Si hyri Kosova në aventurën e “këmbimit” të territoreve?

Surroi: Mirëmbrëma! Vazhdojmë rrugëtimin historik me Blerim Shalën, Blerim, mirë se vjen!

Shala: Mirë se ju gjeta!

Surroi: Po vazhdojmë ku e lamë herën e kaluar, viti 2015. Është një dinamikë e re, ndodhin negociatat e vitit 2013, tash në 2015 hyn sërish Asociacioni dhe jo vetëm Asociacioni.

Shala: Mos të harrojmë që qeveria e krijuar nga PDK, LDK e minoritetet ka pasur një shumicë të jashtëzakonshme 87-88 deputetë. Dhe ky fakt, siç e di ti nga e kaluara jonë e përbashkët, gjithmonë merret parasysh prej amerikanëve e prej evropianëve, si një parakusht për stabilitet politik dhe një parakusht...

Surroi: ...në negociata...

Shala: ...në negociata dhe në votim, nëse duhet diçka të ratifikohet në Kuvend, do të thotë, ka votë të mjaftueshme.

Surroi: Ka pasur votë për ta ndryshuar Kushtetutën e Kosovës.

Shala: ...për të ndryshuar Kushtetutën, pa kurrfarë dileme. Edhe pala serbe ka qenë në atë periudhë konstruktive, s’ka pasë far kështu që e kishte... me i shku deri në fund logjikës tënde, kishin mund me votu edhe ndryshime të kushtetutës.
Dhe krijohet njëfarë përshtypje që kjo qeveri mund të bëjë gjithçka, prej amerikanët dhe brenda muajit gusht ne do t’i kemi tri vendime të mëdha, me të cilat objektivisht na nuk mund të themi me të triat, po më shumë me dy, prej të triave, ballafaqohemi sot e kësaj dite dhe deri voni me ballafaqohemi me të tretën. Më së pari bëjmë këtë Gjykatën Speciale - Dhomat e Specializuara që është që është quajtur, në gusht të vitit 2015, ma së pari e votuan atë në fillim të muajit...

Surroi: Edhe aty duhet të ndoshta edhe të ndalemi pak, se është rast unikal që ushtrohet presion nga pushteti, nga vetë pushteti në krye me Hashim Thaçin, për të votuar për një Gjykatë Speciale, e cila qartazi në atë kohë dilte jashtë një koncepti të normalitetit.

Shala: Serish, është presioni shumë i madh amerikan.

Surroi: ...i kombinuar, në fakt, se është Hillary Clinton edhe zonja Ashton vijnë në Kosovë.

Shala: Jo, ato, jo, Ashton tash nuk është më, është Mogherini. Ashton pati ardhë për këtë fazën në 2012-n me Clintonin, për me inkuraju që të ecet në mënyrë të drejtë. S’ka pasë ndonjë kërkesë të veçantë, po tash kemi presionin e jashtëzakonshëm tjetër i Clintonit, ajo ka emru Clint Williamsonin si shef të “Special Task Force”. Ai e ka bërë një raport që s’është as mish as peshk, objektivisht, ai thotë... faktikisht gati që heq dorë prej

Surroi: ...prej organeve. Aty thotë nuk kemi gjetur dëshmi të mjaftueshme për ta çuar në gjykim.

Shala: ...ndërsa krejt ndërmarrja ka qenë për me fajësu ose shfajësu palën kosovare, gjegjësisht UÇK-në, se a ka qenë të përfshirë në trafikim të organeve, sepse ka qenë akuza më e madhe, më tronditësja në rastin e raportit të Dick Martyt. Kështu që ne jemi në presion të jashtëzakonshëm, dështojmë një herë me votu Gjykatën Speciale, ma herët në qershor, nëse s’gaboj, dhe shtohet presioni, në fund votohet... është e vërtetë që Hashimi...

Surroi: Dhe argumenti është: ose e themelon Kosova, ose e bën OKB-ja...

Shala: Këshilli i Sigurimit të OKB-së, ku do të jenë prokurorë kineze, rusë..., po tash me thanë haptazi krahasimi mes Tribunalit të Hagës dhe Dhomave të Specializuara është në dobi Tribunalit të Hagës, ku ka pasë gjithçka.

Surroi: Po flet për Tribunalin e Hagës për krime lufte.

