Si do të jetojmë me një kufi evropian kur të shkojmë në Ulqin?

Surroi: Unë mendoj që narracionit të demokratizimit i ka skaduar pak afati i vlerës, sepse kemi hyrë në kohë gjeopolitike. 

Edhe në këtë kohë gjeopolitike, Ardian ti ke qenë i përfshirë disa herë në projekte mendore të Shqipërisë si pikë lidhëse mes dy deteve, Adriatikut dhe Detit të Zi. Kjo tash është shndërruar në doktrinë mbrojtjeje dhe fakti që ambasadori i ardhshëm amerikan në Tiranë është një gjeneral i ndërhyrjeve të shpejta, Porti i Durrësit është i projektuar në doktrinën e mbrojtjes, si pika hyrëse e furnizimit të forcave deri te Deti i Zi. Pra, Shqipëria për nga e natyra tash ka një rol gjeopolitik dhe ambasadori i cili do të merret me atë punë, dhe është faktori i ardhshëm politik - është Samiti i NATO-s, i cili mbahet në Tiranë vitin e ardhshëm.

Me gjithë këtë peshë gjeopolitike edhe ngadalësim, nga ana tjetër, në integrim evropian, cilat janë po të ishe këshilltari i kryeministrit Rama, e t’i thoshe këto tri gjëra duhet t’i bësh deri në Samit të NATO-s, në mënyrë që ta zësh hapin me Malin e Zi, cilat janë tri gjërat?

Hackaj: Në radhë të parë nuk e di a...

Surroi: A do të dëgjonte? Po, po e marrim si të mirëqenë që do të dëgjonte.

Hackaj: Të tregoj për një ish-kryeministër një histori, që i thonë se këshilltarë ke, dhe ai u përgjigj dymbëdhjetë. I thotë, po si të ?????? këshillit tënd? 

Kështu që nuk e di. Për mua, ajo që do isha unë shumë kurioz, do isha që t’u bëja pyetjen vendeve anëtare, t’i thosha: Ore, si e shikoni zgjerimin sot, në 2026-n, a është ai zgjerimi të cilin ju e keni parashikuar përpara, një zgjerim i bazuar në siguri po se po; Traktatin e Qymyrit edhe Çelikut, që u bë përnjëherë pas LDB dhe që ecin drejt tregut unik, tregjeve, se gjithmonë po flasim për tregun e Ballkanit apo e shikoni si një kontribut shumë të rëndësishëm në sigurinë e Evropës Juglindore, sepse nuk janë kontradiktore, po janë të ndryshme, racionalja është të ndryshme.
Kjo që e thatë juve është super e rëndësishme Pyetja tjetër do të ishte që...

Surroi: Po i lëri pyetjet, këshillat..

Hackaj: Jo, jo, po tashi, t’u japësh këshillat politikanëve, nuk t’i marrin, ideja është që t’i bësh pyetje, në mënyrë që këshillën ta nxjerrin vetë.

Pyetja ime tjetër do të ishte që kryeministri im t’u thoshte vendeve anëtare, të thoshte dëgjo, situatë hipotetike: Çfarë ndodh në qoftë se me gjithë interes të madh që administrata amerikane po tregon drejt Ballkanit, Shqipërisë, në këtë rast në qoftë se për shembull zgjohet nesër Presidenti amerikan edhe thotë që prit ndërrova mendjen: nuk dua ma Grenlandën, po dua, po ia fus kot, Shqipërinë.
Nejse Sazanin e ka pak a shumë, po ajo është familjarë janë nda. Thotë “e dua Shqipërinë”, çfarë do të ndodhë në BE, sepse në momentin kur Trumpi shprehu dëshirën ose idenë për ta marrë Grenlandën përnjëherë u kujtuan që jo ta fusim Grenlandën ke të gjitha programet e BE-së, t’i japim rëndësi, transferojmë vëmendje, ndihmë etj.

Surroi: Është territor sovran, pjesë e territorit sovran të Danimarkës.

Hackaj: Ekzakt.

Surroi: Shqipëria, nuk është pjesë e territorit sovran të Italisë, për shembull.

Hackaj: Është shumë interesante, nuk e ka qenë njëfarë, por është pjesë, do të thosha, e një territori, që BE e konsideron kyç për mbrojtjen dhe sigurinë dhe për reziliencën e saj. Janë elemente super të rëndësishëm të sovranitetit të një territori. Edhe në botën e tanishme gjeopolitike kjo ka shumë rëndësi a e kontrollon apo nuk e kontrollon këtë territor.

Pyetja ime e tretë do të ishte: Do BE-ja të kontrollojë territorin jo vetëm Shqipërisë, por edhe Ballkanit?

Surroi: Ne po flasim për gjestet të cilat duhet t’i bëjë Shqipëria, sepse kundërpërgjigjja e cilitdo njeri në BE do të jetë “Çka keni bërë me këtë person, çka është ky rast, çka është...” 

Cilat janë tri çështje, të cilat do ta ndryshonin perceptimin, sepse perceptimi i Shqipërisë ka shkuar në formë dramatike negative me dy raste: Balluku, OPED-i, për shembull, që i përmendëm këtu. Mund të ketë të tjera, por duhet të ketë të tjera, gjithsesi. Por cilat do të ishin dy pozitive ose tri pozitive, që do ta transformonin perceptimin, sepse s’do mend pesha gjeopolitike e Shqipërisë është aty. S’do mend që bota ka ndryshuar dhe narracioni për demokratizim, vlera e tjera është në rënie e sipër dhe pesha gjeopolitike është në ngritje e sipër.

Pra, si të integrohet interesi i Shqipërisë në këtë narracion. Karshi BE-së, i cili mos të harrojmë ka deputetë holandezë, të cilët thonë se më intereson gjeopolitika, më intereson sundimi i ligjit, çka keni bërë.

