Analizë e “Associated Press” - Pas gati një gjysmë viti luftimesh në Ukrainë, me dhjetëra mijëra të vdekur dhe të plagosur nga të dyja anët, ndërprerje masive në furnizimet me energji, ushqim dhe stabilitet financiar, bota nuk është më siç ishte
16 korrik 1945: Një re kërpudhe inkandeshente në New Mexico paralajmëron agimin e epokës bërthamore. 20 korrik 1969: Neil Armstrong bën një hap të vogël dhe një kërcim gjigant në pluhurin e Hënës.
24 shkurt 2022: Presidenti rus, Vladimir Putin, përtyp rendin botëror dhe 77 vjet paqe pothuajse të pandërprerë në Evropë duke pushtuar Ukrainën, duke ndërprerë furnizimet e ushqimit që prodhon për shumë nga 8 miliardë banorët e planetit.
Të gjitha ishin pikë uji në historinë botërore, pika kthese që do të mësohen në shkolla për dekadat e ardhshme. Të gjitha ndryshuan jo vetëm jetët, por edhe trajektoret për njerëzimin, me pasoja të ndjera nëpër kontinente dhe për të ardhmen e parashikueshme.
Pushtimi i Rusisë, vrasjet dhe gjymtimi, kanë shtuar shpejt në Mariupol, Bucha dhe emra të tjerë ukrainas në listën e gjatë të Evropës, të qyteteve dhe qytezave të lidhura me abuzimet e luftës: Dresden, Srebrenica, masakra naziste në Oradour-sur-Glane të Francës, për të mos përmendur të tjerat.
Dhe pas gati një gjysmë viti luftimesh, me dhjetëra mijëra të vdekur dhe të plagosur nga të dyja anët, ndërprerje masive në furnizimet me energji, ushqim dhe stabilitet financiar, bota nuk është më siç ishte.
Sirenat e sulmit ajror që ulërijnë rregullisht mbi qytetet e Ukrainës nuk mund të dëgjohen në Paris apo Berlin, megjithatë brezat e evropianëve që ishin rritur duke ditur vetëm paqen janë zgjuar brutalisht për vlerën dhe brishtësinë e saj.
Lufta e ripërtërirë në Evropë dhe nevoja për të marrë anën, për vetëruajtje dhe për të qëndruar për të drejtën kundër së gabuarës, kanë ndryshuar gjithashtu tektonikën gjeopolitike të botës dhe marrëdhëniet midis kombeve.
Disa tani mezi flasin me Rusinë. Disa janë bashkuar. Të tjerët, veçanërisht në Afrikë, duan ta shmangin zhytjen në ndarjen midis Rusisë dhe Perëndimit. Disa nuk duan t’i rrezikojnë furnizimet me ushqim, energji, siguri dhe të ardhura. Rusia dhe vendet perëndimore po punojnë, veçanërisht, përsëri, në Afrikë, në gardh, duke lobuar që të marrin anën.
Lufta në Ukrainë
Lufta në Ukrainë ka mbajtur një pasqyrë edhe për njerëzimin, duke reflektuar, sërish, prirjen e tij për të jetuar në buzën e marrëzisë, për të bërë hapa mbrapa edhe pse ndjek përparimin. Dhe kishte pasur përparim, me vaksinat e shpejta kundër pandemisë globale COVID-19 dhe marrëveshjet për ndryshimet klimatike, përpara se Putini i gjithëfuqishëm i Rusisë ta bënte misionin e tij historik për ta detyruar Ukrainën e pavarur, me pamje perëndimore, me armë, përsëri në orbitën e Kremlinit, si kishte qenë gjatë kohës sovjetike, kur ai shërbeu si oficer i zbulimit për KGB-në e frikshme.
Me qëndrimin e saj të bashkuar kundër pushtimit, NATO-ja ka gjetur arsye të reja për të qenë. Vetëm tre vjet më parë, në vitin 2019, përpara se tronditja e dyfishtë e COVID-19 e ndjekur nga lufta në Ukrainë ta bënte atë të dukej një jetë larg, aleanca më e madhe ushtarake në botë ishte shfaqur në rrezikun e fundosjes të ngadaltë.
