“Gërrdia” s’e fsheh traumën që i bën hije ekzistencës

Është një dramë me tis ekzistencializmi, ka frakturë të fuqishme psikologjike, tension, mistere e ngarkesë. Gërditet nga zymtësia e një individi, e kaluara e tij që i helmon edhe njerëzit përreth. Është e pashmangshme që trauma të mos eksplodojë pa pritur e pa kujtuar. “Gërrdia” me tekst e nën regji të Astrit Kabashit përballet me të – e dhënë premierë të hënën mbrëma në Teatrin Kombëtar të Kosovës – denoncon e thërret. Thyen heshtjen, tema s’është tabu e teatri merr rolin e tij të zanafillës – katarsisin

Shfaqja “Gërrdia” me tekst e nën regji të Astrit Kabashit vjen përtej një drame psikologjike. Si ajo që aktorët e konsiderojnë rikthim i teatrit tek aktorët për publikun. Jo pak njerëz mund ta gjejnë veten aty. Në esencë të përmbajtjes është pesha e fajit e trauma e së kaluarës. Shenjat e saj përfundimisht shpërthejnë në dramën e Kabashit, i cili të hënën mbrëma ka debutuar si regjisor. 

Premiera e kësaj shfaqjeje është e para për sivjet e institucionit më të lartë teatror në vend. Në fakt “Gërrdia” është projekt i vitit të kaluar. Amfiteatri i Teatrit Kombëtar të Kosovës, edhe një tjetër herë, ka qenë i pamjaftueshëm për nga hapësira për të akomoduar gjithë publikun.

Fjalimi i aktorit Bujar Ahmeti si Leka ka shënuar skenën e parë të shfaqjes. Nën dritat e kaltra, krisma e armës është përfundimi i rrëfimit të tij. Menjëherë nisin të shpalosen kujtimet nga e kaluara. Mënyra sesi kryepersonazhi Leka i manifeston ato, e fut edhe publikun në gjendjen e tij të rëndë psikologjike. Me raste e bën të qeshë, aty-këtu me ndonjë ngjyrim komik. 

Rrëfimi nis nga fëmijëria. Nëna e Lekës kishte vdekur e babai i tij kishte mbetur krejtësisht vetëm. Të atin e mban në mend ulur në kolltuk pranë televizorit, me telepilot në dorë. Tregon se si fillimisht i shkuan këmbët e pastaj edhe truri. Se është shpirt në trupin pa jetë, e veç i ka mbetur të vdesë. Ka tre vjet që pret lajmin. 

Përditshmëria e tij në jetën bashkëshortore me Bernën, që luhet nga Maylinda Kosumoviq është kapitull tjetër. Por gjithë kapitujt e rrëfimit të shfaqjes çojnë në një pikë të vetme. Edhe skenat me mjeken, që luhet nga Rebeka Qena, kanë temë qendrore gjendjen e rënduar emocionale. 

Problemet që fillimisht ngjajnë minore, të kundërta zbulohen në skenën e fundit të shfaqjes. Nisin të shpalosen rrëfime që bëjnë me dije traumën e cila si hije ndjek të sotmen e kryepersonazhit. Nisin përçarjet në raport bashkëshortor e shpejt shpërthen e keqja e akumuluar brenda Lekës. 

Si profesor i historisë në një shkollë, Leka i tregon mjekes së si u shkreh në vaj para nxënësve. 

Aktori Bujar Ahmeti ka thënë se shfaqja tregon se si nga një individ i vuajnë pasojat të gjithë njerëzit të cilët i janë bërë pjesë e jetës. 

“Secili rol ndikon, sidomos këto që janë më të thella, më psikologjike, në mënyrën se si njerëzit kanë jetuar në periudha të caktuara, ndoshta edhe sot. Ndoshta fshehin gabime, fshehin të metat e tyre, nxjerrin privilegje në shoqëri e në familje dhe më vonë i vuajnë pasojat të gjithë, jo vetëm Leka, por edhe gruaja e tij, motrat. Të gjithë që janë përreth, edhe shkolla, edhe nxënësit e tij”, ka thënë aktori Ahmeti. 

