Komuna do lokale, s’i miratohen as punimet nëntokësore në “Xhorxh Bush”

Kur është bërë një vit prejse iu ndaluan punimet pa leje, dukej sikur Komuna e Prishtinës dhe autoritetet e trashëgimisë kulturore do të gjenin një lloj kompromisi tek u hodh propozimi që projekti 18.1 milionë eurosh për sheshin “Xhorxh Bush” të miratohej me faza. Do të zhbllokohej me leje për punime nëntokësore, por tash s’i është dhënë miratim as për to, pasi problem janë bërë lokalet e reja që parashihen me projekt e që sipas Institutit të Kosovës për Mbrojtjen e Monumenteve, cenojnë monumentet përreth e Komuna i ka përfshirë edhe te kërkesa për leje për instalime nëntokësore

Historia e tentimeve të Komunës së Prishtinës për ta realizuar projektin për sheshin “Xhorxh Bush” ka ngecur te mospajtimi kryesor midis institucionit lokal dhe atyre të trashëgimisë kulturore: te lokalet. Instituti i Kosovës për Mbrojtjen e Monumenteve i ka thënë “jo” për të dytën herë projektit. Kësaj radhe, edhe pse bëhej fjalë veç për pjesën e projektit ku përfshihen instalimet nëntokësore. Por tek instalimet përfshiheshin edhe ato të lokaleve që sipas IKMM-së, cenojnë monumentet përreth. Tashmë është bërë më shumë se një vit, prej kur Komuna e ka nisur historinë e përpjekjeve për të zhvilluar punimet në këtë pjesë të qendrës së Prishtinës. 

Në mars të vitit të kaluar, Komuna pa përfillur Ligjin për trashëgimi kulturore synonte punime midis pesë monumenteve dhe zonës së mbrojtur të Qendrës Historike të Prishtinës. Komuna s’kishte marrë leje për ndërhyrje nga Instituti i Kosovës për Mbrojtjen e Monumenteve si i vetmi institucion me mandat për miratimin ose refuzimin e projekteve që prekin trashëgiminë arkitekturore. Punimet ishin ndërprerë. Pas aplikimit për leje, ajo s’qe dhënë kryesisht shkaku i lokaleve që janë paraparë. 
Muajin e kaluar Komuna ka ndërruar strategji. Ka dorëzuar në IKMM vetëm projektin për instalimet nëntokësore. Por s’ka marrë përgjigje pozitive. Ka marrë rekomandime. 

Në bazë të dokumentacionit që e ka parë KOHA, Komisioni Profesional Shqyrtues i IKMM-së, pas shqyrtimit të materialeve të prezantuara, ka konstatuar se janë prezantuar dy projekte paralele që ndërlidhen me zhvillimin e infrastrukturës në hapësirën që prek perimetrin dhe Zonën Mbrojtëse të Qendrës Historike të Prishtinës.

“Gjatë prezantimit është vërejtur se në kuadër të projekteve të rrjetit të infrastrukturës janë trajtuar edhe hapësira ku janë planifikuar ndërtesa/dyqane në perimetrin e asetit ‘Ndërtesa e Radio Prishtinës’ dhe ‘Rektorati’ sipas kërkesës paraprake të vitit 2025, të cilat nuk kanë miratim nga KPSH/IKMM për realizimin e tyre. Si rrjedhojë, Komisioni vlerëson se këto elemente nuk duhet të jenë pjesë e dokumentacionit në këtë fazë shqyrtimi”, shkruhet në rekomandimet që i janë përcjellë Komunës. 

Pas shqyrtimit dhe vlerësimit të kërkesës për pëlqim për punimet e infrastrukturës nëntokësore IKMM-ja ka pasur disa rekomandime.

“Kërkohet të dorëzohet për shqyrtim projekti i KFE-së në tërësi, duke qenë se i njëjti prek Perimetrin dhe Zonën Mbrojtëse të Qendrës Historike të Prishtinës; të dorëzohet për shqyrtim projekti i KFE-së në tërësi, duke qenë se i njëjti prek Perimetrin dhe Zonën Mbrojtëse të Qendrës Historike të Prishtinës; Projekti të dorëzohet pa përfshirjen e ndërtesave të planifikuara në perimetrin e asetit ‘Ndërtesa e Radio Prishtinës’ dhe ‘Rektorati’”, shkruhet te rekomandimet. Po ashtu është kërkuar që ndryshimi i materializimit të rrugës të prezantohet veçmas si dhe të prezantohen grafikisht të gjitha prerjet me të gjitha shtresat e bazës dhe nënbazës së bashku me specifikimet e materialit. 
“Të dorëzohen prerjet gjatësore dhe tërthore për tërë segmentin që trajtohet me projekt; Të dorëzohet Harta 3 me emërtim të qartë të hartës, ku të paraqitet projekti i plotë dhe të identifikohet saktë segmenti për të cilin është parashtruar kërkesa”, shkruhet në rekomandime. 

KOHA ka pyetur zyrtarët komunalë se si do të veprohet pas rekomandimeve. Por zyrtarët komunalë s’janë përgjigjur. Aktualisht Komuna po zhvillon kohë pas kohe punime në rrugën “Perandori Justinian” krahas katedrales “Nënë Terezë”, pjesë që s’përfshihet në zonën e mbrojtur të Qendrës Historike të Prishtinës. 

