Kosova voton...sërish

Hapen vendvotimet

Foto: Arkiv

Nga ora 7 e mëngjesit janë hapur vendvotimet në qendrat zgjedhore në komunat e Kosovës.

Të drejtë vote në këto zgjedhje kanë 2.092.174 qytetarë.

Një ditë para fillimit të votimit, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve bëri të ditur se janë zhvilluar të gjitha përgatitjet e nevojshme për mbarëvajtjen e procesit.

Përveç qendrave të rregullta të votimit, në secilën komunë do të ketë nga një qendër për votim me kusht.

Sipas KQZ-së, procesi zgjedhor do të zhvillohet në 949 qendra të votimit në 2550 vendvotime.

Kosova voton... sërish

Photo: Driton Paçarada

Gjashtë muaj pas zgjedhjeve parlamentare të parakohshme, më shumë se dy milionë shtetas të Kosovës do të kenë mundësinë që t’u kthehen kutive të votimit të dielën. Zgjedhjet e reja po mbahen pas dështimit të Kuvendit për të zgjedhur presidentin brenda afateve kushtetuese. Për qytetarët është hera e tretë brenda më pak se një viti e gjysmë që dalin për zgjedhje parlamentare.

Ekipet e Komisionit Qendror të Zgjedhjeve veçse e kanë shpërndarë materialin zgjedhor të shtunën në mëngjes. Bartja u bë nën masa të rrepta sigurie. Destinacioni i parë qe salla e sporteve e shkollës fillore “Daut Bogujevci”, në Fushë-Kosovë. Zëdhënësi i KQZ-së, Valmir Elezi, ka thënë se materiali është shpërndarë në të 38 komunat.

“Gjatë orëve të para të mëngjesit të sotëm (të shtunën), Komisioni Qendror i Zgjedhjeve ka bërë shpërndarjen e materialeve zgjedhore, përfshirë fletëvotimet dhe materialet e tjera të ndjeshme zgjedhore, siç janë listat përfundimtare të votuesve dhe vulat”, ka thënë ai.

Me vendim të KQZ-së, për zgjedhjet e së dielës janë shtypur 1 milion e 778 mijë e 300 fletëvotime, prej të cilave 1 milion e 605 mijë janë të destinuara për votim të rregullt, 19 mijë e 450 për votim me kusht, 13 mijë e 500 fletëvotime rezervë, si dhe 3 mijë e 500 për votimin e personave me nevoja të veçanta.

Fletëvotimet dhe materialet e tjera që janë vendosur në qendrat komunale të numërimit në secilën komunë, do të shpërndahen në secilën qendër votimi e vendvotim të dielën para orës 7 të mëngjesit, kur nis votimi për zgjedhjet e parakohshme parlamentare.

Janë 949 qendra të votimit, me gjithsej 2.550 vendvotime në të gjithë Kosovën.

Elezi ka thënë se materialet zgjedhore do të ruhen nga pjesëtarë të Policisë, deri kur të dielën të shpërndahen në Qendra të Votimit.

“Gjatë mëngjesit të ditës së diel do të shpërndahen për në qendrat e votimit, të cilat do të hapen në orën 07:00, për të filluar procesin e votimit. Dorëzimi i materialeve nga Qendra e Numërimit dhe Rezultateve në Qendrat Komunale është bërë si zakonisht në përcjellje të Policisë së Kosovës dhe natyrisht se ruajtja e tyre do të bëhet nga zyrtarët policorë”, ka thënë Elezi.

Sipas KQZ-së, edhe në këto zgjedhje numri i fletëvotimeve të shtypura është më i ulët se numri i përgjithshëm i votuesve me të drejtë vote dhe kjo praktikë bazohet në analizat e pjesëmarrjes së qytetarëve në proceset e kaluara zgjedhore.

Të premten, në të 38 komunat janë shpërndarë materialet zgjedhore jo të ndjeshme, përfshirë kutitë dhe kabinat e votimit, si dhe materialet përcjellëse. Po ashtu, janë transportuar pajisjet e teknologjisë informative, duke përfshirë kamerat për vendvotime, kompjuterët, monitorët dhe pajisjet mbështetëse.

Në zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 7 qershorit kanë të drejtë vote 2.092.174 qytetarë. Prej tyre, numri i votuesve të rinj, që kanë shansin për të votuar për herë të parë, është 22 mijë e 685.