Shala: S’po flas për këtë se s’di çka kishte ndodhë këtu. Ka pasë disa ndërkombëtarë që na thoshin nuk e bën Këshilli i Sigurimit këtë kurrë, domethënë, mos u shqetësoni, po kryesorja presioni ka qenë brutal. Duhet me ba këtë punë. Duhet me heqë qafe këtë hije mbi shtetin e Kosovës, hija është e randë, e madhe edhe kemi qenë nën qat presion.
Është votu Gjykata Speciale.
Në fund, Hashim Thaçi iu pat thënë këtyre kolegëve, nëse dikush burgoset, atëherë burgosna unë edhe Kadri Veseli... burgosemi të parët. Kështu që duhet ta votojmë, duhet ta heqim qafe. Në atë periudhë logjika e vetme ka qenë raporti i Dick Martyt.

Surroi:? Po pse, pse ky fjalor, domethënë e mbaj mend në atë kohë njerëzit e afërt, Hashimi vetë, po edhe njerëzit e afërt e tij dilnin dhe thoshin: Kush nuk e voton, është tradhtar

Shala: Paj, nuk mund të hyj në krejt brendësinë e kësaj, po unë e di vetë se kam qenë deputet. Presioni ka qenë enorm, Tracey Jacobsoni ka qenë ambasadore, të kujtohet, deri në gusht të vitit 2015, por ka qenë e pranishme edhe unë e di që prioriteti i saj, se pati ndryshuar qasja amerikane ndaj nesh, prej ardhjes së Tracey Jacobsonit. Ajo thoshte që “çështjet e juaja të brendshme janë çështje të juaja të brendshme. Kush bëhet kryeministër, kush bëhet president, kush bëhet kryetar i Kuvendit...”

Surroi: Për dallim prej Dellit...

Shala: “...nuk merrem me atë punë dhe nuk do të merrem me atë punë, po dy prioritete i kam që nuk i heq kurrë prej agjendës: dialogun, Gjykatën speciale”.
Kushdo qoftë që është pushtet, duhet me i kry këto dy punë: duhet me kry dialogun e duhet me kry Gjykatën Speciale. 
Edhe tash te Gjykata Speciale, ajo është marrë edhe më intensive me numërimin e votave se sa janë e sa s’janë dhe, po them, u votu amendamentimi i Kushtetutës, u bart sovranitetin në Hagë, tri vjet mbasi që hoqëm dorë prej pavarësisë mbikëqyrur, gjegjësisht, e përmbyllëm pavarësinë e mbikëqyrur, ne tash heqim dorë në mënyrë ma brutale prej pavarësisë prej sovranitetit në segmentin gjyqësor, teksa e kemi përmendur një herë, po ia vlen të përmendim deri në vitin 2016, EULEX-i ka pasur mandat ekzekutiv në Kosovë. Ka mund ta arrestojë Hashim Thaçin e këdo qoftë edhe për çështjen e...

Surroi: ...ose të ndërtojë dhoma të specializuara brenda Kosovës.

Shala: Këta që janë në Hagë, shumica kanë të shërbyer në EULEX, do të thotë, a s’kanë mund të punojnë derisa kanë qenë në EULEX?
Smithi, për shembull, që është shefi i panelit në gjykimin e katërshes së madhe, ka qenë gjykatës në EULEX, krejt kanë mund të funksionojnë këtu. Prandaj, ishte pak absurd ky presion dhe ky variant, që megjithatë edhe dëshmitarët po kërcënohen, ishin justifikime.
Ne kemi pasë me Ramushin, atëherë bashkë kemi qenë në Aleancë, kemi pasë biseda intensive me ndërkombëtarët: “po jo dëshmitarët janë ma të mbrojtun në Hagë, këndej-andej”... e ndërsa me video link kanë dëshmu shumë dëshmitarë në rastin e Ramushit (Haradinaj, v.j.) dhe shumë dëshmitarë në rastin e Fatmirit (Limaj, vj.), do të thotë se ti je mundësh me jetu në Kanadë e me videolink mundësh me dëshmu.

Surroi: A i kishte rezistuar presionit? Tash imagjino po të ishte kjo gjykatë në Prishtinë a në Mitrovicë. A u kishte rezistuar demonstratave të përditshme?

Shala: Po ne megjithatë kemi pasë përvojë, Veton, domethanë UNMIK-u, edhe EULEX-i kanë dënuar komandantë të UÇK-së, Remin, Sami Lushtakun, Sylejman Selimin edhe fillimisht ka pasë protesta, nëse të kujtohet, në Kosovë mbas luftës, po pastaj u pati bë njëfarë rutine, do të thotë...

Surroi: Edhe pse janë menaxhuar po ashtu nga komandantët, ish-komandantët... vetë, nga Hashimi, Kadriu...

