Shtojca për Kulturë

Zef Toçi – piktor i poetikës sureale

“Portret I”, Zef Toçi, 1999, vizatim, 41.5 me 30 centimetra

Në kohën kur konceptualizmi ka filluar të aplikohet me të madhe në artin tonë pamor, ende gjenden krijues që ruajnë dhe kultivojnë me respekt e dashuri pikturën e kavaletit, e cila mbijetoi nëpër shekuj, deri në ditët e sotme. Pikturën e kavaletit e kultivon edhe piktori prizrenas, Zef Toçi (1941), i cili në artin figurativ kosovar është i pranishëm afro pesë dekada.

 

Në kohën kur konceptualizmi ka filluar të aplikohet me të madhe në artin tonë pamor, ende gjenden krijues që ruajnë dhe kultivojnë me respekt e dashuri pikturën e kavaletit, e cila mbijetoi nëpër shekuj, deri në ditët e sotme. Pikturën e kavaletit e kultivon edhe piktori prizrenas, Zef Toçi (1941), i cili në artin figurativ kosovar është i pranishëm afro pesë dekada.

Si çdo krijues fillestar që nuk u shpëton dot ndikimeve shkollore, edhe Zef Toçi në fillim të krijimtarisë dukshëm u frymëzua nga profesorët, e veçanërisht nga Muslim MulIiqi dhe Gjelosh Gjokaj, ndaj të cilëve edhe tash ushqen respekt të posaçëm. Por, ai graduaIisht u vetëdijesua në atë masë sa të kujtojë se është e domosdoshme të nisë ta kërkojë identitetin e vet kreativ. Njëherësh kuptoi se i vetmi vokacion qe i fle fleksibilitetit të tij, piktural është surealizmi, i cili sipas Bretonit dhe ithtarëve të tij, duhet të funksionojë jashtë logjikës dhe artikulimeve ndijore. Pra, fjala është për një gjendje apo botë irracionale, e cila nuk i përfill dot ligjet e arsyes, ngase lind, evoluon dhe zhvillohet në habitusin ireal të qenies njerëzore, ku roli i imagjinatës është me rëndësi të dorës së parë. Dhe, mbi një botë të tillë ireale e somnambule, piktori ynë, Zef Toçi, vendos njeriun si qenie sublime, si ikonografi simbolike, mbi të cilën pothuaj përherë do të qëndrojë një ogurzi, apo shpata e Demokleut. Pra, në imazhet pikturale të Zef Toçit, qeniet njerëzore përbëjnë subjektin kryesor pa të cilin nuk mund të mendohet të thuash asnjë tablo të tij.