Nisma e paralajmëruar për blerje veprash artistike nga Ministria e Kulturës tashmë është konkretizuar me thirrjen publike e cila është e hapur deri në ditën e tetë të këtij muaji. Janë 247 mijë euro që janë vënë në dispozicion në kuadër të Pakos Emergjente. Është hera e parë që nga paslufta që shteti synon të blejë vepra të artit pamor në këso forme, dhe disa prej artistëve e çmojnë këtë hap, i cili, sipas tyre, nuk është vetëm ndihmë për pjesëtarë të këtij komuniteti
Kanë mbetur edhe pesë ditë që artistët vendorë të aplikojnë në thirrjen publike për blerjen e veprave të artit, e hapur nga Ministria e Kulturës. Janë gati çerek milioni euro që shteti ka vënë në dispozicion për këtë nismë e cila vjen në kuadër të Pakos Emergjente. Është hera e parë që nga paslufta që shteti synon të blejë vepra të artit pamor në këso forme, dhe disa prej artistëve e çmojnë këtë hap i cili, sipas tyre, nuk është vetëm ndihmë për pjesëtarë të këtij komuniteti. Për më tepër, sipas tyre, është edhe pasurim i fondit shtetëror me vepra artistike.
Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit e ka shpallur këtë thirrje me “qëllim të ruajtjes, mbështetjes dhe promovimit të krijimtarisë vendore bashkëkohore”, siç ka shkruar ky institucion dhe është pjesë e Pakos e cila u prezantua në gusht të këtij viti.
Në fakt, blerja e veprave të artit ishte paralajmëruar qysh në verën e këtij viti kur Qeveria e Kosovës më 11 gusht do të miratonte vendimin që i lejon Ministrisë së Kulturës të mbështesë krijimtarinë artistike në këtë formë. Sipas vendimit, veprat e përzgjedhura për blerje do të ekspozohen në mjediset e institucioneve të kulturës, si Biblioteka Kombëtare e Kosovës, si dhe Galeria Kombëtare e Kosovës. Po atë ditë ekzekutivi miratoi ndarjen e 5 milionë eurove për zbatim të Pakos së ringjalljes ekonomike në masën për mbështetje për kulturë dhe sport. Prej saj kultura e trashëgimia kulturore përfitojnë gjysmën, prej të cilave merren 247 mijë eurot për blerje veprash. Shuma minimale për blerjen e veprës është 1500 euro, ndërsa shuma maksimale është 7000 euro. Një javë pas vendimit, më 18 gusht, zëvendësministrja e Kulturës, Daulina Osmani, në një konferencë për media, ndër të tjera, kishte thënë se në mënyrë që të zbutet ndikimi që ka pasur pandemia në shumë fusha, MKRS-ja i ka dedikuar secilit sektor nga një buxhet të veçantë”.
“Përmes Fondit të ringjalljes, me blerje direkte të veprave artistike, ne duam që ta njohim dhe përkrahim krijimtarinë kulturore artistike në Kosovë. Të gjitha këto vepra do të inventarizohen, mbrohen dhe do të bëhen pjesë e koleksioneve të Galerisë, Bibliotekës dhe muzeve të Kosovës”, kishte thënë ajo.
Sipas MKRS-së, objektivat e kësaj thirrjeje janë që ”të kontribuojë drejt diversifikimit të trashëgimisë së arteve pamore, duke krijuar hapësirë të shprehjes artistike për komunitetet me prapavijë të ndryshme kulturore, t’i ofrojë publikut të gjerë vendas dhe ndërkombëtar qasje në veprat e fondit shtetëror të artit të Kosovës”. Po ashtu, shkruhet se synohet që të krijojë mundësi për individë, institucione të pavarura dhe publike për të prezantuar fondin shtetëror të artit të Kosovës në kuadër të programeve të kuruara vendore dhe ndërkombëtare”. “Të konfirmojë rëndësinë e veçantë që arti e ka në shoqëri” dhe “të mbledhë, ruajë dhe mirëmbajë veprat e artit që janë krijuar nga artistë vendorë, të cilat reflektojnë mbi aktualitetet e kohës”, janë të tjera objektiva.
Tash, kur thirrja është ende e hapur, artistët kanë thënë se kjo është nismë e mirë që duhet shndërruar në praktikë të përhershme.