Shala: ...sepse logjika ka qenë, megjithatë është një obligim që duhet ta kryejmë me ndërkombëtarët, se e kemi përmend, po prapë po them, ia vlen të theksojmë vazhdimisht: amerikanët e kanë udhëheqë segmentin e krimeve të luftës brenda UNMIK-ut, prokurorë amerikanë kanë qenë. Edhe Clint Williamsoni ka punu në Kosovë. 
I është dhënë me qëllim prokurorëve amerikanë që megjithatë para shqiptarëve, para popullatës shumicë llogaritet që ata kanë ndikimin më të madh, në qoftë se ai ngrit një aktakuzë për një komandant të UÇK-së, ai do të ketë qenë aktakuzë e bazuar.

Surroi: Kosova e themelon një gjykatë me presion të madh ndërkombëtar. Në të njëjtën kohë kur i kërkohet po ashtu të vazhdojë negociatat me Serbinë. Njeriu kryesor i negociatave është Hashim Thaçi.

Shala: Isa Mustafa dhe Hashim Thaçi. Isa Mustafa si kryeministër, edhe Hashimi në atë kohë është zëvendëskryeministër.

Surroi: Edhe ministër i Jashtëm.

Shala: Ministër i Jashtëm. Edhe që bjen pastaj edhe ky segmenti se Hashim Thaçi do të nënshkruajë këtë marrëveshje për demarkacion me malazezët, sepse ishte kusht për liberalizimin e vizave, ishte është e dhënë si kusht.
Edhe tash ne e kemi tri vendime, goxha të rënda, shumë të rënda në gusht: themelimin e Dhomave të Specializuara, marrëveshjen për Asociacionin, për parimet prijëse të draft-statutit edhe e kemi marrëveshjen me Malin e Zi për demarkacionin.
Këto dy marrëveshjet kanë qenë, të triat kanë qenë problematike për skenën politike kosovare. Ne e dimë që menjëherë patën fillu protestat e hyni gazi lotsjellës në Kuvendin e Kosovës.

Surroi: Tetë mijë hektarë të demarkacionit

Shala: Po, tetëdhjetë e dy kilometra katrorë, gjegjësisht 8200 hektarë të cilët kurrë nuk do të vërtetohen që kanë ekzistu, po edhe të mos harrojmë Veton që shumë rëndësi ta potencojmë. Ky është momenti i parë i konfliktit me Amerikën, 2015-a çështja e demarkacionit, se State Department del publikisht thotë...

Surroi: ...sipas shënimeve tona...

Shala: ...sipas hartave tona... KFOR-i i ka pasë hartat, amerikanët thonë i kemi hartat dhe ne tash nuk e dëgjojmë për herë të parë ndodh që amerikanët të na thonë diçka mos me dëgju, e dëgjuam për Gjykatë Speciale që ke shumë më e rëndë, objektivisht, e tash për demarkacion thamë që nuk është kjo qajo që duhet me qenë, edhe pse në 2018-n pastaj ne e votojmë, të njëjtin demarkacion, me një mundësi korrigjimi të kufirit, që e ka nënshkru Thaçi si president me Filip Vujanoviqin. 
Ti mundësi korrigjimi kufiri ke gjithmonë.

Surroi: Ajo në parim është marrëveshje midis dy shteteve që e njohin njëra-tjetrën...

Shala: ...midis dy shteteve... nuk ka pasë problem me Mali i Zi me heqë dorë prej Çakorrit, po ka dashtë diçka si kompensim. Po kryesorja, pra po e shohim që tri vendime kapitale janë në gusht, që gjenerojnë jostabilitet të madh politik; që e zbehin atë logjikën e Perëndimit, që këta kanë shumicë të mjaftueshme me ba çka të donë, Isa Mustafa e Hashim Thaçi, dhe krijohet një ambient shumë i keq për dialog, edhe për punën e demarkacionit të kufirit.

Surroi: Në fakt, energjia e këtij pushteti u shpenzua me Gjykatën Speciale.

Shala: Me Gjykatën Speciale.

Surroi: Në momentin kur e ndryshon Kushtetutën Parlamenti i Kosovës.

Shala: Po absolutisht, edhe pse po them, të gjithë ne që i kemi votu dhe që pastaj kemi bisedu me miq, me shokë, kemi thënë kjo është e përkohshme, do të zgjasë disa vjet, nuk do të zgjatë prej 2015-s i kemi bërë 11 vjet... 
Pesë vjet pa ngritje të aktakuzës. Mos të harrojmë, Clint Williamsoni pat thënë unë i kam aktakuzat e gatshme, veç nuk kam vend për me i dërgu. Vendi u kriju, ndërkohë, tash, ti ke pas aktakuzë të gatshme, e tash ku janë aktakuzat? Kurrkund pesë vjet, s’patë aktakuza, pastaj filluan...

