8 perditesime
21:32

Rushiti: Duhet t'i zgjatet mandati Komisionit për verifikimin e të dhunuarve të luftës

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, ka thënë se duhet të zgjatet mandati i Komisionit për verifikim të dhunuarve të luftës, pasi sipas saj kufizimi i mandatit në 5 vjet është padrejtësi.

“Këtij Komisioni i përfundon mandati edhe dy vjet e gjysmë, pra 5 vjet ka qenë. Derisa krimet e luftës nuk parashkruhen, e drejta në krime të luftës nuk mund të afatizohet në 5 vjet, e aq më shumë kur po flasim për krim monstruoz, ku ende ka tabu, paragjykime shoqërore, kur një gruaje të re i duhet kohë me kalu me marrë guximin me u ballafaqu me Komisionin. Prandaj mendojmë se edhe kjo çështje duhet me u trajtu dhe me ligj me ju dhënë mundësia, ndoshta me një format tjetër me ekzistu komisioni, por jo të afatizohet në periudhë 5-vjeçare ”, ka thënë Rushiti për DESKUN e KOHËS.

Rushiti ka treguar se edhe procesi i verifikimit është mjaft i rëndë për viktimat.

“Ndoshta është koha të mendojmë dhe reflektojmë, si Komisioni ashtu edhe OJQ-të, me pa një modalitet të mundshëm. Ka pritje jashtëzakonisht të gjata, po them gra kanë vdekë. Ka zgjatë edhe deri 14 muaj një rast. Një certifikate të lindjes pas 6 muaji i humb validiteti, e mos të flasim të shkosh me qu dëshminë në një proces bajagi të vështirë në familje, me bind familjarët se unë do të shkojë me i nda atë që më kanë ndodhë. Gjithmonë ekziston frika se po i kupton komuniteti. Ka raste që kanë thënë unë po vi me dëshmu se më ka vdek burri, e fëmijët i kam martuar, e i kam marrë dy qetësues. Hajde ta shoh tash se çfarë mund të më ndihmoni. Nuk është e lehtë të ballafaqohen me këtë proces verifikimi që po thonë. Për këtë arsye mendoj se është koha dhe momenti, që me shpejtuar dinamikën”, ka thënë ajo.

21:21

Rushiti rrëfen rastin e një gruaje që ia kishin mbytur fëmijën e burrin

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, tutje ka ndarë disa nga rrëfimet e grave të dhunuara.

Ajo ka thënë se një grua me fëmijë në krah i kishte thënë në Kukës se iu ka vra burri,

“Më kujtohet një grua për të cilën UNICEF-i më thirri me i dhënë ndihmë për fëmijë dhe thonin që është e traumatizuar dhe është viktimë e dhunimit seksual. Ajo ishte vendosur në kampin italian në Kukës dhe rreth asaj tende qëndronin qindra gazetarë ndërkombëtarë. E takoj atë gruan dhe në formë telegrafike kishte dhënë intervista dhe fliste në vetën e dytë. Thoshte se i ka vdekur fëmija dhe nuk ka mund me varrosë, i ka mbetur rrugës. E pyeta se ku e ke burrin, ajo tha se edhe burrin ja kanë marrë rrugës, aty fillova edhe unë të qajë e pastaj e kemi përqafu njëra-tjetrën”, ka thënë ajo.

Ajo thotë se atë kohë nuk ka pasur mundësi të mbante shënime. Rushiti thotë se asnjëherë nuk u takua me atë grua dhe se e njëjta më pas ishte dërguar në njërin nga vendet e perëndimit për trajtim.

21:17

Rushiti: Veteranët e vendosin certifikatën në mur, të dhunuarat e luftës nën tavolinë

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, në emisionin Desku në KTV ka thënë veteranët e luftës e vendosin certifikatën e tyre në mur, derisa viktimat e dhunës e lënë nën tavolinë.

“Vet fakti verifikim mendoj se është denigrues dhe jo i dinjitetshëm, sepse nuk flitet këtu për verifikim. Si të bëhet verifikimi. Njerëzit që e marrin certifikatën e veteranit ata e vendosin diku në mur aty dhe brez pas brezave flasin me krenari për të kaluarën e vet. Ndërsa viktimat e dhunës jo për 230 euro, për 2 milionë euro, se s'po di nuk ka vlerë monetare prapë se prapë kur ajo e merr atë e vendos nën tavolinë dikund, bile nganjëherë e kanë të vështirë edhe në familje me e nda edhe duhet me i shti nëpër programe ekonomike për me e arsyetuar atë shumë në familje”, ka thënë Rushiti.

Ajo thotë se nuk mund t'i krahasojë me kategoritë e tjera, për çdo respekt për të gjitha kategoritë e dala nga lufta, secila ka plagën e tyre, por plaga e tyre tash ka emër, ndërsa plaka e këtyre nuk ka pasur emër e s'ka ende edhe sot.

