Pamundësia e zëvendësimit të librit nga teknologjia

Ne konsumojmë vazhdimisht përmbajtje në internet. Vetëm librat, me forcën e tyre të qetë, i kundërvihen këtij “zhurmimi” digjital – prandaj janë të pazëvendësueshëm. Ky është një apel për lexim, jo për “scroll”. Ndoshta ky është dallimi më i madh me botën digjitale: libri nuk zhduket – ai mbetet. Dhe një ditë kthehemi sërish tek ai – nga kureshtja, malli, ose thjesht sepse është aty. Autori Frank Berzbach e përmbledh me një fjali të thjeshtë: “Ai që jeton me libra, është gjithmonë në shtëpi

Silke Wünsch

Ministri i Kulturës i Gjermanisë,  Wolfram Weimer, kohët e fundit u përball me kritika të shumta kur refuzoi zgjerimin e planifikuar të Bibliotekës Kombëtare Gjermane në favor të arkivimit digjital. Edhe pse më pas njoftoi se do ta mbështeste zgjerimin, kjo çështje nxiti debat në Gjermani mbi rolin e librit në botën digjitale.

Teksti dhe informacionet nuk mungojnë. Përkundrazi: jetojmë në një kohë kur çdo ditë “bombardohemi” me mijëra fjalë dhe përmbajtje. Nuk mund t’u shpëtojmë – një shikimi te telefoni i mençur, radioja dhe televizioni që punojnë në sfond, fqinji që na përfshin në bisedë, shoqja e ngushtë që dërgon mesazhe zanore. Podkastet, postimet, komentet, e-mailet, lajmet e fundit – gjithçka është e disponueshme menjëherë, gjithmonë dhe kudo. Ndërkohë, diçka e rëndësishme mbetet në hije: përvoja për t’i kushtuar vëmendje një mendimi të vetëm.

Librat i rezistojnë këtij ritmi. Ata kërkojnë kohë. Kërkojnë vëmendje. Kanë peshë, janë më të mëdhenj se telefonat e mençur, faqet nuk mund të kthehen me “rrëshqitje gishti” dhe nuk kanë nevojë për bateri apo rrymë që përmbajtja e tyre të jetë e dukshme.

“Klasa mbretërore”

Autori dhe kulturologu Frank Berzbach, në esenë e tij “Arti i të lexuarit”, përshkruan marrëdhënien e veçantë mes njeriut dhe librit: “Librat i përkasin klasës mbretërore të dizajnit (…). Janë të këndshëm në prekje, një kënaqësi për shqisat. Kanë aromë, teksturë (vibrim, temperaturë), dhe ndaj tyre reagojmë me përjetim estetik”. 

Çfarë është saktësisht ky përjetim? Çfarë na magjeps te libri? Nuk është vetëm historia që ai përmban. Është përvoja e tërësishme. Të mbash një libër të vërtetë në duar, ta ndjesh – disa faqe janë aq të holla sa vetë shfletimi është përjetim shqisor – ta nuhasësh dhe ta shikosh, e bën leximin një kënaqësi të veçantë. Sepse në momentin që zgjasim dorën drejt një libri, ndalemi. Dhe marrim atë që sot shpesh e përjetojmë si luks: kohën.

Shijim i vetëdijshëm

Kjo mund të krahasohet me një pllakë gramafoni: ta nxjerrësh me kujdes nga kopertina, ta vendosësh në gramafon, të ulësh butësisht gjilpërën dhe të dëgjosh zhurmën e lehtë para se të fillojnë tingujt e parë – kjo na shtyn ta përjetojmë muzikën më me vetëdije sesa kur ajo luhet nga një listë përmes një altoparlanti të lidhur me “Bluetooth”.

“Në kohën e rrëfimeve të kalkuluara seriale dhe ‘scrollit’ të pafundmë, është revolucionare të lexosh një roman të njohur të shekullit XIX”, shkruhet tek “Arti i të lexuarit”. Në këtë kontekst, ideja për të lexuar “Lartësitë e stuhishme” të Emily Brontë ose “Effi Briest” të Theodor Fontanes në një pajisje digjitale duket e papërshtatshme. Bukuria e gjuhës, zgjedhja e fjalëve dhe struktura e fjalive na kthejnë në kohë kur bota ishte më e qetë, jeta më e ngadaltë dhe mendimet kishin më shumë hapësirë.

Por edhe romanet bashkëkohore nuk mund të lexohen sipërfaqësisht. Janë shumë të vlefshme dhe të thella për t’u “kaluar me shpejtësi” në radhë pritjeje apo mes dy takimeve. E njëjta gjë vlen për librat profesionalë që përcjellin njohuri të studiuara me kujdes. Asnjë algoritëm nuk ndërhyn, asnjë “feed” nuk tërheq vëmendjen, asnjë njoftim “push” nuk të ndërpret. Libri nuk na fut në debate që nuk duam t’i bëjmë – siç ndodh shpesh me postimet në “Instagram”. Prandaj librat janë edhe hapësira qetësie.

Bibliotekat si vende shpirtërore

Ashtu siç është menduar në biblioteka, kur hyn në një nga këto “tempuj të librave”, të rrethon një qetësi e veçantë. Një murmurimë e lehtë, pëshpëritje, shushurima e faqeve, ndonjë lëvizje karrigeje, kërcitje dërrase. Ndihet një aromë e veçantë.

Zhytesh në një botë krejt tjetër. Dhe me të gjithë të tjerët që shfletojnë libra të vjetër a të rinj, revista apo albume fotografike, krijohet një komunitet i vogël – i atyre që besojnë se këtu do të gjejnë më shumë përgjigje sesa në internet. Në këtë kuptim, bibliotekat janë edhe vende shpirtërore.

Pasqyra e personalitetit tonë

Këtë përvojë e marrim me vete në shtëpi, përpara raftit tonë të librave. Aty nuk shohim vetëm kopertina shumëngjyrëshe, por gjurmë të mendimit dhe të zhvillimit tonë. Nga botimet e përdorura, librat e rinj të zgjedhur me kujdes dhe titujt e harruar prej kohësh, krijohet një rend unik. Librat që kanë ndikuar te ne dhe kanë formuar arsyen tonë. Që i kemi lexuar disa herë. Ose që ende presin të lexohen. Ndoshta ky është dallimi më i madh me botën digjitale: libri nuk zhduket – ai mbetet. Dhe një ditë kthehemi sërish tek ai – nga kureshtja, malli, ose thjesht sepse është aty. Autori Frank Berzbach e përmbledh me një fjali të thjeshtë: “Ai që jeton me libra, është gjithmonë në shtëpi”.