Në realitet jemi dëshmitarë të shfaqjes anembanë Evropës të një lloj konsensusi të llojit të vet për imigracionin: mbështetja për forcimin e kufijve të jashtëm është bërë e zakonshme mes partive politike. Por ajo që e veçon “fisin e imigracionit” – ata që e përkufizojnë imigracionin si krizë – është intensiteti. Ata janë më të zemëruarit nga të gjithë me politikën e BE-së dhe zemërata e tyre po i shtyn në të djathtë. Ata që migrimin e shohin si krizën më të madhe, ka shumë të ngjarë të votojnë për partitë e qendrës së djathtë ose të ekstremit të djathtë. Në Gjermani kjo nënkupton mundësi të mëdha për të votuar për AfD-në (Alternativa für Deutschland), në Francë për Frontin Kombëtar (Rassemblement National) të Marine Le Pen ose Ripushtimin (Reconquête) e Eric Zemurit.

Klima është kriza e dytë që po e çon fisin e vet në një drejtim të qartë politik. Fisi i klimës është një pasqyrë e fisit të emigracionit, kurse anëtarët e tij shpesh mbështesin partitë e gjelbra ose të qendrës së majtë. Pikërisht ky konflikt i këtyre dy fiseve do të përcaktojë zgjedhjet e ardhshme evropiane.

Mirëpo, është interesante se këto dy fise kanë qëndrime shumë të ndryshme pasi partitë e tyre të preferuara vijnë në pushtet. Kur fisi i emigracionit sheh partitë djathtiste në pushtet, mbështetësit e tyre bëhen më të rehatshëm për këtë çështje. Në Itali, imigracioni renditet çuditërisht i ulët në mesin e shqetësimeve të shumë votuesve: vetëm 10 për qind e popullsisë së vendit dhe vetëm 17 për qind e mbështetësve të Vëllezërve të Italisë e përshkruajnë këtë si krizën e tyre më transformuese, pavarësisht faktit se kjo parti u zgjodh në një platformë të fuqishme kundër imigracionit dhe se në vitin e kaluar u rrit fluksi i migrantëve ilegalë.

Sjellja e Fisit të klimës është e kundërt. Sondazhi ynë i publikut në Gjermani tregon se njerëzit vazhdojnë të jenë të shqetësuar për krizën klimatike, madje edhe kur Partia e Gjelbër, e cila ka një agjendë të fuqishme klimatike, është pjesë e qeverisë së sotme. Ndonëse Gjermania vitin e kaluar arriti të reduktojë emetimet e dyoksidit të karbonit për 20 për qind, që është impresionuese, ata nuk e konsiderojnë problemin të zgjidhur. Shkurt, votuesit mund ta kuptojnë se zgjedhja e një qeverie të ekstremit të djathtë është përgjigje ndaj frikës nga migracioni – madje edhe nëse ndryshon pak në realitet – por ata nuk konsiderojnë se kriza klimatike ka përfunduar pas zgjedhjes së të Gjelbërve.

Kjo asimetri – ky fis i imigracionit është i mobilizuar nga retorika, ndërsa fisi i klimës vuan madje edhe kur jep rezultate – deri-diku shpjegon avantazhin real të së djathtës në zgjedhjet që po vijnë.

“Secila nga pesë krizat e Evropës do të ketë shumë jetë, por ato do të jetojnë, vdesin ose ringjallen në kutinë e votimit. Ajo që liderët evropianë duhet të kuptojnë është se zgjedhjet nuk do të jenë vetëm një garë midis të majtës dhe të djathtës – ose pro-evropianëve dhe euroskeptikëve – por edhe një luftë për supremaci midis fiseve të ndryshme të krizës të Evropës. Fragmentimi e jo polarizimi, formëson politikën evropiane. Shumë votues do të fokusohen në parandalimin e rikthimit të krizës së tyre. Përqendrimi vetëm te migracioni do të rezultonte politikë e gabuar.

(Ivan Krastev është bashkëpunëtor i përhershëm në Institutin e Shkencave Humane në Vjenë. Mark Leonard është Drejtor i Këshillit Evropian për Punët e Jashtme. Të dy janë bashkautorë të librit “Kriza jonë: Politika e traumës në vitin elektoral evropian”. Marrë nga: ecfr.eu)