“E kemi një Vasfije, Shyhreti më pastaj edhe një tjetër që s'është gjallë më në mesin tonë. Ndërsa të tjerat janë atje pa emër fare. Edhe në Komision mënyrën se qysh duhet të aplikojnë është si argument apo fakt kryesor e kemi menduar është narrativi i përjetimit të luftës. Pse rrëfimi i luftës, sepse shumica nga ato/ata nuk posedojnë asnjë dokument”, ka thënë Rushiti.

Rushiti ka bërë të ditur se formati i aplikimit është i ndarë në katër pjesë: të dhënat e përgjithshme, demografike, pastaj është rrëfimi i luftës, nëse kanë qenë pjesë e gjykatës apo ndonjë organizate, dhe në fund është një aneks ku thuhet që dokumenta shtesë. Ato mund të kenë dokumenta shtesë një certifikatë mjekësore, që ka qenë e trajtuar në raport me dhunën që i është ushtruar gjatë luftës, mund të ketë një raport nga psikologu, apo që mund të ketë edhe dëshmitarë.

21:12

Rushiti tregon se nga rrjedhë shifra e rreth 20 mijë të dhunuarve në luftën në Kosovë

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, në DESKUN e KOHËS, ka treguar se nga rreth 900 persona marrin pension si viktima të dhunës gjatë luftës në Kosovë, nga afro 20 mijë sa dyshohet se janë dhunuar.

Nga shifra e saktë prej 894 personave sa marrin pension, 31 janë burra.

Rushiti ka shpjeguar nga ka rrjedhë shifra e afro 20 mijë të dhunuarve në Kosovë.

“Ky numër rrjedh nga organizatat ndërkombëtare, rrjedh nga CDC, është qendër e njohur tash në Atlanta që po merret me statistika të COVIDIT. Atëkohë ka qenë i panjohur si mekanizëm ndërkombëtar. Është bërë një studim me grupet e dala në vendet fqinje, kryesisht të zhvendosur prej Kosovës. Edhe nuk ka qenë qëllimi me pa numrin e personave të dhunuar. Por një nga pyetjet ka qenë a keni qenë dëshmitar apo të dhunuar gjatë luftës. Dhe aty ka rezultuar prej mostrës reprezentative rreth 1200-1300 për Kosovën, e dhënë statistikore, ka dal përqindje 4.4. Pastaj kur shumëzohet me popullatën e përgjithshme shkon në 23 mijë bile deri 40 mijë mund të shkojë. Ne e kemi marrë 20 mijë, jemi lidh me atë studim realisht, ka qenë studim i organizatave ndërkombëtare, nuk ka qenë i atyre lokale, e as i institucioneve të Kosovës, pasi ato realisht nuk janë marrë fare me këtë pjesën e dëshmive”, ka thënë Rushiti.

21:03

Rushiti: Burrat e kanë të vështirë të flasin për çështjen e dhunimit

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, ka thënë se burrat e kanë më të vështirë të flasin për çështjen e dhunimit.

Sipas saj, gratë si natyrë janë më të hapura dhe ndajnë rrëfime, porse te burrat nuk është e njëjtë.

Ajo thotë se nuk është e lehtë për një burrë që ka qenë i pafuqishëm të mbrohet nga krimi.

“Janë 40 burra që vijnë në organizatë, kanë pasur edhe më të vështirë ta pranojnë trajtimin psikologjik, por edhe me ata që kemi punuar, unë ndihem mirë që po përfitojnë edhe nga skema pensionale”, ka thënë ajo.

Sipas saj burrat e dhunuar që tashmë janë pjesë e organizatës, kanë qenë fëmijë e pastaj edhe mosha më të vjetra.

Ajo ka thënë se disa nga ata që kanë shkuar në organizatë, rrëfimin nuk e kanë ndarë as me bashkëshorten.

“Ky krim ka ndikim edhe te partneri, pasi një marrëdhënie seksuale nëse nuk është marrëdhënie e shëndoshë mund të provokojë edhe te akti i dhunimit. Janë ndihmu me stafin profesional, dhe pas 20 vitesh kemi arritur të kemi takimin e përbashkët me burra, sepse me gra e kemi pasur”, ka thënë ajo, duke shtuar se takimi është mbajtur në tetor të këtij viti.

21:01

Rushiti: Të dhunuarat kanë çrregullime martesore, fizike e psikike

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, në emisionin Desku në KTV ka thënë se të dhunuarat përballen me çrregullime të mëdha.