Surroi: ...dhe Kosova hyn në vjeshtë të atij viti me temën kryesore që është... nejse tema ishte kjo e Çakorrit e të Malit të Zi, e cila konsumoi shumë energji, po pjesa më e madhe e energjisë është te Asociacioni.

Shala: Faktikisht kryeministri Isa Mustafa është dashtë ta dërgojë në Gjykatë Kushtetuese

Surroi: Por jo projekt-statutin, po dekretin.

Shala: Po ne patëm bo dekretin bashkë me projektstatut, sepse ashtu e patëm koncipu si delegacion dhe Isa e ka pasë draftin. Ai është gjallë mundet me e tregu atë draft, ku pos dekretit si aneks është drafti i parimeve prijëse për hartimin e statutit.

Surroi: Po, por, Gjykata Kushtetuese nuk do të mund të pranonte draft, por dekret.

Shala: Po de dekreti. Dekreti do të ishte urdhëresë që ne po e dekretojmë këtë draft-statut, gjegjësisht parimet prijëse, ju tash verifikoni a janë këto parime prijëse në përputhje me Kushtetutën. Kjo ka qenë ideja. Tash në ndërkohë presidentja Atifete Jahjaga e bën...

Surroi: ...e shfrytëzon mundësinë

Shala: ...e shfrytëzon të drejtën, ka parë të drejtë edhe e çon se a është a janë këto parime prijëse në përputhje me Aneksin e të drejtave të njeriut, gjegjësisht a ofrohen diçka më shumë, më pak edhe në këtë mënyrë shkon në Gjykatë Kushtetuese dhe në fund vendimi i Gjykatës Kushtetuese është që këto parime nuk janë në përputhje të plotë me... në lexim ndryshe nuk janë në përputhje me Kushtetutën e Kosovës.

Surroi: Në një kallaballëk pikash.

Shala: Faktikisht ashtu. Edhe tash në atë mënyrë, ne e shfrytëzuam atë siguresën automatike, por problemi është se çka të bëjmë tash e tutje? Dhe ishte situata goxha e rëndë, sepse sërish e kemi një periudhë të pakëndshme në bisedime, tash edhe bie ai ajo fryma pozitive pa të cilën fola, bie në vitin 2016-2017. Kemi telashe të vazhdueshme.
Në vitin 2017 e kemi ndërrimin e administratave në Amerikë. Vjen Donald Trumpi, në pushtetin në Serbi ekziston një bindje që vërtetohet që do të jetë shumë e gabuar që Presidenti Trump do t’ia mbajë anën palës serbe edhe në atë kohë, nëse na kujtohet të dyve, ndodh ajo përpjekja për me e dërgu atë trenin lara-lara... Marko Gjuriq e bën një tren krejt koti në Beograd...

Surroi: ...në janar të 2017-s

Shala: ...kur akoma nuk kishte dhënë betim Trumpi. James Mattis pat dhënë dëshminë, nëse të kujtohet, në Senat edhe ai pat thënë se nuk do të kenë ndryshime aspak, si sekretari i Mbrojtjes, po nuk do të kemi aspak ndryshime ndaj Kosovës dhe ndaj Serbisë, ndaj rajonit, po këta e shfrytëzuan atë mundësi. Hajt ta provojmë, hajde ta testojmë çka ndodh me Perëndimin...

Surroi: ... me trenin rus.

Shala: ...trenin rus, e me njëqind gjuhë “Kosova është Serbi”, aty kinezisht, e rusisht, e polonisht e në tana gjuhët e mundura, edhe ai zbret pas 100 metrave, Gjuriqi, se i vjen selami shumë i qartë Vuçiqit që nuk do të lejohet treni me hy në Kosovë. 
Pala jonë, po edhe Presidenti Thaçi dhe kryeministri Mustafa kanë qenë të vendosur, pos tjerash, mund të them edhe me inkurajim të KFOR-it, se KFOR-i thoshte çka po pritni ju, a me ju hy me të vërtetë në këtë mënyrë..., se atëherë shkon Njësia Speciale, ndër rastet e para kur shkon Njësia Speciale në veri, edhe kinse me kontrollu hekurudhën, kinse ka paralajmërim që mund të ketë diçka në hekurudhë, por logjika ka qenë që mos me leju me hy trenin. Dhe treni është ndalë.
Po dua me thanë se ajo atmosfera e mirë nuk ekziston më në dialogun Kosovë-Serbi, prej periudhës së UNESCO-s ajo atmosferë prishet edhe dialogu diqysh mbijeton, mbetet gjallë as mirë as keq, pritet çfarë do të ndodhë me administratën e re amerikane dhe çfarë do të ndodhë me Mogherinin a do ta ringjallë ajo dialogun. Sepse mos të harrojmë sepse ky është moment shumë i rëndësishëm... Ne i kemi pranu parimet prijëse për draft-statutin e Asociacionit, me një kusht eksplicit, që Federica Mogherini me na dhënë garancën që ky asociacion nuk do të ketë pushtet ekzekutiv dhe nuk mund të mund të shërbejë si pushtet... si niveli i tretë i pushtetit. Na e ka dhënë me shkrim dhe ka dalë për fat edhe në opinion Isa Mustafa e ka pasë origjinalin, në zyrën e kryeministrit dhe në këtë mënyrë u bë njëfarë përpjekje...

