Berlin 2028: Nga Kongresi në Marrëveshje

Një zonë e përbashkët sigurie për Ballkanin Perëndimor, si pjesë e hapësirës unike evropiane të sigurisë, nuk është vetëm një hap drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian, por është kalimi nga logjika e çështjeve kombëtare te logjika e sigurisë së përbashkët. Në të asnjë shtet nuk e ndërton më sigurinë e vet duke prodhuar pasiguri për tjetrin

1.

Paramendoni për një moment këtë ngjarje.
Më 13 korrik të vitit 2028, në Berlin mblidhen shefat e shteteve dhe qeverive të vendeve të Ballkanit Perëndimor. Nikoqiri i tyre, kryeministri gjerman mban fjalimin, në të cilin përmend se është zgjedhur data e para 150 vjetëve e Kongresit të Berlinit për një moment që do të shënojë njërën prej kthesave të mëdha të historisë së Ballkanit Perëndimor e të Evropës. 

“Jemi këtu sepse njëqind e pesëdhjetë vjet pas Kongresit të Berlinit liderët e shteteve të Evropës Juglindore dhe ne të pjesëve të tjera të kontinentit pranojmë se çështjet kombëtare të hapura në shekullin XIX nuk mund të zgjidhen me instrumentet e shekullit XIX. Siguria nuk mund të ndërtohet më përmes zgjerimit territorial, sferave të ndikimit apo mbrojtjes së komuniteteve nga patronë të jashtëm, por vetëm përmes një hapësire të përbashkët evropiane të sigurisë.”

Në ceremoninë e nënshkrimit të dokumentit, liderët e Ballkanit Perëndimor janë të ulur e në këmbë prapa tyre janë liderët e shteteve anëtare të BE-së, që presin turnin për të vënë nënshkrimin e tyre prej vendit garantues. Njëqind e pesëdhjetë vjet më vonë garantuese nuk janë vetëm fuqitë tradicionale si Britania, Franca, Gjermania e Italia, por mes tjerësh edhe Spanja, Polonia e Ukraina.
Sekretari i përgjithshëm i NATO-s jep fjalimin përshëndetës. 

“Sot, për herë të parë në historinë moderne të rajonit, shtetet e Ballkanit Perëndimor janë mbledhur, jo që dikush të vendosë për ta, por që ato vetë të marrin përgjegjësi për sigurinë e tyre të përbashkët”.
Në foton familjare liderët e Ballkanit Perëndimor mbajnë në duar Marrëveshjen e Sigurisë dhe Bashkëpunimit të shteteve të Ballkanit Perëndimor. Prej kur është paralajmëruar Konferenca e Sigurisë dhe Bashkëpunimit të shteteve të Ballkanit Perëndimor në Berlin dhe nënshkrimi i dokumentit përfundimtar, në medie tashmë ka hyrë shkurtesa me analogji historike. Në vend të Kongresit të Berlinit kjo ngjarje quhet Konferenca e Berlinit për Sigurinë e Ballkanit (apo edhe shkurt Konferenca e Berlinit) dhe akti i nënshkruar quhet Marrëveshja e Konferencës së Berlinit.

Edhe Arbëri 2 d. më parë Si duhet të duket paqja 150 vjet pas Kongresit të Berlinit

2. 

Konferenca e Berlinit është kulminacioni i një pune intensive dyvjeçare, e cila filloi me një analizë të bërë më 2026 që thotë përafërsisht kështu: 

a) Largimi i SHBA-së si kontribuuesi kryesor i sigurisë evropiane është një proces i pakthyeshëm, pa marrë parasysh kush është president.

b) Shtetet e Evropës do të marrin përgjegjësinë për hapësirën e vet të sigurisë, prej Britanisë së Madhe deri në kufirin Ukrainë-Rusi, duke përfshirë në këtë hapësirë si një faktor themelor edhe Turqinë.

c) Hapësira evropiane e sigurisë duhet të përfshijë Ballkanin Perëndimor. Kjo zonë e konflikteve të papërfunduara duhet të integrohet si zonë e sigurisë, brenda hapësirës unike evropiane të sigurisë.

d) Integrimi i Ballkanit Perëndimor si zonë e sigurisë brenda hapësirës evropiane të sigurisë do të shpejtonte integrimin e Ballkanit Perëndimor në BE dhe njëkohësisht kohezionin politik e të sigurisë të Evropës.

Përfundimi i analizës ishte përqendruar te përgjigjja ndaj pyetjes se cilat janë forcat shtytëse, apo vektorët historikë, që e bëjnë regjionin zonë te konflikteve të papërfunduara?

3. 

Skajshmëritë ideologjike të shekullit XX, ndarja e botës në Luftën e Ftohtë, Ballkani i ndarë në sfera të ndryshme interesi? 

Po, të gjitha kanë meritat e veta. Por, ishte Kongresi i Berlinit më 1878 momenti në të cilin Evropa institucionalizoi çështjet kombëtare të Ballkanit si pjesë të rendit të saj politik. Atëbotë Gjermania e Bismarckut, si palë e vetëdeklaruar e painteresuar në ardhmërinë e Ballkanit, thirri Fuqitë e atëhershme të mëdha për të parë se si do të menaxhohet “Kriza lindore”, gjegjësisht vdekja e ngadaltë dhe e sigurt e Perandorisë Osmane. Dhe, duke mbrojtur interesat e Fuqive perëndimore, u mor vendimi për njohjen e pavarësisë së Rumanisë, Serbisë dhe Malit të Zi. 

