Shtojca për Kulturë

Dërdëllitja dhe kureshtja sipas Heideggerit

Në këtë artikull do t’ua hedhim një shikim temës së “dërdëllitjes” (Das Gerede) dhe asaj të “kureshtjes” (neugierde) ashtu si trajtohen në veprën madhore të Heideggerit, “Sein und Zeit” (“Qeniesimi dhe koha”, 1926), vepër kjo nga më të çmuarat në filozofinë bashkëkohore. Para se t’u qasemi këtyre dy temave, na duket e dobishme t’i themi dy fjalë për mëvetësinë e termave “qenie” dhe “qeniesim” në filozofinë e tij

 

Në këtë artikull do t’ua hedhim një shikim temës së “dërdëllitjes” (Das Gerede) dhe asaj të “kureshtjes” (neugierde) ashtu si trajtohen në veprën madhore të Heideggerit, “Sein und Zeit” (“Qeniesimi dhe koha”, 1926), vepër kjo nga më të çmuarat në filozofinë bashkëkohore. Para se t’u qasemi këtyre dy temave, na duket e dobishme t’i themi dy fjalë për mëvetësinë e termave “qenie” dhe “qeniesim” në filozofinë e tij

“Qenia” (“Seiende”), si participi prezent i thjeshtë i foljes “me qenë” ose “të jesh”, emërton në metafizikë gjërat reale që ekzistojnë. Te Heideggeri qenie nuk janë vetëm gjësendet e natyrës por edhe objektet artificiale, po ashtu edhe zotat, mitet, besimet, idetë, njerëzit, të pranishmit apo ata që nuk janë aty të pranishëm, pa i harruar edhe qeniet e kaluara dhe ato të ardhshme. Heideggeri shkruan: “Njerëzit, po ashtu sikurse edhe gjërat e prodhuara nga njerëzit, sikurse edhe efektet dhe rrethanat që dalin si rrjedhojë e aktivitet njerëzor, të gjitha këto bëjnë pjesë te qenia. Bën pjesë edhe e mundshmja, ndonëse ende joreale. Por, e mundshmja është aty, siç e cek Heideggeri në librin “Hollzwege” (në frëngjisht “Chemins qui ne mènent nulle part”). Kësisoj, Heideggeri e zgjeron domethënien e kësaj fjale, duke e shtrirë përtej gjërave reale që ekzistojnë dhe përtej gjësendeve të natyrës.

Ndërkaq, me termin filozofik “Sein”, Heideggeri mendon mënyrën si është ajo që është dhe ndryshimësinë e saj brenda kohës. duke theksuar karakterin foljor të fjalës “sein” (“l’ëtre” në gjuhën franceze, me qenë ose të jesh), infinitivin që përdoret si substantiv.