Surroi: ...ajo është një garancë politike, s’ka kurrfarë vlere juridike.

Shala: Paj po. Po, po, objektivisht ne edhe në Rambouillet, na kujtohet, ajo garanca e Madeleine Albright ka qenë...

Surroi: Ajo është tjetër.

Shala: Po, po, e di po...

Surroi: Garancia e Madeleine Albright ka pasur karakter kontraktual juridik midis...

Shala: ...plus ka qenë Kosovë-Amerikë, s’ka qenë Kosovë-BE... 
Sidoqoftë atmosfera e dialogut u prish. Zhvilloheshin do takime koti, edhe dialogu teknik nuk prodhonte kushedi çka. Kështu që ishim në pritje çka do të ndodhë tash e tutje. Vuçiqi pastaj u zhvendos prej kryeministrisë, u bë president i Serbisë në vitin 2017, domethënë dy mandate nga pesë vjet... dhe e pritshim çfarë do të ndodhë tash.
Administrata e re amerikane tek formohet. Sekretar i shtetit ka qenë Rex Tillerson, fillimisht, po asistent ka qenë Wess Mitchell se krejt rrëfimi i dialogut në fazën finale lidhet me Wess Mitchellin, Asistent sekretari i shtetit për Evropë dhe Azi, përndryshe nxënës i Zbigniew Brzezinskit... mundesh me marrë me mend edhe te dy që nxënësit e Zbigniew Brzezinskit e kanë prioritet Rusinë.
Rreziku kryesor, kërcënim kryesor në botë është Rusia për ta. Edhe ai e kishte vlerësimin që Rusia është shumë e pranishme në Serbi dhe që mundësisht duhet me bisedu me Vuçiqin për me heqë Rusinë prej Serbisë. 
Ky ka qenë mendimi i Mitchellit... ai s’kanë ndejtë shumë, po i ka dhënë drejtim dialogut. Se pas dymbëdhjetë muajsh më duket shkoi. 
Vuçiqi ka pasur kusht që me ba marrëveshje me Kosovën, se thoshte “nuk mundem me i heqë rusët nëse s’bëj marrëveshje me Kosovën”. Edhe pastaj ka hy kjo logjika, e cila prej amerikanëve është definu..., përpjekje ka pasë edhe prej evropianëve e prej amerikanëve me ba njëfarë Ahtisaari plus në veri, Ahtisaari minus në qendër. Në qendër me ia heq drejtën e vetos serbeve, për çështje që nuk kanë të bëjnë me interesin vital të tyre. 
Ishte çështja e ushtrisë. Ne e dinim që ne nuk mund ta bëjmë ushtrinë qysh duhet, me ndryshime kushtetuese, për shkak të drejtës së vetos që kishin komuniteti serb në parlament me dy tretat e dyfishta

Surroi: Edhe pse unë në atë kohë pata shkruar që s’ka pasur nevojë të ndryshohet Kushtetuta, kemi mundur me ligjin për FSK-në, ashtu siç është sot.

Shala: Po veç ne nuk jemi në raporte kontraktuale me NATO-n, as sot e kësaj dite për ushtrinë. Se Amerika Turqia na kanë pranu si ushtri dhe si Ministri të Mbrojtjes dhe ne kemi ndihmën kryesore prej Amerikës dhe Turqisë.
Kryesorja pra, ne hymë në këtë logjikë që formati i deritashëm i dialogut s’po prodhon rezultatin, nuk po funksionon. Edhe amerikanët e panë e kuptuan. Edhe Mogherini gjithsesi. Edhe ishte ideja ta të nisemi prej një parimi: “no blank check, no red lines” (S’ka çek blanko, s’ka vija të kuqe, v.j.).
Ky ka qenë parimi amerikan. Nuk ka çek të bardhë me ba çka të doni ju dy palë, po nuk ka as vija të kuqe.
Vija kuqe ka qenë vazhdimisht korrigjimi i kufijve më herët, prej 1991-s, praktikisht, prej shpërbërjes së Jugosllavisë edhe shpërbërjes Bashkimi Sovjetik. Ka qenë parim i panegociueshëm i Perëndimit, nuk mund të ketë ndryshim kufijve të ish-njësive federale. Sepse është dashtë me e ditë a i takon kanë e drejta e vetëvendosjes kombeve apo njësive federale.