Gjoni: Faktikisht, kjo është ajo që dëgjuam për rastin e Shqipërisë, edhe pse ju thatë gjeopolitika, tani është kryesore. Shqipëria është e rëndësishme nga ana gjeopolitike, mirëpo po ngec nga ana e sundimit të ligjit, kështu që nuk mund të themi që edhe demokratizimi është diçka që është dukshëm në rënies sepse prapë...

Surroi: Në narracion po flas...

Gjoni: Në narracion, por atje në thellësi gjithmonë është diçka.

Surroi: Deputeti holandez do të thotë sundimi i ligjit! Nuk më intereson.

Gjoni: Gjermania, Holanda, e tjerë këtë thanë. Sundimi i ligjit, duhet ta shohim që po implementohen të gjitha ndryshimet që po bëhen.

Hackaj: Janë disa, janë disa nivele, janë disa nivele. Në vlerësimin tim është ajo që përmendët ju përpara, është niveli i Komisionit, është niveli i shteteve anëtare. Është edhe niveli i politikës së brendshme deputetëve në parlament dhe vendeve anëtare për sa i përket Komisionit, ai që do të ishte në vlerësimin tim shumë interesante, do të ishte në qoftë se zhbllokohet situata me rastin Balluku.
Nuk po them sipas pritshmërisë së BE-së. Nuk po thotë sipas preferencave të Kryeministrit, absolutisht jo. Po them sipas rrugës ligjore.

Surroi: Që do të thotë?

Hackaj: Simbas rrugës ligjore dhe rrugës etike. Nuk e di, nuk jam specialist, por në qoftë se, për shembull, i vjen një kërkesë tjetër Parlamentit Evropian për heqjen e imunitetit...

Surroi: Parlamentit shqiptar...

Hackaj: ... parlamentit shqiptar më fal, lapsus revelator, lapsus freudian, për heqjen e imunitetit, edhe mendoj që kësaj radhe, deputetët kanë mjaft informacion, kanë edhe mjaft background për të marrë një vendim të mirinformuar. Çfarëdo vendimi që do të marrë parlamenti shqiptar, në qoftë se vjen kjo kërkesë, ka për të qenë vendimtar, ka për të qenë si ai çelësi që të kushtëzon nga do të iki treni, ku ndahen shinat, të ikin këtej apo ikin këtej.
Kjo ka për të qenë shumë e rëndësishme.

Surroi: Dhe ikja mund të jetë disavjeçare.

Hackaj: Jo, nuk mendoj disavjeçare. Mund të ishe disavjeçare, në qoftë se do të ishte para 25 vjetëve, tashti me një botë që po ndahet gjithmonë e më tepër në kampe gjithmonë e më të ngurta gjeopolitikisht, mendoj që mund të jetë, rreziku është që mund të jetë ikje... rreziku ose përfitimi mund të jetë ikje gati e përhershme ose afatgjatë.
Ndarja në blloqe... kjo në vlerësimin tim, vendimi i parlamentit shqiptar në rastin preciz do të kushtëzojë 50 vjetët e ardhshme, dy-tre brezat e tjerë të zhvillimit të vendit.

Gjoni: Unë mendoj që edhe një gjë tjetër duhet cekur e që nuk e dëgjojmë shpesh, sidomos kur dëgjoj debatet politike tona është që shpesh fajin ia lëmë Unionit Evropian, i cili dërgon mesazhe të përziera, trajton një shtet ndryshe, një shtet ndryshe. Çështja është edhe nëse ata janë skeptikë për rajonin tonë, unë e besoj që ne nuk duhet të jemi skeptikë për integrimin në Evropë, sepse neve na duhet integrimi evropian më shumë se që i duhemi ne Evropës dhe ndonjëherë është... ekziston një moment historik që i ka ardhur koha të ndodhë diçka.
Fatkeqësisht për Maqedoninë e Veriut, ajo ishte më gati se që ishte Unioni Evropian apo se që ishte momenti historik. Unioni Evropian kishte marrë shtete, si Hungaria, Polonia e të tjerë. Ata filluan të kishin problemet e tyre të brendshme dhe nuk kishte fare apetit, nga ana e shteteve anëtare për një anëtar të ri, që mund të kishte qenë Maqedonia e Veriut në atë moment.
Ndërsa tani kemi një lloj hapësire apo një lloj mundësie që u jepet shteteve në këtë rast ndoshta është Mali e Zi dhe Shqipëria edhe më duket që duhet të merremi shumë më shumë me si të arrijmë ne atë mundësi se sa, po pse na thanë njëherë kështu, na thanë njëherë ashtu do të mund t’i mendojmë këto, por do të na hedhin mbrapa dhe nuk do e kapin atë momentin vetëm ndoshta për kushedi sa vjet që të bëhemi anëtarë të plotë. 
Dhe se në fund dua të cek edhe diçka që ju disa herë më thatë Mali i Zi dhe Iliriana, është hera e parë që po e përjetoj në këtë rol të përfaqësoj Malin e Zi, sepse thjesht për kuriozitet ndoshta është interesante edhe për edhe për shikuesit, unë babin e kam pasur politikan në Mal të Zi, ka qenë deputet i partive shqiptare edhe duke e parë karrierën që ai ka pasur, unë kam vënë re që shqiptarët kanë një limit deri ku mund të shkojnë brenda një shteti sado i vogël që është Mali i Zi aq me limit, për shqiptarët.
Kështu që çdoherë që flas, Mali i Zi mua më percepton si një shqiptare nga Mali i Zi. Edhe tani kur i takoj dhe ajo zgjidhje që kam bërë unë është që të merresha me muzikë, të merresha me piano dhe në Munih, ku jetoj, fillova të kem një ide që ndoshta, po të shkoj në Bruksel, mund të flas nga një nivel tjetër me Malin e Zi dhe...

Surroi: Me një muzikë tjetër.

