Дали детството на децата е уништено?

Telefonat inteligjentë mund të jenë pjesë e problemit, por sipas psikologut Peter Gray, kriza e fëmijërisë moderne është shumë më e gjerë: fëmijëve po u mungon liria për të luajtur, eksploruar dhe për të qenë të pavarur.

Në librin e tij të ri “Restoring Childhood”, psikologu Peter Gray argumenton se fëmijëria është bërë gjithnjë e më e kontrolluar nga të rriturit. Fëmijët kanë më pak kohë të lirë, më shumë detyra dhe aktivitete të organizuara, ndërsa mbikëqyrja prindërore është rritur, ka shkruar gazetari Joshua Rothman Newујоркерот.

Fëmijët kanë çdo herë e më pak liri

Në vitin 1971, 86 për qind e fëmijëve të shkollave fillore në Angli kishin leje të ktheheshin vetëm në shtëpi. Në vitin 1990 kjo shifër kishte rënë në 35 për qind, ndërsa në vitin 2010 në vetëm 25 për qind.

Edhe shkolla është bërë më intensive pasi viti shkollor është zgjatur, pushimet janë shkurtuar dhe detyrat e shtëpisë kanë zënë një pjesë më të madhe të kohës së lirë.

Sipas Gray, kur fëmijët pyeten se çka i streson më shumë, presioni i shkollës del në krye, shumë përpara telefonave.

“Në çdo sondazh kombëtar që kam gjetur, ku fëmijëve të moshës shkollore u kërkohet të identifikojnë shkaqet kryesore të shqetësimit psikologjik, presioni i shkollës del në krye, me një diferencë të madhe.”

Po telefonat? Problemi është më kompleks

Telefonat inteligjentë dhe rrjetet sociale nuk mund të përjashtohen nga diskutimi. Psikologu Jonathan Haidt ka argumentuar se ata kanë kontribuar ndjeshëm në rritjen e problemeve të shëndetit mendor te të rinjtë.

Por artikulli thekson se shkenca nuk e mbështet një përgjigje kaq të thjeshtë.

Një grup prej 120 ekspertësh arriti në përfundimin se shëndeti mendor i të rinjve është përkeqësuar dhe se telefonat mund të shkaktojnë probleme, përfshirë çrregullime të gjumit. Por për shumë efekte të tjera, ndikimi varet nga fëmija, mënyra e përdorimit dhe rrethanat sociale.

Pra, telefoni nuk është domosdoshmërisht i dëmshëm në të njëjtën mënyrë për çdo fëmijë. Për disa, rrjetet sociale mund të nënkuptojnë izolim, krahasim të vazhdueshëm, bullizëm ose varësi. Për të tjerë, ato janë një mënyrë për të komunikuar me miqtë, për të eksploruar interesa dhe për të krijuar marrëdhënie.

Çka tregojnë ndalimet e telefonave?

Studimet mbi ndalimin e telefonave në shkolla japin rezultate pozitive, por jo spektakolare.

Një studim në Norvegji gjeti se shkollat me politika më të rrepta ndaj telefonave kishin më pak bullizëm, rezultate më të mira akademike dhe më pak konsultime për probleme të shëndetit mendor. Efektet ishin më të dukshme te vajzat.

Megjithatë, përmirësimet akademike ishin relativisht të vogla, të krahasueshme me efektin që mund të ketë zvogëlimi i numrit të nxënësve në një klasë me vetëm një nxënës. Për më tepër, numri i diagnozave të problemeve të shëndetit mendor nuk ndryshoi.

Kjo sugjeron se telefonat kanë rëndësi, por nuk janë një shpjegim i vetëm për krizën e shëndetit mendor.

Problemi mund të jetë edhe ajo që telefoni zëvendëson

Sipas Gray, fëmijët dikur kalonin më shumë kohë jashtë, luanin pa mbikëqyrje, eksploronin lagjen dhe zgjidhnin vetë konfliktet. Sot, një pjesë e madhe e kësaj kohe është zëvendësuar nga aktivitete të organizuara, shkolla dhe mbikëqyrja e vazhdueshme.

Në këtë kuptim, pyetja nuk është vetëm: “Sa kohë kalon fëmija në telefon?”, por edhe: “Çka po zëvendëson telefoni?”

Nëse një fëmijë përdor telefonin për të komunikuar me miqtë pasi nuk ka mundësi t’i takojë jashtë, problemi është ndryshe nga një fëmijë që kalon orë të tëra në rrjete sociale duke humbur gjumin, aktivitetin fizik dhe kontaktin real me të tjerët.

Gray argumenton gjithashtu se fëmijët mund të përdorin internetin për shumë nga të njëjtat gjëra që do të bënin fizikisht me shokët: të flasin, të debatojnë, të eksplorojnë interesa, të krijojnë miqësi dhe madje të bëjnë gabime pa ndërhyrjen e vazhdueshme të të rriturve.

Fëmijëve u duhet edhe liria për të gabuar

Sipas Gray, pavarësia nuk mësohet duke ua kontrolluar çdo hap fëmijëve.

“Pavarësia duhet të jetë autentike që të mësohet, dhe rreziku duhet të jetë real”, ka thënë ai.

Prandaj, një fëmijëri më e shëndetshme mund të kërkojë jo vetëm më pak telefon, por edhe më shumë lojë, liri, miqësi, lëvizje dhe aventura pa të rriturit pranë.

Në fund, ndoshta problemi nuk janë vetëm “telefonat ose prindërit”

Problemi mund të jetë një kombinim faktorësh: telefonat dhe rrjetet sociale, presioni i shkollës, mungesa e lojës së lirë, mbikëqyrja e tepërt dhe mungesa e pavarësisë.

Sipas Gray, heqja e telefonit mund të ndihmojë, sidomos kur përdorimi është problematik. Por nëse fëmijës nuk i jepet në këmbim kohë dhe hapësirë për të luajtur, eksploruar dhe marrë vendime vetë, thjesht i është hequr një ekran, jo domosdoshmërisht i është rikthyer fëmijëria.