“Thirrja për blerjen e veprave të artistëve vendas do të rezultojë në një pasurim të fondit shtetëror të artit në Kosovë dhe është një iniciativë shumë e qëlluar. Edhe pse është një vlerë shumë e vogël, duke e parë kapacitetin dhe produktin vendor të artistëve, megjithatë përkushtimi dhe kontributi në vendin tonë për art është i domosdoshëm”, ka thënë artisti Artan Hajrullahu për KOHËN.
Artisti Mehmet Behluli ka kujtuar se shteti i Kosovës nuk ka blerë asnjëherë vepra nga artistët.
“Unë i përkas gjeneratës së mesme të artistëve kosovarë. Jo vetëm nga unë, po nga askush shteti nuk ka blerë vepra të artit. Para viteve 2000, gjatë viteve ‘80, kur Kosova ishte pjesë e një gjeopolitike tjetër, edhe ka ekzistuar një fond për blerje, mirëpo në Kosovën e pasluftës jo. Nëpërmjet Galerisë Kombëtare është provuar të blihen vepra, mirëpo pa sukses. Ose ka mbetur vetëm premtim, ose është tentuar të merren punimet e mandej pagesa ka munguar” ka thënë Behluli për KOHËN.
Ka thënë se nuk mund të përgjigjet në “terme konkrete se sa ndihmon një projekt i tillë”, mirëpo sigurisht se “do të ndikonte si stimulues për krijimtari artistike edhe më të madhe”.
Të dy artistët, Artan Hajrullahu dhe Mehmet Behluli, kanë konfirmuar se do të aplikojnë në thirrjen e hapur nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit.
Artisja Zake Prelvukaj, siç kishte thënë edhe kur u paralajmërua hapja e thirrjes, e ka cilësuar “mrekulli një qasje të tillë” e që sipas saj do të jetë afatgjatë.
“Është bërë një mrekulli. Mendoj se është një ndihmë mjaft e madhe që ndoshta vazhdon për pesë vjet. E para herë në këtë Kosovë që po u jepet vend artistëve të mirëfilltë në hapësirat publike të institucioneve tona duke ua vendosur një punim. Gjithashtu këto punime do të përzgjidhen nga një komision profesional”, ka thënë Prelvukaj për KOHËN.
Vështirësitë e pandemisë kanë ndikuar shumë edhe në anën emocionale të artistëve. Prelvukaj shton se është shumë me rëndësi ana emocionale e artistëve dhe se prej kësaj thirrjeje nga Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sportit më në fund po ndihen të respektuar.
“Ky është projekt për rimëkëmbje. Pse të blejmë punime nga artistë të tjerë kur Kosova ka artistë të shkëlqyeshëm. Jemi shtet shumë i vogël dhe pse mos të jenë veprat tona në institucione politike. Është një politikë shumë e madhe kulturore. Kur të vijnë vizitorë nga vende të tjera në institucionet tona, duhet të figurojë arti me komision të artistëve lokalë në çdo institucion publik. Një politikë kulturore jashtëzakonisht e mirë, e qëlluar dhe e nevojshme”, ka shtuar Prelvukaj, që ishte pjesë e një grupi anëtarësh nga profile të ndryshme, për krijimin e aplikacionit për thirrjen publike.
Naim Spahiu, zëvendësdrejtor i Galerisë Kombëtare të Kosovës, ka thënë për KOHËN se Galeria dhe Ministria nuk kanë bashkëpunuar për këtë thirrje dhe se krejt kjo ishte iniciativë dhe plan i Ministrisë së Kulturës, Rinisë dhe Sportit. Kjo, përkundër faktit se MKRS-ja e përmend që edhe një pjesë e veprave të blera do të zënë vend në institucionin më të lartë të artit pamor në vend.
Në dhjetorin e vitit të kaluar pasurimi i koleksionit të GKK-së me 125 vepra të hotel “Grandit” do t’i shtonte edhe një tjetër hall këtij institucioni. Përveç hapësirave të pamjaftueshme për ekspozimin e krejt fondusit me 1 mijë e 35 vepra, nevoja për restaurimin e tyre ka trokitur gjatë gjithë kohës.