Gjoni: ...me një muzikë tjetër që faktikisht nuk është që nuk iu pëlqen, sepse tekefundit unë e besoj është mirë për të gjithë shqiptarët nëse Mali i Zi bëhet anëtar i BE-së.
Mirëpo prapë në tavolina të ndryshme e shoh që mënyra se si më drejtohen, prapë që ti je shqiptare, që unë absolutisht as nuk e mohoj, por është akoma nuk kemi arritur deri te ai nivel i edukimit qytetar që të jemi të gjithë të barabartë.

Surroi: Tash po të përjashtojmë prej kësaj pjese, se po e po e vendosim një hipotezë, e cila ka filluar të ndërtohet në shtetet fqinje.
Mali i Zi, hyn në Bashkimin Evropian vitin 2030, kryhen negociatat në vitin 2028, me filan date pranohet në Bashkimin Evropian. Në Komisionin e ardhshëm të Bashkimit Evropian, Iliriana Gjoni përfaqëson Malin e Zi si Komisionare e Zgjerimit, dhe do të merret me Shqipërinë, do të merret me Maqedoninë e Veriut dhe do të merret me Kosovën. 
Në të njëjtën kohë

Hackaj: Siç merret, merret Marta Kos tash.

Surroi: Siç merret Marta Kos. Në të njëjtën kohë, afër fshatit prej nga e ka origjinën Iliriana, vendoset kufi i fortë mes Shqipërisë dhe Malit të Zi, rriten kolonat e njerëzve që duhet për të hyrë në Ulqin. Pejanët që nisen këndej nga Çakorri, po ashtu e ndiejnë kufirin e fortë. Në Pejë bile, pa u ngjitur lart. 
Sa i ndryshon anëtarësimi i Malit të Zi në Bashkimin Evropian shoqëritë tona shqiptare? Çfarë është efekti?

Pollozhani: Nëse hyn.

Surroi: Po e kemi skenarin në 2030-n hyn, ne jemi këtu bashkë, nuk na vjen Iliriana, sepse është komisionarë, por ne tre të ulemi e thërrasim dikë prej Malit të Zi...

Gjoni: Unë do të vija gjithmonë... edhe si komisionare...

Surroi: E thërrasim dikë prej Luginës së Preshevës këtu, për ta kompletuar

Hackaj: Zbresim edhe pak ma një jug, jo megjithëse ne jug i kemi rehatuar.

Surroi: Si reflektohet? Si reflektohet Maqedonia e Veriut te shqiptarët? Si reflektohet fakti se tash shoqëria e cila ka më së paku, relativisht, shqiptarë ka hyrë në BE, proporcionalisht shoqëritë të cilat kanë ma shumë shqiptarë mbesin jashtë, me Kosovën dhe Shqipërinë pasuese, natyrisht.

Pollozhani: Një ndryshim i madh që do të ndodhte është një fakti që Maqedonia e mori atë “jo-në” e famshme dhe pastaj ngeli mbrapa, është përdorur shumë nga politikanët e rajonit si një arsye për mos ta ndjekur rrugën e BE-së.
Hyrja Malit të Zi do i mposhtte disa nga këto narrativa, do thoshin aha, procesi “its back on track”, u kthye në shina edhe paska mundësi për shtete për të hyrë. Këtu mendoj ndoshta për faktorin shqiptar, nëse flasim vetëm në Maqedoninë e Veriut, ndoshta do vijë ai momenti ku rikonfigurohen pak, sepse për momentin faktori shqiptar në Maqedoninë e Veriut përherë ka qenë ai faktor që e ka shtyrë procesin përpara.
Edhe në momentet më të errëta të VMRO-së kanë qenë politikanët shqiptarë, në atë kohë të BDI-së, që kanë biseduar gjithë kohën me partnerë të Bashkimit Evropian, SHBA-së e tjerë. Kështu që gjithmonë e ka pasur një rol balancues faktori shqiptar.

Surroi: Bile shqiptarët në Maqedoni edhe një shqiptar në Mal të Zi janë marrë edhe me çështje identitare të kombit maqedonas dhe nga njëra ana edhe të identitetit kishtar të Malit të Zi, në rastin e Malit të Zi.

Pollozhani: Po, sepse Bujar Osmani ka qenë ministër i Punëve të Jashtme, atëherë kur po negociohej me Bullgarinë për minoritetin bullgar edhe për gjuhën. Edhe këtu, në fakt, kjo ka krijuar një farë lloj përçarjeje edhe në Maqedoni, sepse edhe me referendumin për emrin, për shembull, si dhe me negociatat me Bullgarinë, ishte ky perceptimi sikur për shembull, në referendum kanë dalë tridhjetë e ca persona, nuk u arrit numri dhe njëra nga supozimet ishte që janë shqiptarët ata tridhjetë për qind që kanë dalë dhe kanë votuar në shumicë “po”.
Kështu që u krijua njëfarë lloj tensioni në aspektin që shqiptarët aq shumë duan të jenë pjesë e Bashkimit Evropian, saqë nuk ia

Surroi: ...shpërfillin identitetin, ose nevojat identitare.

Pollozhani: Që në fakt, për shembull, sidomos në lidhje me Bullgarinë, narrativa e shqiptarëve në Maqedoni ka qenë shumë kuptuese. E kuptojnë këtë sfidën, me emrin ndoshta e kanë pasur pak më ndryshe relacionin, po në lidhje me Bullgarinë mendoj që ka pak më shumë simpati për pozicionin maqedonas. Por mendoj që hyrja Malit të Zi në BE, ndoshta shumë shqiptarë do të donin të shkonin të jetonin në Malin e Zi.

Surroi: Edhe pse ka shqiptarë nga Maqedonia që kanë biznese në Ulqin...

