21:35

Psikiatri Rexhepi: Zhvillimet politike kanë ndikuar në shëndetin mendor më tepër se Covidi

Psikiatri Sami Rexhepi ka thënë se politika në Kosovë ka rënë nga provimi në kohën e përballjes me koronavirusin e se zhvillimet politike kanë ndikuar në shëndetin mendor më shumë se që ka ndikuar koronavirusi.

Në Deskun e KOHËS, ai ka thënë se populli i Kosovë ka fituar betejën me Covid-19, por jo edhe politika.

“Këtë betejë me Covid e ka fituar populli. E ka fituar secili që ishte pjesë e ushtrisë, artistët me performime, gjithkush në fushën e vet ka dashur të kontribuojë në fitore të madhe. Vetëmohim i shumë i madh i të gjithë mjekëve, veçanërisht i Klinikës Infektive. Pas kësaj, ajo që ne do të shohim është se do të ndërrojë edhe qasja në shëndetësi. Përpara ishte e përqendruar në pacient, duke investuar në teknologji e gjithçka në fund tregoi se s’është mjaft. Duhet të fillojmë të mendojmë ndryshe, të parandalohet. Jam mirënjohës për popullin e më bën krenar që jam pjesë e popullit e që s’jam pjesë e kastës politike. Kanë dështuar edhe kanë rënë në provim. Kanë përgjegjësi shumë të madhe. Po e them me plot përgjegjësi sepse jam në një moshë që kam kaluar 81-shin me gurë para konvikteve, edhe ndryshimet e viteve të 90-a e luftën”, ka thënë ai.

Sipas Rexhepit, “zhvillimet politike kanë ndikuar në shëndetin mendor më tepër se Covidi”.

“Sepse s’kemi krijuar stabilitet e siguri. Këtu është më e ndjeshme pjesa e re e gjeneratës që s’po sheh perspektivë e të ardhmen e shohin jashtë vendit. Të gjithë janë përgjegjës. Asnjë më pak e asnjë më shumë. Nëse ka ardhur koha që të rinjtë të shohin të ardhmen jashtë vendit, unë kam dështuar si prind, kam dështuar si intelektual. Nuk i ofroj siguri asnjë të riu se mund t’i ofroj shërbim të nivelit evropian qysh ne e dëshmuam se kemi kaluar më mirë se italianët, evropianët e amerikanët e s’lejuam si popull të testojmë limitet e sistemit shëndetësor, nëse kemi. Ne arritëm. Treguam pjekuri, aty ku nuk treguan, dështuan. Pa marrë parasysh që kanë pasur buxhet larg më të madh e mundësi e ekspertë më shumë. Me një grusht epidemiologësh e ndalëm epideminë. Ne nuk arritëm, por sa i përket mungesa e perspektivës më brengos më së shumti. Është ajo që i bën të ndihen të pavlefshëm e dështakë. Mos pyetni atëherë pse ka shumë vetëvrasje. Dua të zgjoj ndërgjegjen e dikujt të mendojë për këtë”, ka përfunduar Rexhepi.

21:22

Rexhepi: Pas pandemisë do vijnë në shprehje problemet e shëndetit mendor

Sami Rexhepi thotë se pas pandemisë do të vijnë në shprehje problemet e shëndetit mendor.

Sipas tij nëse s’ka shëndet mendor s’ka as shëndet fizik, s’munden asnjëra pa tjetrën pasi prishet baraspesha.

Në emisionin “Desku”, Rexhepi, ka thënë se në familjet ku ka pasur më herët dhunë, gjatë pandemisë ka qenë më e ashpër.

“Nuk besoj se numri i familjeve ku gjatë kësaj periudhe ku për herë të parë është manifestuar dhuna është shumë i madh. Mendoj se aty ku ka pas më herët dhunë tani është manifestuar edhe në nivel edhe më të madh. Shumë vonë ka filluar të flitet për dhunën në familje, dhe shumë vonë është menduar se ka dhunë në familje”, ka thënë Rexhepi.

Sipas tij numri ku është paraqitur për herë të parë dhuna në familje nuk është i lartë.

“Në anën tjetër as nuk mund të fajësojë faktorin social, as aspektin intelektual. Mirëpo në përkeqësimin është mes kërkesave dhe mundësive, dhe frika çka për ata që kanë mbetur të papunë. E kjo po e thellon atë ankth, atë frikë, dhe është thjesht një shpërthim”, ka thënë ai.

E përgjigja ndaj kësaj situate sipas Rexhepi janë numrat e ndihmës që kanë vënë në dispozicion institucionet.

“Duhet me e kuptuar se dikush është me ta dhe nuk janë vet, dhe në çdo kohë kanë përkrahje profesionale. Është puna e vlerësimit personal. Personat me ankth e kanë përjetuar më vështirë këtë mbyllje. Nuk dyshoj aspak se në intensitet dhuna ka qenë më e madhe se përpara”, ka thënë Rexhepi. “Ajo çfarë shumë iu ka munguar fëmijëve, prezenca e fëmijëve. Tash ka qenë ky moment kur fëmijës t’iu ofrojmë shumë gjëra”.