Shtetasit e Kosovës do të mund të votojnë për njërën nga 21 subjektet politike në garë, të cilat kanë gjithsej 902 kandidatë për deputetë.

Alarmi nga Prokuroria dhe Policia

Një ditë para zgjedhjeve, autoritetet e sigurisë kanë bërë të ditura masat e ndërmarra, në mbështetje të zhvillimit të sigurt të procesit të zgjedhjeve të parakohshme. Organi i akuzës ka aktivizuar rreth 100 prokurorë, ndërkaq policë janë angazhuar shumëfish më shumë. Por, në një komunikatë të përbashkët të Policisë dhe Zyrës së Kryeprokurorit, është alarmuar për ndërhyrjet nga jashtë.

“Gjatë javëve të fundit, institucionet e zbatimit të ligjit kanë pranuar dhe trajtuar informacione të shumta që ndërlidhen me dyshime për ndërhyrje të jashtme dhe aktivitete të kundërligjshme me qëllim të ndikimit në vullnetin e lirë të qytetarëve gjatë procesit zgjedhor. Ndërhyrjet e jashtme në zgjedhje, paraqesin kërcënim serioz për demokracinë, pavarësinë dhe vullnetin e lirë të qytetarëve”, thuhet në komunikatën e përbashkët të dy institucioneve.

Më 19 maj janë arrestuar shtatë serbë të dyshuar për veprat penale që ndërlidhen me cenimin e përcaktimit të lirë të votuesve dhe ushtrimin e presionit politik në komunën e Graçanicës. Ndërkaq, më 4 qershor, në të njëjtën komunë, është arrestuar edhe një serb tjetër nën dyshimin për marrje dhe dhënie të ryshfetit në lidhje me votimin.

“Këto veprime dëshmojnë përpjekjet aktive për ndërhyrje në zgjedhje si dhe vendosmërinë e institucioneve të Republikës së Kosovës për të mbrojtur integritetin e procesit zgjedhor dhe për të luftuar çdo përpjekje për të ndikuar në mënyrë të kundërligjshme në vullnetin e lirë të votuesve”, thuhet në komunikatë.

Autoritetet kanë bërë të ditur se janë duke vazhduar trajtimin e informacioneve të tjera, si dhe monitorimin e afërt të çdo aktiviteti që mund të cenojë integritetin e zgjedhjeve të 7 qershorit.

Ndërkaq koordinatorja e zgjedhjeve nga Prokuroria e Shtetit, Laura Pula, i ka thënë KOHËS se janë angazhuar mbi 100 prokurorë dhe zyrtarë të sistemit prokurorial.

“Do të qëndrojnë kujdestarë në gjithë territorin e Republikës së Kosovës, deri në përfundim të procesit zgjedhor, me qëllim të procedimit të çdo parregullsie që mund të ndodhë në këto zgjedhje”, ka thënë ajo.

Prokurorja Pula ka thënë se organi i akuzës tashëm ka disa raste në trajtim, që ndërlidhen me zgjedhjet, përfshirë edhe rastet e publikimit të votës, nga persona të regjistruar për votim me postë.

Pas zgjedhjeve të 28 dhjetorit, prokuroria pati ndërmarrë numër të madh hetimesh lidhur me tjetërsimin e rezultatit të shumë kandidatëve për deputetë që u bë në qendra komunale të numërimit. Deri tash, është ngritur vetëm një aktakuzë.

Mbi 16 mijë vëzhgues

I gjithë procesi zgjedhor i së dielës do të monitorohet nga rreth 16 mijë e 600 vëzhgues të akredituar nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve.

Sipas KQZ-së, vëzhguesit përfaqësojnë subjektet politike, organizatat joqeveritare, mediat, organizatat ndërkombëtare dhe përfaqësitë diplomatike.

“Të gjithë këta vëzhgues apo këto organizata kanë aplikuar për një kohë të caktuar dhe të njëjtit do të mund të përcjellin nga afër aktivitetet e KQZ-së qoftë ditën e zgjedhjeve apo edhe aktivitet që zhvillohen në qendra komunale të numërimit”, ka thënë zëdhënësi i KQZ-së, Valmir Elezi.

Koalicioni i organizatave qeveritare, “Demokracia në Veprim” do t’i ketë në terren 550 vëzhgues. Eugen Cakolli nga ky koalicion, ka thënë se përveç vëzhguesve, do të jetë edhe një ekip me rreth 100 persona për përpunimin dhe analizimin e të dhënave, mbi të cilat do të raportohet gjatë ditës.