Pollozhani: Ulqin, Kroaci. Po, janë të famshëm. Por, nga ana tjetër, shpresoj që kjo do e rifaktorizojë faktorin shqiptar në Maqedoni, i cili për momentin nuk është faktori i fortë.
Kemi një BDI, që edhe pse mori më shumë vota, doli në opozitë edhe nuk di të sillet në opozitë, se s’ka qenë përveç dy vjetëve që ka qenë në opozitë, në historiatin e vet nuk dinë si ta menaxhojë opozitën dhe refuzon të reformohet brenda. Pastaj kemi këto partitë e reja të VLEN-it që janë në qeveri, por kanë aq pak numra edhe e ka VMRO ka aq pak nevojë për ata në qeveri, saqë kjo e pamundëson edhe influencën e atyre, sidomos duke marrë parasysh që VLEN-i nuk e njeh VMRO-në aq mirë, kaq afër, siç e ka njohur më përpara BDI-ja, dhe si rezultat nuk dinë se si t’i menaxhojnë ndonjëherë këto lojërat sensitive, sidomos vis a vis Bashkimit Evropian.
Kështu që mendoj që nëse ndryshon historia që shtetet e Ballkanit Perëndimor mund të hyjnë në BE fuqizohet prapë kjo ideja e atëherë le ta shtyjmë procesin, sepse për momentin në Maqedoni nuk ka asnjë shtysë për ndryshime kushtetuese, se kush ti shty... SDSM-ja është shumë e dobët, LSDM-ja është shumë e dobët, BDI-ja gjithashtu është shumë e habitur nga opozita për të bërë influencën e duhur, kurse VMRO-ja nuk ka interes, sepse VMRO-ja gjithë kampanjën elektorale e ka pasur mos të poshtërohemi, sepse ndryshimet kushtetuese shihen si poshtërim.
Edhe fakti që BE-ja shihet si një aktor jo shumë i besueshëm akoma e mundëson këtë debat, por me hyrjen në Mali të Zi ndryshon kjo.

Surroi: Ligjërimet e gjitha partive të djathta evropiane e të ekstremit te djathtë janë “jemi të poshtëruar nga Bashkimi Evropian”, nga kjo tërësi. 
Shqipëria? Si do të reflektojë dita kur komisionarja Gjoni shpall detyrën e saj të re.

Hackaj: Në radhë të parë duhet të shikohet kush ka për të qenë kryeministër. 
Thjesht, siç e përmendët disa herë, mua më pëlqen të bëj pyetje

Surroi: Por, të mos harrojmë, viti 2030 është viti kur kjo parti e cila është në pushtet ka proklamuar se do të jetë do ta ketë pasaportën evropiane, apo jo?

Hackaj: Sigurisht, edhe unë këtu po dua në radhë të parë për t’i ikur pyetjes, në vlerësimin tim, ka për të qenë diçka e mrekullueshme, në qoftë se ndodh, në fakt ka për të qenë the second best, gjëja e dytë më e mirë, gjëja e parë më e mirë është që të jemi bashkë.
Gjëja e dytë më e mirë është, sigurisht do të ishte e mrekullueshme sepse është një, nuk po them për faktorin shqiptar, po ka për të qenë... do të rritë nivelin e llogaridhënies së politikanëve, të cilët qenë të paaftë që të ishin barabartë me një vend që është me popullatë, sa një e treta, një e katërta e Shqipërisë. Kështu që kjo do t’i vërë një çik përballë një llogaridhënieje më të madhe.
Ajo që dua të ndërhyj, merr...

Surroi: Nëse mund të të ndërpres këtu. A mund të ishte një leksion për Shqipërinë dhe për Kosovën dhe për gjithë tjerët, që niveli i antagonizmit në Mal të Zi nuk ka ku të shkojë më i madh në perceptimet politike. është antagonizmi që nga Lufta e Dytë Botërore dhe forcat e Luftës së Dytë Botërore, të njërit kamp e të tjetrit kamp... probleme të thella identitare të cilat nuk ekzistojnë në Shqipëri.
Por megjithatë është arritur, përkundër këtyre dallimeve dhe antagonizmave të thella në Mal të Zi, është mbërritur një konsensus rreth Bashkimit Evropian: a do të mund të ishte një leksion për Shqipërinë?

Hackaj: Është e vështirë, sepse ne morëm leksione të tilla të paktën gjatë kohës, qëkur ndryshimit të regjimit komunist 2009-2011, kur ishte partia që është sot në pushtet, që nuk dha kuorumin për aprovimin e tri ligjeve dhe, si pasojë, nuk morëm statusin e vendit kandidat 2017, 2019, prapë kur u vonuan negociatat.
Ne e dimë edhe Shqipëria konfliktin me vendet e rajonit, ose problemet në vendet të rajonit e ka zëvendësuar me një problem shumë, me një antagonizëm, polarizim super, hiper të theksuar brenda për brenda vendit dhe nuk i shërben asnjërit. Edhe tashti nuk i shërben asnjëriut.
Ky është një problem që nuk di si do të zgjidhet, po si do që të jetë puna, është një rast i mrekullueshëm për të thënë qëkur merren vesh në Mal të Zi që ka shqiptarë, ka serbë, ka malazezë, boshnjakë, nuk e di çka tjetër ka aty , kroatë, që bëhen bashkë së bashku të gjithë për një objektiv më madhor: pse të mos bëhemi bashkë ne me njëri-tjetrin, vëllai me vëllain Kjo ka për të qenë, po nuk e di a do të jetë sukses apo jo.

Surroi: Njëra prej formulave të përdorura, të cilën po e përsëris shpesh, është ajo e Kroacisë. E kam pasur mysafire Vesna Pusiqin, që ka qenë ministre e Jashtme e Kroacisë, dhe në kohë kur ajo ishte kryetare e Partisë Popullore të Kroacisë, u arrit një ujdi në Kroaci, e ajo si përfaqësuese e opozitës, u arrit ujdia që të formohet një komision i përbashkët integrues për BE dhe që në krye të komisionit të jetë opozita, e që asnjë vendim të mos merrej pa konsensus të plotë. 
Negociatat të cilat i ka zhvilluar Kroacia kanë qenë shembullore. A mund të replikohet kjo në Shqipëri?