Ai ka shtuar se, “pas pandemisë do të vijnë më shumë në shprehje problemet e shëndetit mendor, do të ketë çrregullime emocionale gjithsesi”.

21:15

Hoxha: Dhuna në familje më e shprehur te gratë dhe fëmijët

Linda Hoxha, psikologe, në emisionin “Desku” në KTV ka thënë se familjet që kanë pasur tendencë për të pasur dhunë në familje gjatë pandemisë Covid-19 janë më të cenueshme.

Por, sipas Hoxhës, ajo çfarë duhet të fokusohemi është se njerëzit kanë ku me thirr.

“Jemi në një situatë shumë komplekse. Marrëdhëniet qoftë të prindërve e qoftë të fëmijëve, e gjendja ekonomike, ndikojnë në ngritjen e dhunës në familje, e më e shprehur është tek gratë dhe fëmijët. Është një fenomen që po i ndodh krejt botës. Po e dimë se ka me zgjat kjo periudhë derisa nuk kemi një vaksinë. Familjet që kanë pasur tendencë për të pasur dhunë, tani janë edhe më të cenueshme”, ka thënë Hoxha.

Ajo thotë se pozitive ka qenë mobilizimi i shpejtë i Ministrisë së Arsimit që të ketë mësim online, porse edhe ajo ka pasur anët negative.

“E kemi pasur një mobilizim të shpejtë të Ministrisë së Arsimit, dhe e kemi realizuar një hulumtim rreth të mësuarit në distancë. Për të folur për fëmijët duhet të flasim edhe për prindërit. Prindërit po ndihën në siklet e kërkesat ndaj tyre janë shtuar. Kjo ka krijuar një stres te prindërit edhe për efikasitetin e tyre në mësimin e fëmijëve. Njëra nga ato pozitive është se prindërit po ndihen mirë për shkak se po kanë kohë të qëndrojnë me fëmijët e tyre, porse fëmijët janë më në ankth pasi u mungon shoqëria e tyre. E ata e kanë shumë të vështirë se pse nuk munden me dalë jashtë. Te fëmijët funksionon shumë elementi i befasisë”, ka thënë Hoxha.

20:54

Rexhepi thotë se ekspertët e shëndetit mendor në Kosovë funksionojnë si zjarrfikës

Psikiatri Sami Rexhepi, duke folur për vështirësitë e menaxhimit të rasteve që çojnë në vetëvrasje, ka thënë se ndihet sikur zjarrfikës. Sipas tij, kjo për shkak se profesionistët e shëndetit mendor në Kosovë ftohen për këto raste, vetëm pasi ato të ndodhin.

Në Deskun e KOHËS, Rexhepi ka thënë se në Kosovë vetëvrasjet ndodhin për shkak të dëshpërimit të madh te të rinjtë.

“Të tregoj drejt: Si zjarrfikës po ndihem. Profesionistët e shëndetit mendor ftohen në momentin kur ndodhin. Nuk jemi viteve 2000, jemi 2020. S’mund t’i marrim vetëvrasjet si një moment. Ai përfundon si akt, por s’është sikur të të zë rryma. Ka momente dobësie kur humbim arsyet, por diçka i ka parapri. Mos është varfëria, mos papunësia. Është çështje komplekse. Te ne janë të prekura moshat e reja. Kjo tregon se shkalla e dëshpërimit te të rinjtë tanë është shumë e madhe. Se në mënyrë të rrejshme i kemi krijuar pritjet e mëdha. Në pritje të mëdha, zhgënjimi është i madh”, ka thënë Rexhepi.

Ai ka komentuar edhe rastin e fundit në Qendrën e Studentëve. Ka thënë se aty është dashur të ketë patjetër psikiatër e psikolog që rrinë vazhdimisht.

“A është dashur të ketë psikolog e psikiatër në qendër të karantimit? Është dashur, por ne kemi improvizuar shpejtë. E fajësoj shumë veten, jo si Sami, por si profesionist i shëndetit mendor se prapa meje janë 37 vjet përvojë pune. Ndoshta është dashur të jemi më agresiv apo më të zëshëm që të shprehim edhe këtë nevojë aty. S’ka pas aty që kanë qëndruar gjithë kohën”, ka thënë ai.

Rexhepi ka thënë që duhet të ketë patjetër funksionalizim normal të institucioneve e të tregohet gatishmëri për raste të tilla.