“Dhunimi në vetvete është si njëfarë lloj vullkani që është i pandezur por në çdo moment mundet të pëlcasë dhe të dalë në sipërfaqe. Është një bombë e kurdisur te këto gra dhe te këta burra. Ka momente që përtej se e kanë ndrydhë ato fillon të zhvillohet në forma të ndryshme, qoftë me çrregullime psikosomatike, që ato janë vazhdimisht pjesë e vizitave mjekësore dhe nuk arrijnë tek asnjë përfundim. Kanë çrregullime të shëndetit mendor, psikologjik, nuk funksionojnë mirë”, ka thënë Rushiti.

Rushiti thotë se është e vështirë që ato të bëjnë një jetë normale.

“Në aspektin psikologjik mund të themi se kanë çrregullimin e stresit post-traumatik, depresionin, çrregullime ankthi, çrregullime të raporteve martesore, çrregullime të raporteve me fëmijët, pastaj kanë çrregullime fizike, qoftë që ballafaqohen me hipertension, diabet, sëmundje të tjera”, shprehet ajo.

Rushiti ka shtuar se kur dhunimi ka ndodhur nga mbrapa shumica nga to kanë probleme me shtyllën kurrizore. Se forma e dhunimit ka qenë asisoj e dhunshme që iu ka lëvizur edhe bilancin e shtyllës kurrizore.

“E disa nga ato janë detyruar të bëjnë edhe intervenime kirurgjike vetëm e vetëm që të arrijnë të funksionojnë dhe të ecin normalisht. Këto gra e kanë një traumë të mbyllur brenda për brenda që prodhon pasoja të paparashikuara, e që barten dhe në brezat e tjera”, ka thënë Rushiti.

20:58

Rushiti: Kemi edhe rast dhunimi të një fëmije gjashtëvjeçar nga forcat serbe

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, ka thënë se forcat serbe gjatë luftës në Kosovë kanë përdorur në masë të madhe strategjinë e dhunimit, ndërsa nuk kanë kursyer zonat urbane e rurale.

“Fatkeqësisht, krimi i dhunimit si pjesë e luftës është përdorur në masë tek gjithë popullata. Disa e kanë pasur fatin e keq, por aty si ka kursyer asnjë, edhe zonat urbane e edhe ato rurale. Kryesisht prej rasteve të cilat vijojnë, janë rreth 500 raste që vijnë në organizatën e përfitojnë nga këto shërbime, flasin që ju ka ndodhur në shtëpi, në qendra kolektive e i kanë vendosur në shkolla, fabrika e vende të ndryshme, ku i kanë përdorur për qëllime të veta dhe në ikje e sipër. Ato që janë dhunuar në shtëpi, qëllimi ishte i qartë, që ato mos të kthehen në shtëpia. E ka disa nga ato që thonë, se janë dhunuar në dhomë të gjumit, në krevatin e martesës, e sot e asaj dite nuk shkojnë të flejnë në dhomë, e kanë gozhduar dhomën, pasi është dhomë tmerri, dhomë dhunimi. Ka ende njolla gjaku që i ka lënë aty, e ringjallë komplet pjesën traumatike që e ka përjetuar ajo grua”, ka thënë Rushiti në DESKUN e KOHËS.

Ajo ka treguar thënë se nuk janë kursyer as moshat. Ka treguar se në organizatën e saj rasti më i ri është i moshës 9-vjeçare, ndërsa në organizata tjera ka edhe mosha më të reja.

“Pastaj rastet që kanë qenë në ikje e sipër, qoftë në Maqedoni, Shqipëri, në mënyrën kur i kanë nda, i kanë nda nga kolona, i kanë përzgjedhur rastet. S’ka qenë kriter bukuria, nganjëherë bëhej edhe diskutim në parlament, disa shumë të nivelit të ulët. S’kanë përzgjedhë. Edhe fëmijë madje. Në organizatën tonë rasti më i ri është 9 vjet, ka në organizata tjera edhe 6 vjet, është pastaj rasti i shtatëvjeçares që ka vdekur në rajonin e Drenicës. Gra të moshave të shtyra po ashtu. Qëllimi ka qenë gjatë ikjes e sipër me i dhunuar ato gra, me i lëshu me ju bashkëngjit kolonave që të mos kthehen më pas në Kosovë. Fatkeqësisht, shumica jetojnë në vendin që i ka ndodhur krimi. Ballafaqohen për çdo ditë me atë heshtjen, klithmat që ne nuk i vërejmë kurrë”, ka thënë Rushiti.

20:49

Rushiti: Është e vështirë të dokumentohet saktë numri i të dhunuarve të luftës

Drejtoresha e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të Mbijetuarve të Torturës, Feride Rushiti, ka thënë se jo vetëm në Kosovë por edhe në vende të tjera në botë është e vështirë të dokumentohet numri i saktë i të dhunuarve gjatë luftës.

Ajo në DESKU-n e Kohës ka thënë se gjatë kohës sa ajo ka punuar në Shqipëri, ka dëgjuar rrëfime të ndryshme të grave të dhunuara.

