Shtojca për Kulturë

Njohja e vonshme me Evropën – kthesë e madhe për poezinë arabe

Kajroja në vitet ’40 të shekullit XX
 

Ishte logjike të pritej që kjo poezi të ndryshohej rrënjësisht kur arabët ranë në kontakt me Evropën (me kontaktet e para të libanezëve me Evropën në gjysmën e dytë të shekullit XVIII me anë të shkollave të misionarëve dhe me ekspeditën e Napolonit në Egjipt). Mirëpo gjatë gjithë gjysmës së parë të shekullit XIX transformimi shpirtëror dhe intelektual i botës arabe ishte shumë i ngadalshëm, sepse ishte ajo epoka e adaptim dhe e pranimit të turpshëm të të kuptuarit evropian

Poezia arabe paraqet një rast të rrallë në botë me një traditë të gjatë të zhvillimit që ka gati 1500 vjet. Kështu, prej rreth vitit 500 të erës sonë, prej kur daton poezia arabe, e deri më sot, kjo poezi në krahasim me poezitë e tjera e ka ruajtur kontinuitetin, duke kaluar faza të ndryshme të lulëzimit, stagnimit e dekadencës dhe duke ndryshuar formën dhe përmbajtjen, por gjithnjë nën hijen e poezisë paraislame, e cila u konsiderua një shembull i paarritshëm. Megjithëse në këtë poezi ka pasur ngritje e rënie, risi në formë dhe ndryshime në përmbajtje, ajo nuk përjetoi aq ndryshime që mund të quhen revolucion në poezi deri në periudhën e pas Luftës së Dytë Botërore. Mirëpo prej Luftës së Dytë Botërore në poezinë arabe, e cila lulëzon e jehon në një hapësirë të madhe prej Magrebit deri në Gjirin Persik, ku gati në çdo vend kishte zhvillime të ndryshme shoqëro-ekonomike dhe nivele të ndryshme kulturore të lexuesve dhe poetëve, tani po paraqiten aq ndryshime që vështirë të përcillen e lëre më të regjistrohen.

Megjithatë, mund të vërehen dukuri të reja në poezinë bashkëkohore arabe, së paku në atë që po zhvillohet në vendet e zhvilluara arabe, ku mund të dallohen disa ndryshime kualitative që nuk përfshijnë vetëm formën e përmbajtjen, por edhe vetë kuptimin e poezisë dhe rolin e saj në shoqëri dhe në jetë në përgjithësi. Mirëpo për t’i kuptuar më mirë këto ndryshime duhet të kthehemi pak në të kaluarën për të kuptuar në ç’gjendje ishte poezia arabe para se të përfshihej nga ndikimi evropian.