“Ajo që ne kemi dashur të bëjmë me linjat pa pagesë, është me rëndësi të mos ndihet asnjëherë vetë. Ne jemi me ju, do të ndajmë me ju edhe momentet e akthit, edhe të panikut, sidomos te ajo mbi 60-vjeç, që kanë diabet. Si të jetë frika e sëmundjes vjen edhe frika e vdekjes. Mandej nisin të thonë se nuk po mund të ngihem frymë e s’jam mirë. Këto janë çrregullime emocionale. S’janë psikiatrike, por thjesht emocionale që ne nisim t’i ndiejmë. Këto kriza nëse i ndiejmë rritet frika, frika ankthi, e ankthi më pas bëhet një qark. Qëllimi jonë është t’i tregojmë popullatës se ne jemi me ju. Mua më pëlqejnë vullnetarët edhe fushatat, por fushata është stuhi e shkon. Tash e kemi mësuar se duhet të krijojmë institucione të qëndrueshme. S’i kemi prekur kufijtë e institucioneve, se shëndetësia jonë është e brishtë. S’i kemi testuar limitet deri ku mundemi. Ky është mesazh se një qendër e shëndetit mendor për një Prishtinë është pak. Edhe pse kemi bashkëpunim me departamentin e psikologjisë, duhet të fuqizohet bashkëpunimi e në situata të ngjashme të kemi një trup, e jo klinika të jetë diçka tjetër, e psikologjia tjetër”, ka shtuar ai. “Të mendojmë e të organizohemi në aspektin institucional. Të tregojmë gatishmëri e të kemi pjekuri institucionale”.

Rexhepi ka shtuar se në Kosovë ka kuadro shumë të mira të psikiatërve e psikologëve, por që për shkak të mosfunksionimit të mirë të institucioneve nuk po arrijnë të bëjnë punën e tyre.

20:39

Hoxha: Me ndryshimin e rutinës, ka lulëzuar kreativiteti

Linda Hoxha, psikologe, në emisionin “Desku” në KTV ka thënë se në ndihmën e krijuar për linjë psikologjike deri më tani ka pasur mjaft interesim.

“Ka pasur interesim, e linjat funksionojnë përmes vullnetarëve. Është krijuar linja për ndihmë psikologjike, sot ka qenë edhe një mesazh nga MSH-ja ku është numri i linjës. Të dhënat e tyre mbrohen me ligj. Të gjithë që punojnë janë të trajnuar dhe shpresojmë se nuk do të ketë më ngurrim dhe të gjithë duhet ta dinë se kanë kur ta thërrasin”, ka thënë Hoxha.

Ajo ka thënë se shqetësimet janë të përgjithshme, ankthi që po përjetohet, është ndryshimi i rutinës.

“Në momentin që ndihemi se na është ndryshuar rutina, është se kreativiteti lulëzon, vetëm duhet të ndalemi dhe të merremi me veten, megjithatë dëshiron përkushtim dhe një mënyrë të vetreflektimit. Është e rëndësishme me përfituar sa më shumë që mundemi nga kjo situatë. Këto janë kohëra që sjellin shpërthime të mëdha kreative”, ka thënë Hoxha.

20:34

Rexhepi: Me “RriNshpi” jemi ndier si në burg, është dashur të fillohej me “kënaqu në shtëpi”

Sami Rexhepi, psikiatër dhe Linda Hoxha, psikologe, në emisionin “Desku” në KTV kanë diskutuar për kapërcimin e situatës së izolimit dhe kthimin në normalitet.

Rexhepi ka thënë se kjo ka qenë një situatë e re edhe për mjekët kundër një armiku të rrezikshëm që mund të vritet me sapun.

“Kjo ka qenë një situatë plotësisht e re për komplet një gjeneratë të mjekëve, një situatë me të cilën jemi ballafaquar e tërë bota. Kjo ka qenë një luftë botërore kundër një armiku shumë të rrezikshëm i cili vritet me sapun. Mirëpo kemi pasur informata aq të pakta, dhe kjo ka shkaktuar një frikë edhe në mesin e shkencëtarëve. Kosova është futur në këtë luftë padasht”, ka thënë Rexhepi.

Ai ka lavdëruar punën që kanë bërë mjekët dhe Ministria e Shëndetësisë.

“Prej popullatës është kërkuar që të qëndrojë në shtëpi. Je një ushtar dhe duhet të qëndrosh në shtëpi. E kemi pasur një udhëheqje shumë të mirë nga IKSHPK, kanë qenë komandantë të përkryer në këtë betejë. Kemi pasur një mbështetje politike nga MSH-ja”, ka thënë ai.

Sipas Rexhepit do të duhej të nisej me fushatën “kënaqur në shtëpi”, pasi sipas tij do të ishte më efektive.

“Në aspektin e shëndetit mendor ka qenë sfiduese për popullatën ajo “rrinshpi”, sikur të kishim startuar me “kënaqu në shtëpi” derisa ta fitojmë këtë betejë kishim me e ndier veten si kontribuues dhe si luftëtarë. Ndërsa rri në shtëpi e kemi ndier veten si të burgosur”, ka thënë Rexhepi.

Ai shton se tani duhet të ketë kthim gradual.

“Ka qenë distancimi social, parimisht jam kundër, pasi është distancim fizik. Ne jemi qenie sociale. Virusi do të jetë këtu, nuk shkon diku tjetër, por prej neve varet se a do të provokojmë edhe një valë të infeksionit. Përjetimi i ankthit varet edhe nga individi, nëse ka pasur edhe më herët probleme të tilla është normale që e kanë përjetuar shumë më vështirë. Është guxim me u marrë me vetveten. Tash baraspesha është prishë”, është shprehur ai.