Surroi: Dhe kjo ka krijuar probleme me Serbinë.

Shala: Me Serbinë, sepse ajo nuk e pranonte në Kosovë të drejtën kombëtare... se atë nëse ti... sikur të kishte thënë Serbia, sot në Kroaci, në Bosnje kanë të drejtë për vetëvendosje sikurse shqiptarët e Kosovës apo edhe Maqedonisë Perëndimore, ajo edhe kishte pasë ndonjë logjikë politike, me thanë që unë s’po insistoj, veç për të drejtat e mia, që shqiptarët në Kosovë, në Maqedoni Perëndimore le ta shfrytëzojnë të drejtën për vetëvendosje. Por, ai insistonte veç për veti. 
Prandaj, vija e kuqe ka qenë, që u tejkalu, mund të bisedoni edhe për shkëmbimin e territoreve.

Surroi: Kjo është ideja e Mitchellit

Shala: E Wess Mitchellit, absolutisht, sepse ai është nisë prej parimit t’i heqë rusët prej Serbisë. Vuçiqi i ka thënë, unë për me i heqë rusët prej Serbisë, unë duhet me ba qët punë, me ba marrëveshje me Kosovën. Por, ideja ka qenë për njohje formale, reciproke midis dy shteteve, e thamë më herët, kur dy shtete njihen, ti masandej e bën korrigjimin e kufijve, edhe mos me pasë, sepse është parimi i Helsinkit i 1975-s. Pra, që i lejohet në mënyrë paqësore.

Surroi: Por kjo është nënkuptuar, se kurrkund s’ka figuruar kjo punë.

Shala: Njohja formale? Jo, njohja formale është përmendur në mënyrë eksplicite në tavolinë të Mogherinit, ku kam qenë unë i pranishëm. Domethënë unë nuk e kam me të ndime...

Surroi: ...e qartë...

Shala: ...aty kam qenë i pranishëm, kur iu ka thënë Mogherini Vuçiqit, në prani time edhe të Gjuriqit, ti po e din që tema është njohja formale, ai ka thënë po.

Surroi: Dhe me këtë dhe me këtë kusht po hyjmë në këmbim të territoreve.

Shala: Me kushtin e njohjes formale, s’ka pas kurrfarë ideje ndërmjetme dhe, nëse të kujtohet, të kujtohet me siguri, Vuçiqi vazhdimisht e ka thënë një fjali si mantra të tij: “Nuk mund ta njoh Kosovën në kufijtë e sotëm”.
Po e harronin që këtë pjesën e parë fjalisë, ishte shumë epokale. “Nuk mund ta njoh Kosovën kufijtë e sotëm”. Se tash s’e përmend njohjen kurrë, përkundrazi, tash sillet ndryshe. Edhe parimisht është dashtë të punohet me të gjithë, që të krijohet klima eventuale për realizimin e këtij plani.

Surroi: Mirë. Domethënë, prej Wess Mitchellit kalon te Mogherini kjo ide...

Shala: Te Mogherini me përkrahje të vazhdueshme te amerikanëve, edhe të John Boltonit.

Surroi: Dhe ju të gjithë pajtoheni.

Shala: Parimisht.

Surroi: Edhe pse Boltoni thotë: “Me këtë ide më kanë ardhur kosovarët edhe Serbia. Kjo ide s’ka qenë e jona”.

Shala: Boltoni vjen vonë në Këshillin e Sigurisë Kombëtare. Ai e ka gjetë punë të... objektivisht punë në ecje e sipër, se Boltoni vjen në fazën e fundit nga Shtëpia e Bardhë...

Surroi: ... po mirë, edhe juve ju mbledh Mogherini dhe ju thotë çka?

Shala: Jo, asnjëherë s’kemi bisedu, unë ku kam qenë i pranishëm, dhe jam i sigurt se as Hashim Thaçi s’ka pasë harta, as që janë çelë temat e po e bëjmë këtë, po e bëjmë atë, po asnjëherë s’është folur për ndarjen e Kosovës, po për këmbim të territoreve. 
Ideja ka qenë një pjesë e veriut të ndërlidhet me Serbinë...

Surroi: Cila pjesë?

Shala: Paj ideja ka qenë pa Mitrovicë veriore... ideja jonë, tash s’kemi mbërritë kurrë na me bisedu, këto çka po them, është krejt hipotetike se unë s’kam bisedu konkretisht kurrë

Surroi: As s’është biseduar për kufirin te Ibri?