Me dënesë qan edhe para  bashkëshortes. Ajo e cila në njërën prej skenave të para pyeste se pse nuk punonte interneti, mori përgjigjen nga Leka se nuk e kishte paguar ende, ndërkohë që e kishte këputur po atë ditë. Nxënësit e kishin xhiruar tek qante dhe frika e tij ishte që ai dhe ajo të shihnin ndonjë pamje nga rasti.

Por kjo nuk çon aspak peshë përderisa ajo informohet për çdo hap të tij nga të tjerët, të cilët e telefonojnë atë. E kësisoj, sipas aktorit Ahmeti, kryepersonazhit i bie autoriteti përherë. 

“Kjo tregon për mungesë të autoritetit të tij. Realisht Leka është një personazh që gjithmonë është fshehur pas ombrellës së babait të tij, por në momentin që fillon t’i keqësohet gjendja shëndetësore, fillon t’i bjerë dielli, shiu, bora, dhe fillon të shohë që ka mungesë autoriteti saqë kanë të drejtë të gjithë ta thërrasin gruan e tij në telefon dhe t’i tregojnë se nuk shkon në shkollë, qan. Ato tregojnë për karakterin e Lekës se si është rritur”, është shprehur ai. 

Përgatitjet për shfaqjen kanë zgjatur gjashtë javë. Aktori Bujar Ahmeti ka thënë se dëshira e tij është që me këtë shfaqje, në skenën e Teatrit Kombëtar të Kosovës të mos shfaqen më pamflete politike. Por që teatri të bëhet skenë ku publiku e sheh veten. E sipas tij, shfaqja “Gërrdia” që në fillim ka qenë e menduar t’i ngjajë jetës së njerëzve. 

“Dëshira dhe mesazhi im për këtë shfaqje është që teatri duhet t’u kthehet aktorëve. Njerëzit vijnë ta shohin veten në teatër, nuk vijnë të shohin pamflete politike, shfaqje që ndoshta i shijon një herë dhe më nuk vjen, por shfaqje të cilat vjen publiku t’i shohë disa herë. Sepse kanë nevojë të marrin vazhdimisht diçka nga shfaqjet”, është shprehur ai. 

Pranë Lekës qëndron një grua më stoike emocionalisht, por edhe që nuk e kupton plotësisht atë. Aktorja Maylinda Kosumoviq ka theksuar se gjendja e tij shkon përherë duke u rënduar. 

“Nganjëherë janë disa role më të vogla dhe janë mbështetëse për rolin kryesor dhe duket se nuk ke çfarë të japësh sepse duhet tërë kohën të luash për dikë tjetër. Por ka qenë shumë kënaqësi të gjenden detaje, diçka që të bëhet njëfarë raporti midis ne të dyve, sepse ajo shkatërrohet kah fundi. Mendoj se ajo më ka ndihmuar sepse në fillim ka pasur skena që kemi qenë shumë mirë, që tregon se ata nuk kanë pasur probleme. Mandej shkon duke e pasur këtë problem që nuk mund ta ndalë vajin. Duke e zbuluar, ia fal, mundohet, është aty për të, derisa ndodh e fundit”, ka thënë ajo. 

Sipas saj, i gjithë thelbi i veprës është shpalosur në skenë, ngase, sipas saj, kjo ka ngjarë duke e pasur edhe regjisor, autorin e kësaj vepre, Astrit Kabashin. 

“Kur kemi filluar, kemi filluar direkt në skenë. Sepse e kishim regjisorin edhe autor, ai e dinte saktë se çfarë është duke dashur prej secilit personazh, kështu që na udhëzonte se si i ka parë kur i ka shkruar. Kjo ka qenë pak më e lehtë, sesa kur merret vepra e një tjetër autori, ndoshta nuk mund t’i nxirret gjithë thelbi. Por kur e ke autorin edhe regjisorin e njëjtë, mendoj se ajo ka qenë një përparësi për punën dhe procesin e progresin që e kemi pasur për të dalë direkt në skenë”, është shprehur ajo. 
Të gjitha diagnozat nga profesionistë e njerëz të rëndomtë gjendjen e Lekës e çojnë në ankth e depresion. Jeta e tij ka ndryshuar. Nuk del më me shokë, nuk luan futboll, nuk e zë gjumi, nuk do ta shohë bashkëshorten, nuk i shkohet në shtëpi. I është gërditur gjithçka. Kjo është gërdia e jetës së tij. 
Mërzia më e madhe nuk është pritja e fakti se babai i tij në çdo çast mund të vdesë, por se përse nuk po vdes ai. Të qarat e tij janë fragmente të  çuditshme në fillim që shkojnë drejt normalizimit. Deklaratat absurde bëhen të zakonshme. 