Presidenti francez, Emmanuel Macron, tha se kishte pësuar “vdekje të trurit”. Dhe pastaj, presidenti i SHBA-së, Donald Trump, nuk pati shumë durim për aleancën që ka qenë një gur themeli i politikës së sigurisë së SHBA-së për më shumë se gjysmë shekulli, duke u ankuar se SHBA-ja po merrte padrejtësisht shumë nga barra e mbrojtjes dhe anëtarët e tjerë të NATO-s shumë pak.
Tani NATO-ja po grumbullon armë gjithnjë e më të rënda për t'u përdorur nga Ukraina në vijat e saj të frontit dhe po bombardohet pa pushim nga llogore që të kujtojnë tmerrësisht Luftën e Parë Botërore. Kjo daton me shpejtësinë e Finlandës dhe Suedisë kur ato vende nordike vendosën se vazhdimi i të qenët i paangazhuar ishte shumë i rrezikshëm në prag të pushtimit rus, dhe se atyre u duhej mburoja e ombrellës së NATO-s kundër çdo gjëje që mund të bënte Putini më pas.
Bërja e tyre në anëtarët e 31-të dhe të 32-të të NATO-s do t'i shtojë mënyrat se si Evropa është ndryshuar përgjithmonë, ose të paktën për një të ardhme të parashikueshme, nga lufta.
Më tej, në Azi, valëzimet janë gjithashtu të rëndësishme.
Kina po shqyrton fushatën ruse për mësime ushtarake që mund të zbatohen në çdo pushtim eventual të ishullit të vetëqeverisur të Tajvanit. India, Kina dhe vende të tjera aziatike të etura për energji po forcojnë krahun e luftës së Kremlinit dhe po i zvogëlojnë sanksionet perëndimore duke blerë sasi në rritje të naftës ruse.
Dhe pastaj është vetë Putini. Në Ukrainë, shumë kohë përpara pushtimit, shumë njerëz tashmë mendonin se vendi i tyre ishte përfshirë në një betejë mbijetese kundër planeve të liderit të Kremlinit. Që nga viti 2014, mijëra njerëz ishin vrarë tashmë në luftimet me separatistët e mbështetur nga Rusia në Ukrainën lindore.
Fytyrat e të vdekurve ukrainas nga ai konflikt shikojnë nga një mur përkujtimor në kryeqytetin ukrainas, Kiev, duke dhënë dëshmi të heshtur për atë që tani, në vazhdën e pushtimit, njihet si fakt në kryeqytetet perëndimore: Putinit nuk mund dhe nuk duhet t'i besohet.
Rritja e çmimeve për ushqimin, energjinë dhe pothuajse gjithçka, duke shkaktuar dhimbje nëpër kontinente dhe kryesisht e nxitur nga ndërprerja e furnizimeve të luftës, janë një tjetër ndryshim, edhe pse ndoshta më pak i përhershëm. Inflacioni i lartë, një agoni shqetësuese e njohur për ata që jetuan tronditjet energjetike të viteve 1970, është kthyer si një term familjar. Disa ekonomistë paralajmërojnë se “stagflacioni”, një kombinim i dëmshëm i inflacionit të lartë dhe rënies së rritjes ekonomike, mund të rikthehet gjithashtu.
Pra, çfarë ndodh më pas?
Pa fund të luftës në horizont, ka shumë “nëse” dhe “por”, për të rrezikuar një supozim të fortë. Por me çdo ditë shtesë luftimi, numri i trupave dhe valët e luftës në të gjithë globin rriten dhe paqja zvogëlohet.
Njerëzimi u përfshi nga bomba, duke mësuar të jetojë me të. Fluturimi hapësinor me pilot u bë rutinë. Gjithçka që mund të shpresojmë është se lufta në Evropë nuk do të ndodhë.
Përktheu: Forca Jashari