Hackaj: Dinamika e Shqipërisë drejt BE-së varet, dhe ky është një tipar tjetër karakteristik i vendit tim, varet shumë nga profili i liderit, është një dinamikë që është shumë e personalizuar, pavarësisht se kush lider ka qenë në pushtet.
Edhe kur themi e personalizuar është për të mirë, sepse do me thanë fare disa liderëve punëtorë, karizmatikë, bashkëpunues e tjerë e tjerë kemi ecur shumë përpara, kemi përmirësuar imazhin, falë disa tjerëve që kanë qenë shumë të lëvizshëm ose shumë të pakuptueshëm, kemi vuajtur pasojat.
Kështu që, në vlerësimin tim nuk di çfarë them, por ajo që dua... dua ta ndaj në shtresa arsyetimin, sepse ne kur themi vend anëtar ose anëtar, e themi është situacion binar, ose po ose jo. Nuk është ose po ose jo.
Në radhë të parë po më bën shumë përshtypje dhe më vjen shumë mirë që del gjithmonë zëri, do të thosha zëri i arsyes, për një zë as skeptik jo, po zëri i pyetjes: A jeni të sigurt që do bëheni anëtarë? Çfarë në qoftë se nuk bëhemi anëtar, as Mal i Zi as Shqipëria.
Ikën kot e gjitha kjo punë? Jo, nuk ikën kot. Nuk ikën kot se ka filluar procesi i transformimit. Në Shqipëri, për shembull, është reformuar komplet sistemi juridik. Komplet. A është i përsosur ky? Fare. Ka shumë gjëra për të përmirësuar. A kanë ndodhur në katër këto katër-pesë vjetët e fundit, gjëra që s’i kishim imagjinuar kurrë më para, që tash janë gjëra më se normale? Në mënyrë absolute kanë ndodhur.
A pritet që politika, që ka qenë e gjithëfuqishme në një vend mesdhetar si Shqipëria, ta lëshojë përnjëherë pushtetin sot për nesër? Nuk është normale të lëshojë sot për nesër, nuk po lëshojnë vendet perëndimore sot për nesër. Orbani i mori katër mandate për ta lëshuar pushtetin. Kështu që duhet me pa çka përfitojmë për momentin? Për momentin neve na interesojnë institucionet dhe reformat.
Shqipëria për momentin nuk e di, shumë pak veta e dinë, por në planin e reformave, në planin e rritjes, Shqipëria është e para në Ballkan, është e para për nga numri i reformave, është e para për nga buxheti i përthithur nga Bashkimi Evropian është e para për nga transparenca, po bëhen punët, këto punë duhet të validohen.
Po bëhen argumente të afta për të bindur Komisionin, të bëhen për të bindur Këshillin, për të bindur edhe politikanët dhe vendet anëtare. Po nuk është koha e humbur kot, për mua nuk është koha e humbur kot, nuk janë investime të humbura kot.

Surroi: Komisionarja Gjoni, çka do të kërkonte prej Shqipërisë dhe Maqedonisë - tri gjërat imediate?

Hackaj: T’i marr shënim!

Gjoni: Unë, kur e thatë këtë pyetje, në radhë të parë mendova çfarë do t’i kërkoja Unionit Evropian, meqë do isha pjesa e atij sistemi dhe e besoj që mënyra se si disa gjëra vlerësohen, ka bërë që procesi të duket më shumë teknik sesa që mund të arrij ta kuptoj sa funksionon vërtet ky njësimi i ligjeve e tjerë dhe këtu do të dëshiroja të kisha ca specialistë vërtet që do të arrinin të ndoshta t’i tregonin... të kishin një udhërrëfyes Shqipëria se si këto reforma që po bëhen me të vërtetë të rezultojnë me një sundim të ligjit, i cili mund të implementohet dhe kjo do ta bindi Unionin Evropian, kur Shqipëria të kalojë nga niveli teknik në një nivel i cili bind edhe nga ana e përmbajtjes. Kjo është besoj sfida më e madhe që Shqipëria ka për momentin.

Surroi: Shqipëria nuk është keq me PR, se kjo është punë PR, të bindësh...

Gjoni: Jo, implementimi i ligjeve, në thellësi, nuk besoj se mund ta zbukurosh me PR. Mund të thuash diçka, por që do dalin, ja nuk do jetë rasti Balluku, po do të ketë ndonjë rast tjetër.

Hackaj: Problemi është koha... nuk mund të pretendojmë, marrim reformën në drejtësi, e kjo është...

Surroi: ...dhe të ndihmoj këtu: nuk mund të kërkosh prej Shqipërisë të bëhet Danimarkë që të hyjë në BE.

Hackaj: Brenda pesë vjetëve

Gjoni: Jo, ky është problemi ynë, zero dhe një, ose bardh e zi. Danimarkë nuk do të bëhet, po do bëhet “good enough” Ai është pragu ynë.

Hackaj: Si matet, si matet “good enough” ?

Gjoni: Një nga problemet... “good enough” do t’i shohim reagimet te shtetet anëtare në Këshill.

Hackaj: Është PR, kthehemi prapë te ajo që e përmendi Vetoni.

Gjoni: Nuk është PR se ja, PR i Shqipërisë është shumë i mirë dhe prapëseprapë nuk arrin.

Hackaj: ...për momentin.
Për momentin kemi pushu pak.
Ajo që dua të them është që implementimi është shumë i rëndësishëm dhe është hapi tjetër i kushteve që po i vë BE-ja, Komisioni, në këtë rast, qoftë për negociatat, qoftë për reformat. Por, problemi nuk qëndron vetëm me vendet tona.
Kur është bërë lista e parë e masave për reformën në të gjitha vendet e Ballkanit, reformat kanë qenë më tepër... 80% për qind në Shqipëri, janë reforma cilësore, nuk janë sasiore.
Aprovimi i këtij ligji, kalimi i parlamentit i kësaj e tjerë e tjerë. Kur raportohen këto, të paktën nga Shqipëria, Komisioni thotë, dakord, e ke kaluar ligjin po. Po nënligjet ku janë? Po s’mi ke vënë këtë teksti fillestar. E jo, po duhen se kanë të bëjnë me implementimin. A, okej.
Pastaj kur kalojnë këtu në ligjet, po institucioni që do t’i zbatojë këto ligje, agjencia e re, etj. Kështu që janë të gjitha të drejta. Duhet të vëmë fokus edhe te implementimi, po nuk mund të kërkohet që të gjitha këto, masa të bëjnë brenda dy-tre vjetëve... është e pamundur! Ose të paktën bëjnë që në fillim...., edhe diçka tjetër... Ju keni mbyllë 17 kapituj,

Gjoni: 14

Hackaj: Dhe sa ju kanë ngelë?