“Demokracia në Veprim do të vëzhgojë dhe do të raportojë për hapjen e qendrave dhe vendvotimeve përkatëse, përfshirë ndonjë rast të mos-hapjes në kohë, ndërsa gjatë ditës në intervale të rregullta do të raportojmë për daljen e votuesve në mostrën të cilën do ta kemi, e cila ka një saktësi gati në qind për qind, si dhe për mbarëvajtjen e procesit, përfshirë parregullsitë që e kanë karakterizuar procesin si dhe potencialisht për incidentet serioze që do të mund të ndodhin gjatë ditës”, ka thënë ai.

KQZ-ja ka njoftuar se edhe këtë herë do të mbështetet te Qeveria e Mbretërisë së Bashkuar për mirëmbajtjen dhe sigurinë e platformës online për publikimin e rezultateve zgjedhore. Komisioni kishte hasur në telashe të mëdha me platformën në të kaluarën, si për shembull në zgjedhjet e shkurtit 2025, kur serveri dhe ueb-faqja zyrtare binin vazhdimisht në ditën e zgjedhjeve. Në zgjedhjet e 28 dhjetorit, edhe platforma e KQZ-së për publikimin e rezultateve pati funksionuar dhe që në orët e para pas mbylljes së votimit, pati nisur publikimi i rezultateve.

Përveç rezultateve, KQZ-ja do të publikojë në tri orare të ndryshme edhe të dhëna për pjesëmarrjen e votuesve.

Cakolli ka renditur disa nga problemet që tradicionalisht e shoqërojnë procesin zgjedhor në Kosovë.

“Pa dyshim problemet me votimin me asistencë përbëjnë mbase edhe problemin më të shprehur të ditës së zgjedhjeve, kurse pa anashkaluar duhet të përmendim patjetër edhe çështjen e pamundësisë ose vështirësive të votuesve për të gjetur qendrën e tyre të votimit për shkak të ndryshimeve që ka bërë KQZ-ja, përkundër një kampanje mjaft intensive dhe mjaft të shprehur të KQZ”, ka thënë ai të shtunën.

Ndër vëzhguesit ndërkombëtarë të akredituar janë edhe ata nga Zyra e Bashkimit Evropian, Ambasada e Britanisë së Madhe, ajo e Gjermanisë, Ambasada e Turqisë e të tjerë.

Fushatë e qetë

“Demokracia në Veprim” në një konferencë për media të shtunën ka vlerësuar se fushata zgjedhore është zhvilluar në një ambient kryesisht të qetë.

“Gara zgjedhore ka qenë e hapur për subjektet politike dhe komunitetet, duke reflektuar pluralizmin politik dhe standardet themelore të një procesi demokratik. Subjektet politike kanë pasur mundësi të zhvillojnë aktivitetet e tyre zgjedhore dhe të komunikojnë me votuesit në të gjithë territorin e vendit, përmes mobilizimeve në terren dhe përmes kampanjave digjitale”, u tha në vlerësimin e DnV-së. “Në përgjithësi, fushata është karakterizuar më shumë nga promovimi i liderëve politikë dhe mesazheve elektorale sesa nga prezantimi i kandidatëve individualë. Është po ashtu pozitive që në këtë fushatë nuk është shënuar ndonjë incident i theksuar”.

Sipas monitorimit të DnV-së, temat që kanë dominuar fushatën zgjedhore lidhen kryesisht me ekonominë, energjinë, pagat, pensionet, skemat sociale, zhvillimin e infrastrukturës dhe teknologjinë.

DnV-ja e ka cilësuar pozitive përfshirjen e një numri të konsiderueshëm kandidatësh të rinj. Mbi gjysma e kandidatëve garojnë për herë të parë për një mandat përfaqësues, ndërsa mosha mesatare e kandidatëve është rreth 42 vjeç. Te kandidatët, 34 për qind janë gra, duke tejkaluar pragun minimal të përfaqësimit. Megjithatë, monitorimi i DnV-së ka evidentuar se pjesëmarrja e grave në debatet televizive, panelet publike dhe hapësirën mediatike gjatë fushatës ka qenë dukshëm më e ulët krahasuar me burrat.

