Kulturë

Përvetësimi nga serbët i monumenteve mesjetare arbërore në Kosovë

Përvetësimi nga serbët i monumenteve mesjetare arbërore në Kosovë
Foto: Alban Bujari / KOHA

Shteti serb, në opinionin ndërkombëtar, kur flet për të drejtat mbi Kosovën, ngre çështjen e kishave dhe të manastireve në Kosovë. Kjo orvatje jo e drejtë historike ka pasur sukses, saqë propaganda serbe ndikoi në marrëveshjen ndërkombëtare e arritur me “Propozimin Gjithëpërfshirës për Zgjidhjen Statusit të Kosovës”, të hartuar nga presidenti i Finlandës, (mars 2007), që manastiret ortodokse të ndërtuara në mesjetë t’i njihen si trashëgimi Kishës Ortodokse Serbe. “Kosova do ta njohë Kishën Ortodokse Serbe në Kosovë, duke përfshirë manastiret, kishat dhe objektet e tjera që shfrytëzohen për qëllime fetare si pjesë integrale e Kishës Ortodokse Serbe me seli në Beograd” (Aneksi V, pika 1.2 e Marrëveshjes së Atisaarit). Edhe sot në zyrën e misionit serb në Bruksel, në takimin midis komisionarit evropian për zgjerim, z. Oliver Varhelyi, dhe presidentit serb, Aleksandar Vuçiq, në ekspozimin e qëllimshëm të librit “The Christian heritage of Kosovo and Metohija – The historical and spiritual heartland of the Serbian” , që jo vetëm se është skandal politik, por komisionari evropian shfaqet përkrah tezës serbe për trashëgiminë kulturore të Kosovës dhe, për më tepër, nesër mund të shpërfaqë ide konkrete, të tilla të njohura: “Atisaari plus”; “të domosdoshme kompromise të hidhura nga pala kosovare” e të tjera, që qartë politikisht mund të konceptojnë lloj-lloj standardesh të panjohura teorikisht e praktikisht në bazamentin politik të Bashkimit Evropian, duke e paraqitur këtë vetëm “sui generis” apo si zgjidhje “modus vivendi”. Por faktet historike kurdoherë mundësojnë rishqyrtim dhe trajtim të drejtë politik sa i parket kulturës historike të Kosovës.

E gjithë kjo ka bazën e vet historike në kohën e mesjetës. Territori i Kosovës së sotme nuk ka qenë epiqendra e veprimtarive të ndërtimit të kishave serbe në kohën e Nemanjidëve. Kishat më të hershme serbe u ngritën kryesisht në territorin e ngushtë të Rashës si: Studenica (afër Novi- Pazarit), e ndërtuar nga Stefan Nemanja; Manastiri Maleshevo (afër kufirit të Bosnjës), Sopoçani (Novi-Pazar) dhe Manastiri i Zhicës, i rindërtuar më pastaj afër Kralevës, që ishte edhe seli e Autoqefalisë serbe, u ndërtua nga Stefani i Kurorëzuar. Me fjalë të tjera, djepi i kishave dhe i manastireve serbe gjatë dy-tre brezave të sundimit të Nemanjidëve gjendej në territoret serbe e jo brenda Kosovës.