Gjoni: 19 më duket, por si po flitet, 9 ndoshta deri në qershor.

Hackaj: Sigurisht, sigurisht. Atëherë që bie, bam, bam, bam, bam, bam seri. Neve duhet të mbyllim 33, bashkë me IBAR-in deri në fund vitit të ardhshëm.
Kur do marrin frymë këta punonjës administratës? E kur do të bëhen tana këto konsultime? E ku do vihet, si do matet impakti i këtyre ligjeve? Ka për të qenë i pamundur ta implementosh sot e të matësh impaktin mbas dy muajve.

Gjoni: Gjithsesi, nuk do shkohet drejt asaj që të bëhet një zgjidhje 100% por ja gjithë ai mund që u investua që parlamenti ta mbrojë, për shembull, zonjën Balluku mund të ishte investuar tjetërkund dhe pastaj nuk do të ishim në këtë situatë. 
Të mos çalojmë me gjëra të tilla, sepse ne kohën e gjejmë për të bërë diçka që nuk është në favorin tonë. Kjo ishte ideja.
Normalisht, e di që të gjitha ato procedura duan kokë dhe disa shtete i bëjnë në mënyrë më të shpejtë, disa në mënyrë më të ngadaltë. Implementimi do edhe ai kohën e vet, mirëpo unë e besoj që mund të bëjnë punë më të mirë, sidomos aktorët politikë mund të jenë më të...

Surroi: Lura?

Pollozhani: Më së pari Iliriana ka folur tamam si komisionare. 
Mendoj që intervista ishte me sukses. 
Por në çështjen e PR-it, në fakt, sepse i pyetëm disa nga eurodeputetët se si mund të rregullohet e gjithë ky proces dhe të gjithë dakordoheshim për aspektin e komunikimit edhe ndreqjes të komunikimit. Po, këtu është shumë e rëndësishme që të hiqet fokusi nga liderët. Shqipëria nuk është Edi Rama, Kosova nuk është vetëm Albin Kurti e me radhë. 
Kështu që, në atë aspekt, mendoj që ka një nevojë për një komunikimi të shkojë jo vetëm drejt institucionit të Bashkimit Evropian, po shteteve të ndryshme, sidomos Francës, Holandës, etj., por është edhe nevoja, bile një euro deputet më bëri tha: s’dua ta shoh më Edi Ramën, dua t’i shoh Komisionerin e Policisë, figura të ndryshme që punojnë nëpër institucione, që qytetarët e Bashkimit Evropian, e shteteve të ndryshme të Bashkimit Evropian, po ashtu të kuptojnë se kush janë këta bashkëbisedues që do t’i kenë, nëse këto shtete bëhen pjesë e Bashkimit Evropian.
Kështu që, në këtë aspekt, mendoj që ka një edhe njëfarë lloj sensi të ownership, sepse një gjë e bukur sipas meje në Bashkimin Evropian është... që neve në Ballkanin Perëndimor, një lapsus tjetër, është që e kemi përvetësuar Bashkimin Evropian, në aspektin që neve e flasim, e ëndërrojmë.

Hackaj: Me shoferin e taksisë kur kthehesh nga aeroporti, të pyet çka punë e bëj, thua merrem me këtë punë, do bëhemi vend anëtar, e mbyllim disa kapituj shihemi e tjerë e tjerë, janë bo gjithë mjeshtër...

Pollozhani: E kemi një popullsi, një qytetari që e ka një vizion të gjallë të Bashkimit Evropian. Do ishte një gjë e bukur që të ishin po ashtu këta aktorë gjithashtu që lidhen me ata me qytetarët e Bashkimit Evropian, sepse një studim tjetër që kemi bërë, e kemi parë që për shembull në rastin e Holandës, holandezë që kanë udhëtuar në Ballkanin Perëndimor, sidomos ata shkojnë në Ohër, sepse në Ohër paskan një vizatimor ose një libër që e lexojnë si fëmijë edhe shkojmë për ta për ta gjetur Ohrin dhe personazhin e librit edhe ata njerëz që kanë udhëtuar në Ballkanin Perëndimor ka shumë më shumë të ngjarë që ta mbështesin aderimin e atij shteti në Bashkimin Evropian, sepse e shohin më pak si të huaj. Kështu që është edhe kjo nevoja për ta zbritur debatin pakëz edhe për ta bërë ndërinstitucional, po edhe ndërqytetar në atë aspekt.
Edhe këtu ka shumë mundësi. Mendoj që është një rrugë pak më...

Gjoni: Shqipëria këtu ka pasur sukses shumë të madh nëpërmjet Tiranës, që është bërë një hub, që gjithë, edhe me Kolegjin e Evropës deri diku,

Surroi: Edhe me aeroportin, turizmi e gjitha tjerat.

Gjoni: Ka ndryshuar rrënjësisht opinioni mbi Shqipërinë dhe unë pothuajse çdo dy ditë, ja tani ka filluar përgatitja për pushime verore, çdo dy ditë marr mesazhe t’u lutem, mund të na rekomandosh një hotel në Vlorë, në Durrës e të tjerë dhe jo aq shpesh marr për Malin e Zi. 
Këtë e kam komunikuar edhe tek ministritë në Mal të Zi, sepse në Mal të Zi kemi problem shumë të madh me rrugët për t’i ikur deri te qytete të ndryshme gjatë verës, ti do të jesh i bllokuar me orë të tëra. Kështu që, aty Shqipëria ka bërë punë shumë të madhe.