Koalicioni i organizatave joqeveritare po ashtu ka vlerësuar se fushatën 10-ditëshe zyrtare e kanë dominuar tubimet e mëdha elektorale në qendrat kryesore të Kosovës. DnV-ja ka spikatur edhe përdorimin e fëmijëve për qëllime të promovimit politik si praktikë në kundërshtim me parimin e mbrojtjes së interesit më të mirë të fëmijës.

Shqetësim i veçantë sipas organizatave joqeveritare mbetet trendi i dezinformimit dhe shpërndarjes së informacionit të paverifikuar, veçanërisht në rrjetet sociale.

Vëzhgimet preliminare kanë treguar po ashtu se nga 500 profile zyrtare të partive kryesore politike dhe kandidatëve të tyre dhe kandidatët e dy subjekteve politike nga komuniteti serb, janë shpenzuar mbi 100 mijë euro për sponsorizim në media sociale.

Mediat është konsideruar se kanë luajtur rol të rëndësishëm në informimin e publikut dhe në krijimin e hapësirës për debat politik gjatë periudhës zgjedhore.

“Intervistat dhe debatet televizive kanë kontribuuar në rritjen e transparencës dhe llogaridhënies publike. Megjithatë, në disa raste raportimi mediatik është fokusuar më shumë në retorikën politike dhe dinamikat e garës sesa në analizimin e programeve, kostove dhe politikave konkrete të propozuara nga subjektet politike. Kanë munguar përballjet dhe debatet midis kandidatëve për kryeministra”, thuhet në vlerësimin e DnV-së.

Për gjashtë muaj, rreth 20 milionë euro për zgjedhje të parakohshme

Dy palë zgjedhje të parakohshme të organizuara brenda gjashtë muajsh i kushtuan buxhetit të shtetit rreth 20 milionë euro vetëm për organizimin e tyre. Për ato që u mbajtën më 28 dhjetor, u ndanë rreth 11.5 milionë euro, e sipas raporteve që ende nuk janë përfundimtare, shuma e shpenzuar është rreth 7.4 milionë euro. Ndërkaq, për zgjedhjet e 7 qershorit, janë ndarë 10,8 milionë euro.

Një numër qytetarësh për KOHËN të shtunën shprehën pakënaqësi për këtë shpenzim në kohë inflacioni.

“E di që kanë shku paret dëme por edhe shteti është dëmtu, populli është dëmtu, gjendja ekonomike, gjendja social të gjithat kanë përfundu keq”, ka thënë Xhevat Zeqiraj.

“Me këto pare shumë ma mirë u kon me financu një shkollë ose një çerdhe.. thjesht kanë pasë ku me i shpenzu. Shumë, e teprume shembull për keq jo në Ballkan se në Evropë”, ka shtuar një tjetër qytetar.

Hulumtuesi i Institutit Demokratik të Kosovës, Vullnet Bugaqku, ka thënë se politikanët nuk e kanë hallin as te buxheti e as tek interesi i qytetarëve.

“Për kalkulime e interesa edhe personale, edhe partiake nuk po e bartin fare atë ndërgjegjen e përgjegjësisë karshi buxhetit, por edhe karshi edhe interesit publik”, është shprehur Bugaqku.

Ai ka thënë se përveç buxhetit prej rreth 20 milionë eurosh për organizimin e dy palë zgjedhjeve të parakohshme, nga paraliza institucionale Kosova humb shumë më shumë.

“Dëmet janë shumë të mëdha edhe në aspektin ekonomik, edhe në aspektin e reformave tjera... në sektorin e drejtësisë, arsimit dhe shëndetësisë. Por në aspektin ekonomik i shkaktojnë dëme shumë të mëdha meqenëse po përfundojmë shpesh në zgjedhje, nuk po arrijmë as t’i kryejmë disa obligime të marrëveshjeve ndërkombëtare dhe as t’i gëzojmë një numër të madh të fondeve ndërkombëtare që i kemi”, ka shtuar ai.

Zgjedhjet e 7 qershorit po mbahen pasi Kuvendi i dalë nga zgjedhjet e 28 dhjetorit nuk arriti ta zgjedhë presidentin brenda afatit kushtetues. E ai Kuvend doli pasi prej zgjedhjeve të rregullta të shkurtit 2025, Kuvendi nuk arriti ta zgjidhte Qeverinë e re. 7 qershori e vë Kosovën mes dy opsionesh – zgjidhje për tri institucionet ose vazhdim të krizës.