Punimet e nisura pa leje ishin ndërprerë nga Inspektorati i Trashëgimisë Kulturore duke pamundësuar projektin për të cilin Komuna e Prishtinës ka lidhur kontratë me peshë financiare 18.1 milionë eurosh. Punimet i ishin ndalur më 12 mars. Më pas më 16 prill. Dhe për të tretën herë më 29 prill. Punimet vazhduan duke e ndarë sheshin përgjysmë. Në të majtë të katedrales, është shtruar pllaka e betonit, në atë që njihet edhe si “Tre Sheshirat” janë ngritur edhe lokalet.

Zyrtarët komunalë në takimin e fundit të janarit s’kishin thënë se do të hiqet dorë nga lokalet që synohet të ndërtohen e të cilat edhe janë arsye e fortë për refuzim të projektit nga IKMM-ja. 

“Ne kemi propozuar një zgjidhje shumë praktike: Mund të sillet për shqyrtim dhe miratim faza e parë e projektit, instalimet e ndërhyrjet e tjera që janë nën sipërfaqe dhe në sipërfaqen e tokës. Të miratohen fillimisht ato dhe të vazhdojë puna, në mënyrë që të hapet ai shesh e të mos ngelet ashtu siç është”, kishin bërë të ditur në IKMM. Dukej sikur situata po ecte në këtë rrugë. 

Kjo është hera e dytë që Komuna kërkonte leje. Kësaj radhe të pjesshme. Paraprakisht, vitin e kaluar pas ndërprerjes së punimeve i kishte kërkuar IKMM-së që ta miratonte projektin. 

Instituti i Kosovës për Mbrojtjen e Monumenteve ka dhënë rekomandime qysh vjet, kur Komuna aplikoi pas ndërprerjes së punimeve. IKMM-ka kishte kërkuar sqarime shtesë, siç janë analiza e kontekstit urbanistik e historik. Shkresa e IKMM-së e konfirmonte edhe synimin e projektit: ndërtesat e reja që ngrihen midis monumenteve. Kjo zbërthehej te shkresa, ku Komunës i kërkohej që të interpretohen ndërtesat e reja të parapara me projekt. Konstatimi se projekti cenon integritetin e monumenteve ishte po ashtu brenda shkresës që IKMM-ja ia kishte përcjellë Komunës së Prishtinës. IKMM-ja ia kishte bërë të ditur Komunës së Prishtinës se nëpërmjet këtij projekti trajtohen shtatë sheshe si: ai i katedrales, i shkollës “Faik Konica”, sheshi komercial i rrugës “Garibaldi”, ai “Xhorxh Bush”, sheshi i koncerteve, i rekreacionit dhe ai i studentëve. Pesë prej këtyre shesheve, sipas komisionit të IKMM-së, gjenden brenda hapësirës së kufijve të zonës së mbrojtur të Qendrës Historike të Prishtinës, si dhe brenda perimetrit të zonave të mbrojtura të monumenteve si: Biblioteka Kombëtare e Kosovës, Rektorati i Universitetit të Prishtinës, Radio Kosova, hoteli “Grand” dhe Banka Qendrore e Kosovës. Projekti, sipas shkresës, ishte kthyer në plotësim me gjashtë rekomandime. Në shkresë bëhej e ditur se projekti parasheh ndërhyrje në aspekt urban dhe arkitektonik, në perimetër dhe zonë mbrojtëse të monumenteve si Rektorati i UP-së dhe Radio Kosova, “duke cenuar integritetin hapësinor të këtyre monumenteve, respektivisht duke penguar kuadrin e dukshëm të përjetimit të tyre nga sheshi aktual dhe si të tilla nuk janë në pajtueshmëri me politikat për konservim dhe zhvillim të perimetrit dhe zonës mbrojtëse të monumenteve”.

Pas zhvillimeve të pranverës së kaluar dhe përplasjeve të forta edhe politike midis Komunës dhe Ministrisë së Kulturës, Komuna lëndën e kishte dërguar në gjykatë duke kërkuar pezullimin e vendimit të Inspektoratit të Trashëgimisë Kulturore e më pas edhe shqyrtim të ligjshmërisë së ndalimit të punimeve. Gjykata e kishte refuzuar pezullimin dy herë radhazi. Edhe pasi Gjykata e Apelit e ka kthyer në rigjykim.

Komuna i ka po ashtu punimet e ndaluara edhe për projektin “Ishulli Urban Arbëri – Pallat i Rinisë”, projekt që ka kosto 6.4 milionë eurosh. Për nënkalimin tek “Agim Ramadani” muajin e kaluar i është refuzuar projekti për të dytën herë. 

Zyrtarët komunalë në krye me kryetarin Përparim Rama e kanë kontestuar kufirin e zonës së mbrojtur të Qendrës Historike të Prishtinës, e përfshirë në Listën e trashëgimisë kulturore nën mbrojtje të përkohshme prej vitit 2020. Komuna i referohet draft-planit të menaxhimit për Qendrën Historike të Prishtinës që ende s’është miratuar dhe thotë se institucionet e trashëgimisë kulturore po bazohen në një draft-dokument. Por, sipas institucioneve të trashëgimisë kulturore, kufijtë e zonës së mbrojtur të QHP-së janë miratuar bashkë me propozimin e vitit 2020, kur QHP-ja ka fituar statusin e monumentit nën mbrojtje të përkohshme. Në shkurtin e sivjetmë menaxhmenti komunal ka marrë leje për të vazhduar punimet në rrugën “Qamil Hoxha” që ishin ndërprerë në majin e vitit të kaluar. Punimet tash aty janë duke vazhduar. Komunës në këtë rast i ka mjaftuar vetëm ta dërgojë projektin dhe i ishte miratuar brenda afateve ligjore.