Surroi: E morëm këtë skenarin gjysmë pozitiv, më pozitivi do të ishte natyrisht që Shqipëria e Mal i Zi të jenë në vitin 2030, por çka ndodh nëse, dhe siç e pamë bota ndryshon në mënyrë dramatike prej ditës në ditë, çka ndodh nëse kemi fitore të së djathtës së skajshme në Francë, kemi ngritje çfarë e kemi të AFD-së në Gjermani, që e ka tejkaluar edhe CDU-në në sondazhet e fundit, çka ndodh nëse merret një vendim strategjik në Beograd, i cili thotë ose do hyjmë të gjithë, ose s’do hyjë kurrkush dhe të përdoren instrumentet bllokuese.

Gjoni: Për Beogradin, besoj që ky vendim është marrë dhe po punohet shumë aktivisht që të bllokohet rruga e Malit të Zi, absolutisht, mirëpo nga ana e Unionit Evropian nuk është që kemi parë vërtet një lëkundje të dukshme, ndoshta është Franca, për shkak të miqësive historike, të cilat i ka me Serbinë, ajo që ndonjëherë është më hezituese në raport me integrimin...

Surroi: ...dhe identifikimi i Beogradit si pikë neuralgjike gjeopolitike.

Gjoni: Absolutisht, absolutisht.

Surroi: Po çka do të ndodhte nëse themi që ekziston një pikë neuralgjike pozitive në Ballkan Perëndimor, është hapësira ku jetojnë shqiptarët. Sepse shqiptarët janë me politikën e vet kombi i cili do integrim pa i ndryshuar kufijtë.

Hackaj: Saktë. Edhe duke pranuar vlerat, duke përqafuar vlerat evropiane pa kompromis.

Surroi: E tash, unë si Kosovë, meqenëse nuk kam status kandidati ende, do të lusja që ju si përfaqësues të shteteve të juaja, do t’i lusja kryeministrat tuaj që të nënshkruajnë një letër edhe të thonë: Kosovës duhet t’i jepet statusi i kandidatit sot. Ne, kryeministri i Shqipërisë, i Mal të Zi i Maqedonisë së Veriut, në mënyrë respektive, a është kjo e mundur?

Gjoni: Unë nuk besoj që ky është problem. Problemi është me shtetet të cilat nuk e njohin Kosovën si shtet. Ky është problemi që shihet në Bruksel, që Kosova duhet të punojë me shtete, të cilat nuk e njohin.

Surroi: Por, nëse fqinjët, të cilët janë të ndryshëm, Shqipëria natyrisht nënkuptohet se do ta bënte këtë, po Mali i Zi dhe Maqedonia e Veriut, të cilët kanë halle identitare të vetat e bëjnë këtë punë, ajo do ta rriste...

Gjoni: ...unë kam përshtypjen që do ta rriste më shumë besueshmërinë e Malit të Zi dhe Maqedonisë së Veriut, sesa besueshmërinë e Kosovës.

Pollozhani: Edhe po, edhe jo.
Mendoj që, sepse tash për tash, për shembull, viza liberalizimin nuk e kemi më hall në debat edhe e kam parë që në bisedat e fundit me aktorë të ndryshëm, çështja e njohjes të Kosovës është njëra nga top prioritetet që përmendet si në rajon, ashtu edhe nga deputetë, edhe nga aktorë nga Bashkimi Evropian.
Sepse është e fundit çështje që ka mbetur e hapur në këto pyetjet më të mëdha edhe po mendoj do ishte e lehtë për ta shitur këtë ide, sepse Mickovskit do t’i ndihmonte, sepse merr gjithë kohën sulme që është pak më nacionalist, shumë më nacionalist, edhe që nuk i mbështet të drejtat e shqiptarëve.
Bën këtë, i jep njëfarë lloj kredibiliteti, kështu që ndoshta për shqiptarët e Maqedonisë do na jepte kokëdhimbje po në aspektin ndër shteteve do ishte diçka e mirë, kështu që nuk e shoh si diçka që është e pamundur, bile mendoj që do të ishte një hap që i tregon edhe Bashkimit Evropian që ideja e kooperimit brenda rajonit, është akoma disi e gjallë, edhe pse “Open Balkan” shkoi nga shkoi, po të paktën të jetë njëfarë lloj mirëkuptimi i çështjes të radhës, që është e rëndësishme jo vetëm për Kosovën, se kjo nuk është e rëndësishme vetëm për Kosovën, po për gjithë rajonin.

Hackaj: Besoj që këtu në këto rast, do të ishte e nevojshme që edhe Kosova ta ndihmonte pak vetveten. Unë mendoj që Kosova ka arritur shumë këto tre katër vitet e fundit, një konsolidim të identitetit kombëtar, një konsolidim super të rëndësishëm të kufijve një konfirmim të parimeve ku qëndron përqafimi i vlerave evropiane, që janë të padiskutueshme.

Surroi: Edhe Sllovakinë e mundëm në futboll...

Hackaj: ...na bëri krenarë të gjithëve. Edhe është shumë interesante, dua ta theksoj dhe e theksoj gjithmonë. Që Kosova së bashku me Serbinë sipas statistikave të Bankës Botërore në 2024-2025 kanë pasur shkallën më të madhe të rritjes ekonomike në rajon.
Pavarësisht se Kosova ka qenë nën sanksionin e Bashkimit Evropian. Kështu do të ishte me pa çfarë do të kishte ndodhë po të kishte ndihma evropiane. Ose pyetja tjetër: a kanë rëndësi ndihmat evropiane për rritje ekonomike?
Po nejse këto janë gjërat, kjo është bisedë tjetër. Por në këtë rast, ajo që unë mendoj që Kosova do të mund të lëshonte si sinjal do të ishte përtej konsolidimit të jashtëm gjeopolitik të vendit, që tash si për mendimin tim është i mbaruar, është i mbyllur, të fillonte konsolidimin e një demokracie funksionale brenda vendit parlamentare në këtë rast dhe mendoj që në qoftë se çdo sinjal që mund të jepet në ditët në vijim, pavarësisht asaj që ndodhi të martën, do të bënte shumë më të kollajtë, qoftë për kryeministrin e Shqipërisë, qoftë për kryeministrin e Mali i Zi, qoftë për kryeministrin e Maqedonisë së Veriut për ta shkruar këtë letër ose këtë OPED të përbashkët.

