Ish-presidenti pro-rus kryeson garën e zgjedhjeve parlamentare në Bullgari

Në një luginë me bar në jugun rural të Bullgarisë, fermeri Nikolay Vasiliev është i dëshpëruar për ndryshim. 

Për vite me radhë, thotë ai, zyrtarë lokalë të korruptuar kanë bllokuar planet për të zgjeruar biznesin e tij të rritjes së bagëtive. Qeveritë që kanë ndërruar vazhdimisht në kryeqytetin Sofje nuk kanë arritur të zhdukin korrupsionin apo të mbështesin ekonominë e rrënuar të zonës.

Tani, megjithatë, ai thotë se ka shpresë. 

I ngjitur në një shtyllë jashtë fermës së tij është një poster fushate zgjedhore me portretin serioz të Rumen Radev, një ish-pilot luftarak pro-rus, i cili dha dorëheqjen si president në janar për të kandiduar në zgjedhjet parlamentare të 19 prillit.

Radev kryeson në sondazhe, i mbështetur nga votues më të moshuar dhe ruralë që e shohin si një shpëtimtar për t’u dhënë fund viteve të trazirave dhe për të thyer atë që ai e quan një “oligarki” të politikanëve të vjetër të korruptuar.

“Unë shoh një lider që mund ta bëjë këtë ndryshim drastik dhe të ofrojë siguri për njerëzit”, ka thënë Vasiliev në një intervistë në fermën e tij në provincën Haskovo të Bullgarisë. “Ka ardhur koha që ne t’i zgjidhim në mënyrë themelore problemet në vend”, ka shtuar ai.

Bullgaria, një vend në Detin e Zi me rreth 6.5 milionë banorë në kufirin juglindor të Bashkimit Evropian, voton të dielën për herë të tetë në pesë vjet, mes një krize politike ku koalicionet e dobëta kanë dështuar të mbijetojnë dhe besimi në zgjedhjet demokratike është zbehur.

Këto zgjedhje duken ndryshe, kanë thënë disa votues për Reuters. Radev, i cili u zgjodh president, një rol kryesisht ceremonial, në vitin 2016, ka dalë kryesisht i paprekur nga kriza dhe ka premtuar t’i japë fund korrupsionit dhe të sigurojë stabilitet.

Ekspertët thonë se korrupsioni në Bullgari ekziston në çdo nivel, nga kontratat publike deri te zgjedhjet lokale. Bullgaria renditet e 84-ta në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 nga Transparency International, në të njëjtin nivel me Hungarinë si vendi me performancën më të dobët në Bashkimin Evropian.

Radev premtoi të mërkurën t’i japë fund “feudalëve lokalë dhe njerëzve të fortë që po mbytin rajone të tëra të Bullgarisë”.

Një Orban i ri?

Një fitore e Radevit mund të riformësojë politikën e jashtme të Bullgarisë, e cila deri tani është diktuar nga partitë besnike ndaj Brukselit. Bullgaria iu bashkua eurozonës në janar dhe muajin e kaluar nënshkroi një marrëveshje sigurie me Ukrainën, hapa që Radev i kundërshton.

“Koalicionet e sollën euron në Bullgari pa ju pyetur. Dhe tani, kur paguani faturat tuaja, kujtoni gjithmonë se cilët politikanë ju premtuan se do të ishit në ‘klubin e të pasurve’”, ka thënë Radev të mërkurën, duke iu përgjigjur pakënaqësisë publike për rritjen e faturave.

Pasi kryeministri pro-Kremlinit i Hungarisë, Viktor Orban, u rrëzuar nga pushteti, Radev po pozicionohet si i vetmi lider i BE-së që është i gatshëm të përmirësojë marrëdhëniet me Moskën, edhe pse lufta e Rusisë në Ukrainë vazhdon.