Kjo shfaqje ngjan në ato që shquhen për një pjesë të fuqishme të saj e që kryesisht është një lloj monologu. Një i tillë është në dramën “Gërrdia” të Astrit Kabashit. Performanca e tij me qëndrim statik, nën ndritat e lehta, sjell besëtytnitë, zakonet e fjalët në formën urdhërore të familjes patriarkale shqiptare. Seria e gjatë e fjalimit që kanë parashtesë fjalën “mos…” vjen plot mllef për të metat sociale. Nis si një lloj zhargoni që  në familje e deri tek ai i skenës politike. 

Autori i veprës, Astrit Kabashi, ka thënë se ka vendosur që në këtë fragment të shfaqjes të fliten temat tabu. 

“Sidomos në shoqërinë tonë që është goxha patriarkale, zakonisht nuk fliten shumë. Unë kam vendosur të fliten. Pse të mos fliten dhe të mos trajtohen sepse më duket se ende vazhdojmë me ato probleme që tek ne nuk po kanë fund”, është shprehur ai. 

Kur skena kthehet te zanafilla, i vetmi komunikim i Lekës me bashkëshorten është e qara. Këtë përherë e arsyetonte me atë se si kur kishte qenë fëmijë kishte hedhur në gropë me ujë një qengj, të cilin si rrjedhojë e kishte mbytur. Në shfaqje përmendeshin edhe katër motrat e Lekës. 
Por midis bisedës, Leka tregon se në fakt ai kishte pesë motra para tij. Se me më të voglën, një ditë po luanin pranë gropës së mbushur me ujë. E kishte shtyrë. E shikonte duke u munduar të dilte, por kot. Nuk i bënte të merrte një hap për ta ndihmuar. Vetëm e kishte shikuar tek fundosej. Kishte shkuar në shtëpi pa treguar asgjë. Derisa trupi i motrës kishte dalë në sipërfaqe. Pra historia e tij me të cilën justifikonte të qarat ishte një lloj misteri gjer në fund. 

Leka tregon se nëna e tij e kishte zbuluar ngjarjen. Se ajo i kishte treguar babait të tij e ky i fundit e kishte heshtur. 

Ky rrëfim i tij vjen si rrjedhojë se më nuk ka mbetur askush pas kujt të fshihet. Vdekja e shumëpritur e babait të tij ka ndodhur. Dhe kjo është skena e fundit e shfaqjes “Gërrdia”. 

Dramaturgu e regjisori i shfaqjes, Astrit Kabashi, ka thënë se vepra është shkruar në rrethana të zymta për të gjithë, e dyfish të tilla për të. Ka thënë se ato rrethana kanë ndikuar edhe në historinë e veprës. 

“Atë vit ka vdekur edhe nëna ime, kështu që këtë dramë kam dashur t’ia dedikoj asaj. Kanë qenë momente të rënda pas vdekjes së nënës, mandej erdhi edhe COVID-i. Ishin ditë goxha të errëta e ndoshta edhe unë hyra në to. Pastaj e kam përfunduar diku para 2023-tës. Kemi aplikuar në konkursin e Ministrisë ku ka fituar si drama më e mirë dhe e ka marrë të drejtën të punohet në Teatrin Kombëtar”, ka thënë Kabashi. 

Ka shpjeguar se kjo shfaqje “është dramë psikologjike që flet për një traumë të fshehur dhe që eksplodon pa pritur, pa kujtuar”. “Gërrdia” s’e fsheh traumën. E godet fuqishëm atë.