Pollozhani: Jo, aman, jo OPED!

Surroi: Pra, avokoni që në zgjedhjet e ardhshme parlamentare, Kosova ta konsolidojë një Qeveri, të zgjedhë një President dhe që të dërgojë një mesazh se kjo është Qeveria, presidenti, me të cilin ju do të negocioni në katër vjetët e ardhshëm.
Kjo nënkupton që partitë politike që sot të bëjnë një deklarim të përbashkët të vlerave që mendoj se nuk është gjë e pamundur, se të gjithë ata ndajnë vlera të përbashkëta evropiane të integrimit edhe ky është ky është një pikë konsensuale, ku partitë edhe nuk kanë ndonjë dallim, anëtarësimi në NATO, anëtarësim në Bashkim Evropian, janë si në Kosovë, si në Shqipëri si në gjithë hapësirën shqiptare janë diku te 90% përkrahja duket në Maqedoni kjo është krejtësisht evidente, te ndarja etnike e cila ekziston edhe në Kosovë ekziston kjo ndarje etnike të aderimit në Bashkimin Evropian.

Hackaj: Kjo do të ishte një ide, një lëvizje që për mua do të ishte shumë, shumë pozitive për Kosovën. Unë do ta quaj një tip deklarate parazgjedhore e të gjithë subjekteve që marrin pjesë në zgjedhje ku deklarohen që të gjithë ndajnë, të gjithë subjektet politike të Kosovës ndajnë përqafimin e idesë edhe të rrugës së Bashkimit Evropian.

Surroi: Po e duam presidentin tonë.

Hackaj: Ndoshta nuk e përmendin presidentin në atë në atë deklaratë, por që është një win-win... i përshtatet çdo formacioni politik, i përshtatet edhe vendit në përgjithësi, pavarësisht cilit formacion politik ka bërë qenë aty dhe mendoj që ka bërë qenë shumë e vështirë për një formacion politik të mos ta nënshkruajnë këtë deklaratë.

Surroi: Do të takohemi në fund të prillit të vitit 2027 ne të katërtit, Me çka do të fillojmë? Me çka do ta fillojmë bisedën?

Gjoni: Me ratifikimin e aderimit të Malit të Zi nga shtete anëtare.

Surroi: Lura?

Pollozhani: Më futboll. Ndoshta Kosova do ecë më përpara... po besoj për mua gjëja më kryesore që do duhet të mbahet është që edhe atë që e biseduan deri diku, edhe Iliriana, edhe Ardiani është që kjo është një frymë që duhet mbajtur gjallë edhe me aderim, edhe pa aderim, në aspektin që neve nga kjo frymë proevropiane si shtete të Ballkanit Perëndimor, kemi benefite, ne si qytetarë kemi benefite, jo më kot qytetarët në përgjithësi, jo më shqiptarët janë në favor të aderimit, kështu që është edhe besoj që do flasim për atë se si të vazhdojmë ta mbajmë gjallë një frymë prodemokratike dhe proevropiane, sepse e përmendet edhe vetë, është edhe e djathta ekstreme që po rritet, jo veç ekstreme, po edhe e djathta e qendrës, kështu që, në atë aspekt, mendoj që kjo lufta për “liberal democracy”, për demokracinë liberale, nuk ka përfunduar, nuk do përfundojë dhe është diçka që njerëzit si ne, dhe po edhe të tjerë, mendoj që duhet ta mbajmë të gjallë, në mënyrë konstante

Surroi: Kur the ratifikim, do të thotë i kanë përfunduar negociatat, është e mundur?

Gjoni: Është e mundur, deri në prill...

Surroi: ...të vitit 2027?

Gjoni: Ambicia për momentin është që të mbyllen deri në vitin 2026, kështu që deri në prill janë ca muaj ekstra.

Pollozhani: E tha komisionarja Gjoni!

Surroi: Ardian!

Hackaj: Unë do të kisha shumë dëshirë, që kur takohemi këtu në prill të 2007-s mbas një darke të mrekullueshme që do e kemi ditën përpara, të flisnim për një proces që është në zhvillim e sipër dhe të paktën për Shqipërinë për t’u mbyllur në fund të 2027-s.
Kjo i bie, i çik që traktati, ratifikimi në këtë rast ka për të qenë me Malin e Zi dhe me Shqipërinë së bashku, sepse është e bëshme që çdo gjashtë muaj dhe çdo vit shtetet anëtare...

Surroi: ...dhe Islandën.

Hackaj: Dhe Islandës. Mund të ndërrojnë mendje prapë në Islandë, se ata herë po, herë jo, kurse ne kemi nda mendjen. Kështu që, ajo që unë do të dëshiroj është që neve të vazhdojmë të jemi në atë shinën e duhur për t’iu kthyer pak përpara metaforës së shinave... në shinën e duhur që na çon drejt Bashkimit Evropian. Ne jemi një vit pas jush, pas Malit të Zi, të jemi në shinën e duhur, të jemi me optimizmin e duhure dhe të jemi me atë sigurinë edhe stresin e objektivave shumë të vështira, po qe mund të arrihen. Problemi është kur nuk mund të arrihen ose kur janë jashtë mundësive.

Surroi: Mendoj se është momenti i duhur për ta përfunduar këtë bashkëbisedim. Ishte kënaqësi që ju pata këtu. Dhe nëse nuk shihemi më herët, gjithsesi në prill të vitit 2027. Faleminderit!
Me kaq po e mbarojmë, faleminderit, deri në javën tjetër.