“Ne jemi i vetmi shtet anëtar i Bashkimit Evropian që është njëkohësisht sllav dhe ortodoks lindor”, ka thënë ai në një intervistë me gazetarin bullgar Martin Karbovski

“Ne mund të jemi një lidhje shumë e rëndësishme në këtë mekanizëm... për të rivendosur marrëdhëniet me Rusinë”, ka shtuar ai. 

Radevi mund të detyrohet të bëj kompromise

Në dhjetor, qeveria ka dhënë dorëheqjen pas protestave masive kundër korrupsionit dhe një buxheti që parashikonte rritje taksash. Më pas u rrit kërkesa për reforma. Në këtë moment doli në skenë Radev.

Partia e tij, Progressive Bulgaria (PB), ka rreth 30% të votave sipas sondazheve, rreth 10 pikë përqindje përpara partisë më të madhe në vend, GERB, por shumë larg një shumice absolute.

PB-ja ka marrë mbi 650,000 euro donacione private për fushatën, që përbëjnë 67% të kontributeve totale, sipas të dhënave nga Zyra Kombëtare e Auditimit të Bullgarisë.

Megjithatë, Radev mund të ketë nevojë për partnerë koalicioni, gjë që mund ta zbusë qëndrimin e tij pro-rus. Një kandidat i mundshëm është koalicioni pro-evropian “We Continue the Change - Democratic Bulgaria” (PP-DB), që ka rreth 12% dhe është dakord për nevojën e reformave.

Radev ka përjashtuar një aleancë me GERB-in, e drejtuar nga ish-kryeministri Boyko Borissov, si dhe me partinë “Movement for Rights and Freedoms”, lideri i së cilës, Delyan Peevski, është nën sanksione nga SHBA-ja dhe Mbretëria e Bashkuar për korrupsion.

“Të gjithë treguesit çojnë drejt... formimit të një koalicioni”, ka thënë Tihomir Bezlov, studiues në Qendrën për Studimin e Demokracisë në Sofje, duke shtuar se nuk është e qartë sa gjatë mund të mbijetojë një koalicion i tillë.

Shumë do të varet nga pjesëmarrja e votuesve, që pritet të kalojë 50%. Në përpjekje për të rikthyer besimin, qeveria e përkohshme ka goditur blerjen e votave dhe ka kërkuar ndihmë nga BE-ja për të luftuar dezinformimin online, përfshirë atë që e ka quajtur me burim rus.

Radev ka thënë se kjo është një manovër për të manipuluar votën.

“Asnjë nga jashtë nuk mund të vijë dhe të na tregojë për kë dhe si të votojmë. Kjo vendoset këtu, nga ne bullgarët”, ka thënë ai.

Rusia ka mohuar ndërhyrjen në zgjedhje të huaja.

Kërkimi për një lider me dinjitet 

Bullgaria është zhvilluar me shpejtësi që nga rënia e komunizmit në vitin 1989 dhe anëtarësimi në Bashkimin Evropian në vitin 2007. Jetëgjatësia është rritur ndjeshëm, papunësia është më e ulëta në BE dhe ekonomia ka më shumë garanci që nga hyrja në eurozonë.

Rrugët me kalldrëm të qendrës së Sofjes janë të mbushura me kafene dhe bare të gjalla, dhe njerëzit kalojnë mbrëmjet e pranverës në parqet e mirëmbajtura të qytetit.

Qendrat e skive tërheqin turistë dimërorë nga e gjithë Evropa.

Por në fshatrat e Haskovos, komunitetet janë dobësuar nga vite të tëra mungese investimesh dhe largimi i të rinjve. Rrugët kanë nevojë për rikonstruksion, ndërsa çatitë e fermave për riparim.

Fermeri Vasiliev hedh poshtë idenë se Radev është pro-rus. Ai thjesht dëshiron një njeri të ndershëm.

“Fjala e parë që më vjen në mendje kur mendoj për një lider është ‘dinjitoz’”, ka thënë ai. “Për të qenë një lider dinjitoz, duhet të jesh një njeri dinjitoz”, ka shtuar.