“Kur kam punuar për herë të parë gjatë periudhës së luftës në Shqipëri mendja më ka shku për njerëz të plagosur, të lënduar, për fëmijë të humbur, por kur jam ballafaquar me gra që pikë së pari luftonin që t’i strehojnë fëmijët, me siguru kafshatën e gojës, e pastaj me ardh deri te siguria me e nda rrëfimin ka qenë e vështirë”, ka thënë ajo

Rushiti thotë se serbët gjatë luftës kanë dhunuar edhe fëmijë e të moshuar.

“Unë kam mendu a mundet njeri deri në atë masë ta denigrojë një person. Vetëm një njeri me logjikë të sëmurë mundet me urinu, me djeg, me shkru në trupin e një njeriu, me dhunu në sy të fëmijëve, me dhunu fëmijë 5-6 vjeç, pastaj edhe të moshuara”, ka thënë ajo.

20:46

Rushiti: Disa nga deputetët pyesnin se a duhet të jetë gjinekologu prezent për ta verifikuar krimin?

Feride Rushiti, drejtoreshë e Qendrës Kosovare për Rehabilitimin e të mbijetuarave të torturës, në emisionin Desku në KTV ka thënë se deputetët nuk ishin të gatshëm të diskutonin për viktimat e dhunës në luftë.

“Në momentin që ka filluar të debatohet në parlament mendoj se ka pasur një krizë sociale për shkak të stigmës dhe tabusë që ka mbizotëruar dhe mënyra se si është trajtuar ky ligj i ka ofenduar pikë së pari viktimat, na ka ofenduar neve si aktiviste që jemi marrë me vite të tëra, për faktin se shumica e parlamentarëve kanë pas disa pyetje, shqetësime të atilla që me të vërtetë kanë qenë denigruese”, ka thënë Rushiti. “Shumë nga ata thoshin se si mund të verifikohen, a ka viktima të dhunimit”.

Ajo ka shtuar se pasi e kanë mbyllur si temë mos të harrojmë prej vitit 2014 kanë kaluar 15 vite nga lufta edhe këto vite padashje apo me dashje e kanë implementuar strategjinë e dhunuesit duke i lënë ato të heshtura, duke ia mbyllur gojën, duke mos i trajtuar t'i e ke favorizuar që krimineli me qenë i lirë dhe ato me vujtë nën petkun e turpit për një krim që fare s'kanë qenë ato të përgjegjshme që padashjen e tyre trupi i tyre ka qenë pjesë e fushëbetejës.

“Natyrisht që në parlament ka pasur një debat shumë të vrazhdë. Unë kam qenë në pushim të lindjes. E mbaj mend si sot shumë gra më kanë telefonuar me idenë se po diskutohet për to edhe që për herë të parë parlamenti po flet për fatin e mijëra grave dhe vajzave, por edhe burrave që kanë përjetuar dhunim”, ka thënë Rushiti. “Mirëpo fatkeqësisht një pjesë e anëtarëve të parlamentit them që nuk kanë qenë të përgatitur të ballafaqohen, një formë rezistence se pse duhet të jenë ato pjesë e ligjit, si mund të dokumentohen, a ka pas kaq numër, e kështu me radhë, që me të vërtetë kanë ngjallur edhe neveri edhe tension por edhe psikologjikisht shumë nga të mbijetuarat e dhunës seksuale janë ndier keq për mënyrën se si i kanë trajtuar ata”.

Ajo tutje ka treguar se si deputetët kanë pyetur se a do të ketë gjinekolog prezent për ta vërtetuar dhunimin.

“Bile bile ka shkuar deri aty diskutimi sa disa nga anëtarët e parlamentit thoshin që a duhet të jetë gjinekologu prezent për ta verifikuar krimin. Dhunimi edhe nëse ndodh para tre dite nuk mund të vlerësohet në aspektin fizik, shoqëria duhet të trajtojë plagët psikologjike që i lenë. Për shumë nga ato jeta pas dhunimit nuk ka pasur kuptim fare, bile shumë nga ato edhe gjatë rrëfimeve kur i ndajnë me ne thonë se ne iu kemi lutur dhunuesit me na vrarë, por ata na kanë thënë se na mbani mend më mirë nëse jetni gjallë. Kjo pasojë bartet edhe në gjeneratat e tjera”, ka thënë ajo.

Ajo ka shtuar se fatmirësisht në vitin 2014 këto gra dhe burra janë trajtuar brenda ligjit për vlerat e luftës. Ka pasur diskutime që të trajtohen me një ligj të veçantë, çka nuk janë pajtuar të mbijetuarat për faktin se kanë qenë viktima të luftës, si mund të trajtohen me një ligj të veçantë.