Përgjatë 150 vjetëve të kaluar, Serbia ka mbetur peng e konceptit të atëhershëm: nëse Serbia është shtet kombëtar atëherë në të duhet të përfshihen të gjithë serbët. I tërë shekulli XX është dëshmitar i luftërave, viktimave serbe e të popujve fqinj të serbëve për përmbushjen e këtij caku të paarritshëm. 
Shqiptarët, të papërfshirë në Kongres të Berlinit, mbetën peng të tij. U përpoqën të artikulojnë në Lidhjen e Prizrenit projektin e vet me një autonomi territoriale politike (brenda Perandorisë otomane) që do të ngërthente brenda tij shqiptarët e Ballkanit Perëndimor. Projekti i proto-shtetit kombëtar shqiptar nuk u realizua në formën e imagjinuar në shekullin XIX dhe shekulli XX kaloi me të vrarë, dëbuar e përndjekur për arritjen e integrimit të interesave të shqiptarëve në shtetet ku ishin shpërndarë.  

Bosnjë-Hercegovina mbeti peng i Kongresit. Ajo përjetoi krismën e parë për fillimin e Luftës së Parë Botërore në kryeqytetin e vet dhe përjetoi gjenocidin e fundit në Evropë në shekullin XX mes tjerash për shkak të idesë se shteti i përket “kombit shtetformues”, gjegjësisht atij dominues.  Kombi “shtetformues” pengon funksionimin e Bosnjë-Hercegovinës si shtet demokratik të qytetarëve të vet.

Ndërkaq, kjo formulë është dhe ka qenë formula për fërkimet rreth Republikës së Maqedonisë , gjegjësisht të Maqedonisë së Veriut.

Edhe Arbëri 7 muaj më parë Zgjerimi i BE-së nën presionin e sigurisë

Procesi i shtetformimit kombëtar-etnik, i legjitimuar në rendin evropian të shekullit XIX, vazhdoi të ushqente konkurrencën për territore, kufij dhe popullsi edhe pasi ndryshuan perandoritë, ideologjitë dhe sistemet politike.

4.

Më 2026 u prodhua një “non-paper” për idenë e Konferencës së Berlinit në 150-vjetorin e Kongresit. Pjesë e këtij “non-paper”- ishin këto pikë:

a) Shtetet kombëtare, koncept i shekullit XIX nuk do të mund të ndërtohen në Ballkanin Perëndimor e shekullit XXI. Vazhdimi i konceptit të shtetit kombëtar do të jetë shtytësi kryesor i mbajtjes së regjionit si konflikt i papërfunduar.

b) Gara në armatim të shteteve të Ballkanit Perëndimor, narrativat e vazhdueshme konfliktuoze, kultura e luftës - që të gjitha po zhvillohen në formë paralele dhe në kundërshtim të hapur ndaj idesë dhe përpjekjeve në procesin e integrimit në BE. “Gogoli” i çështjeve kombëtare rri mbi të gjitha proceset e tjera dhe gara në armatim është (ende) pjesë e garës për shtet kombëtar. 

c) Çështjet kombëtare mund të zgjidhen në një hapësirë të sigurisë e bashkëpunimit të shteteve demokratike, të respektojnë të drejtat e qytetarëve të vet, përfshirë edhe ata që janë pjesë e komuniteteve joshumicë.

d) Gjashtë shtetet e Ballkanit Perëndimor u përkasin qytetarëve të vet dhe përmbushin nevojat identitare të kombeve të regjionit. Dhe, të gjashtë shtetet kanë nevojë ta konsiderojnë sigurinë si vlerë të përbashkët dhe të ndërtojnë politika për një zonë të përbashkët sigurie, atë të Ballkanit Perëndimor. Armët që po blihen e prodhohen nuk duhet të jenë produkt i frikës nga njëri-tjetri, por e një projekti të mbrojtjes evropiane. 

e) Për ta bërë këtë gjashtë shtetet e Ballkanit Perëndimor kanë nevojë për formalizim të zotimeve për respektin e tërësisë, sovranitetit dhe integritetit të shteteve të regjionit dhe që në këtë bazë të ndërtojnë hapësirën e vet të sigurisë e bashkëpunimit.

f) Zona e sigurisë dhe e bashkëpunimit e Ballkanit Perëndimor do të jetë pjesë integrale e hapësirës unike evropiane të sigurisë. Vendet evropiane të ftuara për këtë e të dakorduara me këtë do të jenë garantuese të zonës së përbashkët të sigurisë të Ballkanit Perëndimor.

g) Në vitin 1878 Evropa vendosi se si do të dukej Ballkani. Në vitin 2028 Ballkani Perëndimor ka mundësinë ta përcaktojë se si dëshiron të kontribuojë në sigurinë evropiane. Shekulli XIX kërkoi të zgjidhte çështjet kombëtare duke krijuar shtete; shekulli XXI mund t'i tejkalojë ato vetëm duke krijuar një hapësirë të përbashkët sigurie.

5.

Kjo skicë përshkruan një të ardhme të mundshme. 

Edhe Arbëri 8 muaj më parë Starmer në Procesin e Berlinit: Ballkani Perëndimor, vendi ku testohet siguria e Evropës

Në të hapësira e përbashkët e sigurisë nënkupton që asnjë shtet nuk e ndërton më sigurinë e vet duke prodhuar pasiguri për tjetrin. 

Për këtë duhet ndryshim paradigmatik.