Publicisti Veton Surroi dhe gazetari e aktivisti Blerim Shala kanë rikujtuar në podcastin PIKË momentet kyçe që shënuan shenjat e para të lëvizjes së armatosur në Kosovë, si dhe rolin vendimtar të Shteteve të Bashkuara të Amerikës në raport me statusin e Kosovës pas Marrëveshjes së Daytonit.
Duke folur për vitin 1991, Surroi dhe Shala treguan se rrethimi i parë i familjes Jashari në Prekaz ishte sinjali i parë i një përshkallëzimi serioz të situatës. Surroi tregoi se ai, bashkë me Fehmi Aganin, Zenun Çelajn dhe Bajram Kelmendin, kishin shkuar për të biseduar me policinë serbe me qëllim të shtendosjes së situatës, pasi Prekazi ishte i rrethuar plotësisht dhe ishin vendosur snajperë në pozicione dominuese.
Sipas Surroit, falë ndërhyrjes rrethimi u tërhoq dhe familja Jashari shpëtoi atëherë, ndonëse situata tregonte qartë se embrionet e një lëvizjeje të armatosur tashmë ekzistonin.
Shala theksoi se edhe pse UÇK-ja ende nuk ishte e formalizuar, raste si vrasja e policëve në Komoran në vitin 1993 dhe pakënaqësia e thellë me ezaurimin e lëvizjes paqësore kishin krijuar një periudhë të ndërmjetme – pa negociata, pa luftë të hapur, por me frustrim të madh shoqëror.
Një kthesë e rëndësishme, sipas bashkëbiseduesve, ndodhi pas Marrëveshjes së Daytonit. Shala u shpreh se për shumicën e vendeve evropiane, me Daytonin llogaritej se kriza në ish-Jugosllavi kishte përfunduar, ndërsa Slobodan Millosheviqi po trajtohej si “paqendërtues” dhe “paqegarantues”.
Megjithatë, ai nënvizoi se Shtetet e Bashkuara të Amerikës ishin i vetmi vend perëndimor që refuzoi ta njohë Jugosllavinë, duke vendosur të ashtuquajturin “muri i jashtëm i sanksioneve”.
“Amerika e kishte të qartë se nuk ka njohje të Jugosllavisë pa zgjidhjen e çështjes së Kosovës. Ky ishte parakushti kryesor”, theksoi Shala, duke shtuar se kjo qasje amerikane u nënvlerësua fillimisht nga evropianët.