Shala: Jo, jo, jo, absolutisht jo, jo, jo. S’besoj që ka politikan shqiptar që pranon kufirin te Ibri, se pjesa veriore është jashtëzakonisht e rëndësishme. 
Po, të mos harrojmë që 1957-1958 është bërë ky këmbim i territoreve nga ana e Serbisë.

Surroi: Këmbim nuk është bërë.

Shala: Është bë me insistimin, tash e lexova një libër... te Latinka Peroviqi bile me insistimin e Rankoviqit edhe të këtij Peneziqit Kërcunit, po...

Surroi: Në fakt unë e di versionin tjetër. Versioni tjetër është që Gjillasi i ka vizatuar kufijtë

Shala: Mbas luftës po

Surroi: ...edhe këtu... është krijuar një... ka sens edhe gjeografik edhe politik... Kufijtë e Kosovës kanë sens gjeografik edhe politik. Pika e mbrojtjes të cilën e ka Kosova në veri, edhe natyrisht këto resurse të ujit, lidhen me atë...

Shala: Bashkimi i Leposaviqit me Kosovën ka ndodhë 1957-1958 me qëllim...

Surroi: ... thuhej me e rritë praninë serbe.

Shala: Përqindjen serbe, po... ekskluzivisht ka qenë menaxhim etnik...

Surroi: ...inxhiniering etnik...

Shala: ...po, edhe Preshevën me ia heqë Kosovës, se Presheva ka qenë pjesë e Kosovës, deri në 1957-1958...

Surroi: ...sepse është strategjikisht e jashtëzakonshme.

Shala: ...është e jashtëzakonshme për Serbinë. Hekurudha kalon, edhe autostrada ma vonë që është ndërtu, korridori i dhjetë...

Surroi: ...se dihet që është që lidhet me Vardarin dhe me Detin Egje.

Shala: Po, po. Kryesorja, asnjëherë s’është mbërri deri te momentumi që me bisedu më konkretisht sepse ideja hasi në rezistencë të mëdha edhe në vend, Kosovë, edhe në Serbi, sepse për shumicën e politikanëve serbë ishte e paimagjinueshme që Serbia të hyjë në proces të njohjes Kosovës, pa marrë parasysh a fiton a humb diçka territorialisht, është e papranueshme që me u njohtë shteti i Kosovës.
Edhe disa shtete evropiane, më së shumti Gjermania, më së shumti Gjermania u shprehën të shqetësume për reperkusionet rajonale.

Surroi: Edhe Britania e Madhe.

Shala: Britania e Madhe parimisht ka qenë për një korrigjim të lehtë. Sepse, në rregull, nëse Serbia është e interesume për këtë majën e Pançiqit, e cila me disa harta është pjesë e Kosovës, me disa harta e KFOR-it, jo harta e Kosovës, me disa harta është vetëm dyqind metra brenda Serbisë. Ajo është një maje që ka qenë në aspektin..., është bombardu prej NATO-s 1999-s, sepse aty ka pasur radar aq të fortë që deri në Adriatik e kanë kontrollu hyrjen-daljen e aeroplanëve.

Surroi: Edhe këndej deri në kufirin hungarez.

Shala: Pançiqi është tepër i rëndësishëm. Edhe tash KFOR-i shkon deri dyqind metra afër Pançiqit, edhe nëse mbetet Pançiqi pjesë e Serbisë, që nuk dihet, sepse në fund do të çelën hartat kur të bëhet demarkacioni, por shpresojmë, ai do të jetë i pashfrytëzueshëm për çështje ushtarake,

Surroi: Qoftë për neve, qoftë për ta.

Shala: Cili shtet të lejon dyqind metra larg me pasë mundësinë... radar e raketa, gjithçka që mund të ndodhë. Kjo ishte si çështje, por po them Gjermania veçmas ka qenë kundër, edhe me logjikën mbizotëruese të sigurisë rajonale.
Po asnjëherë s’është mbërri sa e di unë, po them se tash unë megjithatë kam qenë pjesë, po jo pjesë vendimtare e këtyre proceseve, po asnjëherë nuk është mbërri deri te çelja e hartave dhe te ideja. Po ideja mbizotëruese ka qenë, parimisht, metër për metër, nëse mund të bëhet shkëmbimi territorial. Një metër Serbisë, një metër Kosovës.
Edhe atëherë do të ishte edhe shumë më lehtë edhe të bindet opinioni jonë që po bëhet diçka e tillë, Por, po them nuk pat stomak politik as në Kosovë, situata... se atëherë ishte qeveria e dobët edhe ashtu, qeveria e PAN-it, qeveria e Ramush Haradinajt ka pasë mosmarrëveshje edhe brenda Qeverisë me Presidentin, edhe opozita ka qenë në ndame në këtë segment, kështu që nuk patë fare disponimi të madh me ecë tutje.
Do të thotë, pa marrë parasysh se çka thuhej e çka flitej, procesi ngeci. Pastaj ne hymë në një krizë tjetër, nëse të kujtohet, puna e tarifave 100% se tash prapë ishte e lidhur me përpjekjen e Kosovës me u bë pjesë e një organizate ndërkombëtare, pjesë e  Interpolit.

