Како НАТО го спречи рускиот план за саботажа на подводните кабли

Në gusht, drejtori i Agjencisë të Inteligjencës së SHBA-së (CIA), John Ratcliffe, vizitoi homologët e tij të inteligjencës në Moskë, pjesërisht për ta paralajmëruar Rusinë kundër përshkallëzimit të operacioneve të sabotimit në Evropë, thanë dy persona të njohur me çështjen

Në ujërat e thella të Arktikut, pranë arkipelagut të largët Svalbard, këtë pranverë, aleatët e NATO-s zbuluan nëndetëse ruse duke u stërvitur për të përdorur një armë sekrete, të projektuar për të çaktivizuar kabllot kritike nënujore pa lënë gjurmë.

Operacioni i fshehtë rus, i përshkruar për Reuters nga dy zyrtarë perëndimorë, u zhvillua nga drejtoria ruse e luftës nënujore GUGI, e cila përdori mjete nënujore të thellësive të mëdha për të simuluar vendosjen e kësaj teknologjie të sofistikuar dhe shkatërruese.

Një operacion i përbashkët, ku morën pjesë Britania e Madhe, Norvegjia dhe Shtetet e Bashkuara, gjurmoi dhe u përball në det me anijet ruse, thanë dy zyrtarët, të cilët folën në kushte anonimiteti. Anijet u penguan të përfundonin stërvitjen dhe më vonë u larguan nga zona.

Britania dhe Norvegjia njoftuan në prill se kishin zbuluar një operacion të fshehtë rus në ujërat e Arktikut. Por zbulimi i armës së re, vendndodhja e operacionit dhe përfshirja e SHBA-së nuk ishin bërë më parë publike.

Конфронтацијата во длабокото море доаѓа во време кога некои западни разузнавачки претставници стравуваат дека Кремљ ги засилува саботажните операции во Европа и се подготвува за конфликт со НАТО.

Disa analistë të inteligjencës amerikane janë gjithnjë e më të shqetësuar se Rusia mund të vërë në provë paktin e mbrojtjes së përbashkët të NATO-s, të njohur si Neni 5, thanë tre zyrtarë amerikanë. Nëse kjo ndodh, shkatërrimi i kabllove nënujore mund të jetë një pjesë kritike e kësaj përpjekjeje, thanë zyrtarët perëndimorë.

Kabllot, jo më të trasha se një zorrë kopshti, të vendosura në shtratin e detit ose të groposura pak nën të, janë thelbësore për lidhjen globale të internetit dhe transaksionet financiare. Rëndësia e tyre ekonomike dhe strategjike i ka bërë objektiva në konflikte të mëparshme, përfshirë Luftën e Parë dhe të Dytë Botërore, kur ato ishin jetike për transmetimin e urdhrave përmes telegrafit ose telefonit.

Dy kabllo nënujore me fibra optike, secili rreth 1,400 kilometra i gjatë, që lidhin Svalbardin me Norvegjinë kontinentale, shtrihen deri në 2,700 metra nën sipërfaqen e detit. Ato transmetojnë sasi të mëdha të të dhënave satelitore të shkarkuara në stacionin tokësor satelitor SvalSat, më i madhi në botë, dhe pjesë e rrjetit të NASA-s për hapësirën pranë Tokës.

Ministria ruse e Mbrojtjes nuk i është përgjigjur kërkesës për koment lidhur me incidentin. Kremlini mohon vazhdimisht kryerjen e operacioneve të sabotimit në vendet e NATO-s ose planifikimin e ndonjë përballjeje.

Disa zyrtarë perëndimorë argumentojnë se shënjestrimi i shteteve evropiane nga Moska është intensifikuar muajt e fundit, ndërsa vija e frontit në Ukrainë ka mbetur kryesisht e pandryshuar.

Vende si Polonia, Lituania dhe Rumania kanë konfirmuar shkelje të ndryshme. Së fundmi, një përpjekje për sulm me dron ndaj Aeroportit Leipzig/Halle në gusht shkaktoi një sërë reagimesh nga Gjermania, përfshirë mbylljen e një Konsullate ruse në Bon dhe të një Qendre kulturore në Berlin.

Në gusht, drejtori i Agjencisë Amerikane të Inteligjencës, John Ratcliffe, vizitoi homologët e tij të inteligjencës në Moskë, pjesërisht për ta paralajmëruar Rusinë kundër përshkallëzimit të operacioneve të sabotimit në Evropë, thanë dy persona të njohur me çështjen.

Reuters nuk ka mundur të përcaktojë nëse Ratcliffe ngriti çështjen e operacioneve të fshehta ruse nënujore. Kremlini nuk ka pranuar të thoshte se çfarë ishte diskutuar apo të jepte detaje të tjera.

Stërvitja në Arktik

Në të njëjtën kohë me përballjet në det, zyrtarët britanikë dhe norvegjezë i dërguan gjetjet e tyre në Moskë për të treguar se ishin në dijeni të teknologjisë së re, me shpresën se kjo mund ta bënte Rusinë të hezitonte ta përdorte atë, thanë dy zyrtarët perëndimorë.

Русија не оштетила никакви кабли. Вежбата се фокусирала на симулирање на распоредувањето на технологијата во случај на конфликт со НАТО, рекоа официјални лица. Тие одбија да дадат детали за тоа како ќе функционира технологијата.

E pyetur për koment, NATO-ja u ka referuar autoritetet norvegjeze dhe ato britanike.

