Детската литература во Косово има традиција и надеж за нова генерација

Бесплатната регистрација во градската библиотека „Хивзи Сулејмани“ беше еден од начините за одбележување на Меѓународниот ден на детската книга во Приштина. Иако, според анкетите, бројките за падот на читањето се алармантни, ваков ден е празник. На оваа манифестација се приклучи и Караванот на писатели за деца, „Агим Дева“, а надвор од бројките, писателите за деца се оптимисти не само за новата генерација читатели. „Продолжува литературата за деца. Продолжува објавувањето на авторите и творештвото на младите творци. Во училиштата што ги посетуваме запознавме и сретнуваме нови таленти кои очекуваме да дојдат во нашата литература“, рече писателот Џеват Сила.

Бројот на пријавени деца во градската библиотека „Хивзи Сулејмани“ во Приштина во средата до 15 часот изнесуваше над 00. Установата ги отвори вратите за бесплатно пријавување на Меѓународниот ден на детската книга. Приближно толку имиња пристигнале во библиотеката од училиштето „Џемајл Мустафа“ во Приштина, каде што секој старател ги испратил имињата на своето одделение. Манифестацијата на овој фестивал на детската книга беше меѓу активностите на библиотеката. 

Од 1967 година, роденденот на данскиот писател Ханс Кристијан Андерсен е прогласен за Меѓународен ден на детската книга под спонзорство на Меѓународниот совет за книги за млади луѓе. Во библиотеката „Хивзи Сулејмани“ нема бројка за вкупниот број на пријавени читатели во средата, но велат дека може да достигне над 8. Во меѓувреме, во активноста по повод Меѓународниот ден на детската книга имаше доста учесници.

Во салата на библиотеката беше прочитана пораката на денот, кој годинава е насловен „Јазикот на сликите“ и е дело на холандскиот уметник Ријан Висер. Тоа е уметнички текст, каде што се зафркава за меѓусебната поврзаност на сликите и зборовите. Овогодинешната тема на Денот беше „Слобода на имагинацијата“. 

На манифестацијата „Хивзи Сулејмани“ беше промовирана книгата „Преминуваат мориња на крилјата на имагинацијата“ со раскази и есеи напишани од учениците учесници на литературниот конкурс, организиран минатата година од оваа институција. 

Книжевниот писател за деца Џеват Сила, и водач на детскиот писателски караван „Агим Дева“, рече дека оваа збирка содржела многу добри прилози, особено во прозата. Тој покажа дека првите чекори обично се поезијата, но добро е што младите таленти пишуваат проза. 

исто така KULTURA 8 октомври 2025 година Фестивал и саем на детска книга – сликата на генерацијата читатели

„Имаме добра структура на приказната. Приказната има почеток, крај и што е најважно, порака. Има и рецензии за прочитани дела. Има различни теми, но доминантни се книгите, училиштето и учењето“, вели Сила. Тој ја изрази својата радост што оваа книга е објавена со добра подготовка и што ќе биде посебен адут за училишните библиотеки. Имаше порака за младите творци. 
„Најдобрата храна за талентите е читањето. Затоа не заборавајте да пишувате, но и да читате“, рече тој. 

Студентот Флоријан Тачи ја прочита својата приказна „Магијата на кринот“ заедно со студентката Амра Рамиќи, која прочита една од нејзините песни. Детски песни пред присутните читаа и членовите на Караванот на писатели за деца, Џеват Сила, Ибрахим Кадриу, Џеме Карадаку, Скендер Зогај и Јонуз Фетахај. Читањата беа придружувани на пијано од ученичката Веса Веселај. 

Запрашан за состојбата на литературата за деца во овој период, писателот Џеват Сила рече дека Косово има развиена литература за деца. Тој посочи дека датира од 1953 година кога се објавени првите детски книги на албански јазик. Тој го споменува „Луџет е верда“ во 1959 година како прв албански роман објавен за литература за деца од авторот Реџеп Хоџа. 

„Во меѓувреме, ги имаме првите книги од Марк Красниќи, Реџеп Хоџа, Мехмедали Хоџа и Лутфи Рус. Тие се имињата на првата генерација на литература за деца. Во атмосфера на просветлување, втората генерација писатели за деца се роди со многу имиња и многу книги мил Батали, Февзи Бојку и многу други писатели од оваа генерација, па се до Агим Дева, Имер Елшани и други“, рече Сила. 

Како предност го гледал тоа што во 70-тите години на Косово биле објавени дела од автори од Албанија, а споменал и неколку имиња, меѓу кои Аделина Мамаќин, Одисе Грило и други. Сила рече дека литературата за деца отсекогаш се сметала за албански специјалитет.

исто така СОТ 24 април 2025 година 9-годишната Ерика Каравитај досега прочитала 115 книги

"Оваа година сме на почетокот на вториот квартал од Караванот на писатели за деца. Детската литература продолжува. Продолжува објавувањето на авторите и творештвото на младите творци. Во училиштата што ги посетуваме запознавме и продолжуваме да се среќаваме со нови таленти кои очекуваме да дојдат во нашата литература. Се движиме со посебна мисија да го поттикнеме читањето и творештвото". 

Директорот на библиотеката „Хивзи Сулејани“, поетесата Наиме Беќирај рече дека интересот во текот на денот за пријавување во оваа институција бил многу голем. 

„Имаше голем интерес и ова е добра вест“, рече таа. 

Градската библиотека во Приштина е основана по Втората светска војна и е културна, образовна и информативна институција која собира, збогатува, обработува, одржува и зачувува своите збирки од различни области на креативност и интелектуална активност со цел да ги направи познати и достапни за корисниците за читање, истражување и проучување и да остави наследство на идните генерации. 

Просторите на новата зграда на библиотеката во населбата „Дарданија“ ги користат и голем број студенти. Читалните постојано се полни. Но, бројките од анкетите се алармантни. Еден од извештаите, „Читање во јавните основни училишта во Приштина“ од јуни 2019 година, спроведен од невладината организација ЕТЕА, покажа дека повеќето ученици од основните училишта не се сеќаваат на последните три книги што ги прочитале. 

исто така СОТ 30 јануари 2025 Млади читатели кои станаа и писатели

Од 878 анкетирани студенти, само 46.2 отсто можеле да се сетат на последните три книги што ги прочитале. Процент од 23.9 отсто успеале да запомнат само две од нив, додека 12.1 отсто од учениците не успеале да запомнат ниту една книга. Истражувањето за писменост опфати вкупно 20 основни училишта од вкупно 44. Извештајот „Правност во јавните основни училишта во Приштина“ беше изработен по оној „Доправност во јавните средни училишта во Приштина“, кој беше објавен во мај истата година. И таму се покажа дека ниту половина од студентите не се сеќаваат на последните три предавања што ги прочитале.

„Падот на нивото на читање почнува да опаѓа од преминот од четврто во петто одделение, при што 57.5 ​​отсто од учениците можеа да се потсетат на последните три книги. Анализите на половите за нивото на читање покажуваат дека девојчињата читаат повеќе книги од момчињата со просечни 2.14 книги во споредба со 1.96 книги што доброволно ги прочитале момчињата“, се вели во резимето.