Të kuptosh botën me Xhevad Karahasanin

Enver Robelli Enver Robelli 20 June 2019 08:17

Shkrimtari boshnjak thotë: “Jam i gatshëm ta mbroj Perëndimin e krishterë”. Si njohës i thellë i shkencave islame ai është bashkëbisedues i mirëpritur kudo në metropole evropiane. Edhe diçka tjetër e dallon Xhevad Karahasanin nga shumica e njerëzve: “Nuk kam telefon mobil, nuk kam Facebook, Twitter, nuk e di çka është Linkedin... Kjo çfarë po ndodh në ditët e sotme është pornografi e opinionit publik”

1.

Xhevad Karahasan është mbase shkrimtari më i rëndësishëm i Bosnjë-Hercegovinës. I lindur më 1953 në Duvno, ai mbi të gjitha është kronist i vendit të tij në çerekshekullin e fundit.

Libri i tij “Ditari i shpërnguljes” është botuar në mbi dhjetë gjuhë, përfshirë gjermanishten. Aty ai përshkruan ditët e para të rrethimit të Sarajevës, por edhe kulturën, tolerancën, fqinjësinë, sistemin urban, mentalitetin e banorëve të Sarajevës, fetë, gjuhët, sepse në Sarajevë nuk flitej vetëm serbokroatisht, por edhe gjermanisht, italisht, hungarisht, pastaj edhe dy dialekte hebraike: sefardisht dhe spanjisht. Në Sarajevë i huaji përherë ka qenë pjesë e tërësisë së qytetit.

Romane të tjera të Xhevad Karahasanit janë: “Sara dhe Serafina”, “Këshilli i natës”, “Unaza e Shahrijarisë”, “Një shtëpi për të lodhurit”, “Hijet e qyteteve”, “Raporte nga një botë e errët”.

Në hapësirën gjermanishtfolëse Karahasan njihet jo vetëm si shkrimtar, por edhe si eseist, dramaturg dhe intelektual publik, i cili në intervista me mediat gjermane thotë: “Jam i gatshëm ta mbroj Perëndimin e krishterë”.

Karahasan ka dijeni të gjerë të shkencave islame dhe si i tillë është bashkëbisedues i mirëpritur kudo në metropolet evropiane. Si nxënës gjimnazi në Sarajevë ai nuk ishte i kënaqur me dy orë latinisht në javë.

Shkoi në një manastir françeskanësh dhe e luti një prift t’i japë mësim privat në latinisht, greqisht dhe filozofi. Prifti e kreu punën me përkushtim. Karahasan jeton në Sarajevë dhe në Graz të Austrisë.

2.

Të kontaktosh Xhevad Karahasanin nuk është lehtë. Gazetarëve, lexuesve dhe shokëve ai ua jep një email të gruas së tij. Nëse ka diçka që e urren, janë mediat sociale. Në dekadën e dytë të shekullit 21 kjo është diçka e paimagjinueshme dhe interesante.

“Nuk kam telefon mobil, nuk kam Facebook, Twitter, nuk e di çka është Linkedin... Kjo çfarë po ndodh në ditët e sotme është pornografi e opinionit publik. Ashtu siç gënjejnë njerëzit në pornografinë klasike se kontakti mes dy krijesave njerëzore është thjesht trupor dhe tentojnë të na bindin se jeta intime e dy njerëzve është punë gjimnastike, përkatësisht teknike, ashtu edhe rrjetet sociale dhe mediat imponojnë një pornografi sociale, publike, në të cilën njerëzit e shpalosin para opinionit krejt anën intime të tyre, traumat, ëndrrat... Kontaktit trupor duhet t’i paraprijë ose pasojë kontakti i shpirtrave, mendimeve, frymëve, ndjenjave... Komunikimi ynë nuk mund të zbritet në diçka që është teknikë e thjeshtë”. Kështu thoshte Karahasan në një intervistë në vitin 2016. Në vitin 2019 ai arrin në këtë përfundim: njerëzit, sipas tij, jetojnë si robotë, ata i kontrollon plotësisht teknologjia. Njerëzit mendojnë se po mbështeten në teknologji, por në fakt teknologjia i dirigjon ata.

3.

Mjeti kryesor i punës së shkrimtarit është gjuha. Ajo është mjet komunikimi me lexuesin. Ajo është pjesë e pandashme e identitetit. Duke shikuar hapësirën e ish-Jugosllavisë, Karahasan është i bindur se “neve gjuha aktualisht kryesisht na shërben të prodhojmë mosmarrëveshje”.

Sa i përket identitetit, Karahasan thotë: “Përbërja ime kulturore është e komplikuar. Prindërit e mi kanë qenë myslimanë të Bosnjës, nëna ime ka qenë besimtare, babai im ishte besimtar i thellë komunist, i cili deri në fund të jetës së tij mbeti titist i zjarrtë. Unë s’kam qenë kurrë komunist, por kam pasur probleme më të mëdha me antikomunistët, sepse komunistët më lejonin të heshtja, ndërsa kundërshtarët e tyre dëshironin që unë të shprehesha për çdo gjë”.

4.

Gjuha e mosmarrëveshjeve ka pasoja për shoqërinë. Tensionet e vazhdueshme vrasin shpresat e njerëzve në Ballkan. Shumë prej tyre protestojnë me këmbë – duke ikur nga atdheu. Infermierët dhe mjekët nga Ballkani do t’i gjeni kudo në Gjermani. Nga Leipzigu në kufi me Luksemburgun.

“Prodhimi këmbëngulës i problemeve të tejdukshme nuk na lejon të ballafaqohemi me jetën tonë. Kur jetoni këtu, ju u nënshtroheni krejt këtyre rrenave, problemeve të tejdukshme, të shpifura, grindjeve me marrëveshje, andaj ju pas një kohe mund të filloni të ndiheni si të çmendur. Nuk ndesheni me jetën tuaj, dikush me këmbëngulje ju bind se po i zgjidh problemet tuaja dhe ju e shihni se po gënjen. Në atë situatë të jorealitetit total, të situatës së problemeve tërësisht të rrejshme dhe të shpikura, njerëzit fillojnë të humbin arsyen dhe detyrimisht ndihen keq. Ata më shumë duan të ikin nga këtu, madje të shkojnë edhe atje ku materialisht do të jetojnë më keq se këtu, por ku do të kenë një grimë realitet, sepse këtu ndihen si minj me të cilët po eksperimentojnë disa përbindësha”.

© KOHA. Të gjitha të drejtat janë të rezervuara.

Komentet

Shto koment

Tjera nga Enver Robelli