“Përmes operacionit tonë të përbashkët, ne i dërguam Rusisë një mesazh të qartë se nuk mund të veprojë në mënyrë të fshehtë”, tha në një deklaratë ministri norvegjez i Mbrojtjes, Tore Sandvik.

“Ne ua kemi bërë të qartë autoriteteve ruse se çdo përpjekje për të shënjestruar infrastrukturën tonë kritike do të zbulohet dhe do të ketë pasoja. Nuk është në interesin e askujt që të përshkallëzohen tensionet në Veriun e Largët”, tha ai.

Ministria britanike e Mbrojtjes iu referua deklaratave të 9 prillit, në të cilat pranoheshin aktivitete të fshehta të dyshuara në dhe pranë ujërave norvegjeze dhe britanike nga Drejtoria kryesore ruse për Kërkime në Thellësi të Detit, e njohur me akronimin rus GUGI. Washingtoni dhe Londra kanë vendosur sanksione ndaj kësaj drejtorie sekrete.

Shtëpia e Bardhë nuk i është përgjigjur kërkesës për koment. CIA nuk ka pranuar të komentonte.

Çdo përshkallëzim mes Rusisë dhe NATO-s mund të nxjerrë shpejt në pah rëndësinë strategjike të një hapësire të akullt ujore mes skajit jugor të arkipelagut Svalbard dhe Norvegjisë kontinentale, të njohur si “Bear Gap”, tha një nga zyrtarët perëndimorë.

Për të arritur në Atlantik, nëndetëset bërthamore ruse që gjenden në gadishullin Kola do të kalonin përmes kësaj hapësire ujore, rreth 640 kilometra të gjerë, përpara se të kalonin pranë ishullit vullkanik të largët norvegjez Jan Mayen.

Britania tha këtë javë se në gusht kishte dislokuar forca në Jan Mayen, së bashku me aleatët norvegjezë dhe amerikanë, për një stërvitje që synonte të demonstronte aftësinë e NATO-s për të operuar së bashku në Veriun e Largët.

Norvegjia planifikon të ketë deri në vitin 2028 një kabllo të re me fibra optike që do të lidhë Svalbardin dhe Jan Mayen me Norvegjinë kontinentale.

“Kërcënimi rus në rritje”

Aleatët e NATO-s janë përqendruar te siguria e infrastrukturës nënujore që nga shkatërrimi, në vitin 2022, i tre prej katër tubacioneve nënujore të Nord Stream, që furnizonin Gjermaninë me gaz rus. Prokurorët gjermanë kanë ngritur aktakuzë ndaj një ukrainasi, i cili në kohën e sulmit ishte oficer i forcave speciale. Ukraina mohon çdo rol në sabotim.

Që nga viti 2023, gjithnjë e më shumë anije kanë lundruar ngadalë mbi ose pranë infrastrukturës së ndjeshme nënujore, përfshirë tubacionet, kabllot e energjisë dhe kabllot e telekomunikacionit, për të hartëzuar vendndodhjen e tyre. Ky aktivitet njihet si “drifting”.

Vitin e kaluar, aktiviteti i tillë në Detin e Veriut u rrit me 52%, në 13,079 anije nga viti i mëparshëm, sipas të dhënave të kompanisë së analizës së rrezikut detar Windward.

Ndërkohë, aktiviteti në rajonin e Detit të Kinës Jugore u rrit me 88%, në 18,401 anije.

Nuk është e paligjshme të monitorohet infrastruktura në ujërat ndërkombëtare, por ekspertët e sigurisë e shohin një hartëzim kaq të gjerë si përgatitje për sabotim.

Ky aktivitet dhe ndërhyrjet e dyshuara ndaj disa kabllove nxitën iniciativa të reja të nisura në janar të vitit të kaluar, përfshirë sistemin monitorues të NATO-s “Baltic Sentry” dhe “Nordic Warden”, të udhëhequr nga Britania, që bashkojnë forcat detare për patrullime të shtuara të infrastrukturës kritike.

Në Detin Baltik, një nga zonat kryesore të monitorimit, aktiviteti “drifting” në vitin 2025 ra me 5%, në 526 anije krahasuar me një vit më parë, tregojnë të dhënat e Windward. Kompania tha se të paktën 11 kabllo nënujore ishin dëmtuar ose prerë në Baltik nga tetori 2023 deri në fund të vitit të kaluar.

“Mendimi aktual është se Rusia dhe Kina janë ndoshta kërcënimet më aktive dhe më kritike nënujore”, tha Ami Daniel, shef ekzekutiv i Windward.

Rrjeti global i kabllove të energjisë dhe telekomunikacionit që shtrihet në shtratin e deteve po zgjerohet çdo vit, i nxitur nga rritja e kërkesës për të dhëna dhe energji elektrike, pjesërisht për shkak të inteligjencës artificiale. Disa analistë thonë se Evropa mbetet e cenueshme.

“Në 25 vjetët e fundit, Evropa ka bërë dy gjëra njëkohësisht. Ajo e ka zgjeruar në mënyrë dramatike varësinë nga infrastruktura në shtratin e detit dhe në të njëjtën kohë e ka zvogëluar ndjeshëm kapacitetin për ta mbrojtur atë infrastrukturë”, tha Bruce Jones, studiues i lartë në “Brookings Institution”.

“Vetëm tani, me vonesë, po e rindërton këtë kapacitet, përballë një kërcënimi rus që po rritet me shpejtësi”, shtoi Jones.