Surroi: Serbia ndërhyri në Abu Dabi...

Shala: ...nëntor ishte... Edhe për më shumë ishte një përpjekje, mbasi edhe shteti ishte shtet mik, dështuam për shkak të Kinës së Rusisë dhe përpjekjeve të Serbisë, normalisht, edhe si kundërpërgjigje nga ana jonë ne e futëm tarifën 10% fillimisht, por kjo ndikoi në dialog, sepse kur shkuam në Bruksel dhe mu pa Hashim Thaçi me Vuçiqin, tha Vuçiqi unë s’mund të shihna me ty, sepse ju keni shti tarifën me Serbi, çfarë bashkëpunimi ose çfarë ideje ke për marrëveshjen, në qoftë se keni fillu me luftu me tarifa.
Edhe u ndërpre ai dialog, do të thotë në, ishte 2018-a. Po, 2018-a, se viti 2018 është vit kur vjen sipërfaqe kjo ide, ndërpritet dialogu vjen tarifa 100% edhe tash krejt viti humbet, 2019, çka me ba me tarifë..., do të thotë ideja ishte që disi.... se tarifa u ba pengesë e pakapërcyeshme për dialog. 
Edhe pse amerikanët kanë qenë goxha kritikë ndaj Mogherinit, se i patën thënë nuk ka drejtë asnjëra palë me e blloku dialogun, pa marrë parasysh me çfarë arsye, domethënë e kanë ba tarifën, le të jetojnë në tarifë një kohë, le të bëjnë dialog, le të bëjnë marrëveshje, sepse marrëveshja është e madhe, tekefundit çelës për gjitha problemet, edhe për punë të tarifës, sepse Kosova e Serbia mund të bëjnë tregti të lirë edhe ashtu bëjnë me CEFTA, me parime të CEFTA-s, që s’respektohen, e dimë ne prej Serbisë, por kryesorja janë problemet që zgjidhen me një çelës. 
Po erdhëm në një moment, Veton, që u pa që me 100 çelësa s’po mund me zgjidh problemin, dhe hajt ta bëjmë një çelës magjik, e çelësi magjik - korrigjimi i kufijve, shkëmbimi i kufijve. U pa që s’doli që të jetë i tillë, sepse s’pat disponim as te ne, as në Serbi, as në Evropë vetëm në Amerikë, edhe me Mogherinin.

Surroi: Edhe pse më duket Hashimi ka qenë i disponuar me e shty këtë punë edhe ka pasur...

Shala: Pa dilemë, Presidenti, Hashimi ka pasë disponim me ecë tutje, sepse e pa që s’po funksionon. Po objektivisht ka pasur rezistencë te ne në Kosovë, ka pasur rezistencë në Serbi. Po them, Gjermania ishte fuqimisht kundër.

Surroi: Ishte kjo “we are not problematic guys”, në... ku ishte. në Austri diku...

Shala: ...në Alpbach, këtë forumin... ishte përpjekja për me kriju disponim më pozitiv. Ne shkuam, kam qenë me presidentin edhe te Gjukanoviqi edhe te Zaevi, sepse u pa që shqetësimet rajonale luajnë rol shumë të madh, për këtë politikë, se a ndalet... Mali i Zi e Maqedonia s’e kishin problem që Kosova me Serbinë me bo diçka, po e kishin a ndalet...

Surroi: Ulqini, Tivari...

Shala: Po Ulqini... Maqedonia e kishte Maqedoninë Perëndimore, e kishte Shkupin edhe objektivisht, në praninë time, aty mund të flas, kur jam i pranishëm, mund të flas ndryshe, i ka thanë edhe Gjukanoviqit e Zaevit: “Nuk e bëj marrëveshjen pa e parë ju”. Domethënë, nëse ju thoni është në rregull, mirë. Nëse ju thoni që s’është në rregull, nuk e çojmë marrëveshjen, sepse plus me Gjukanoviqin ka qenë me të vërtetë mrekulli me ndejt, se një politikan me asi diapazoni, i cili njihte problemet krejt edhe ai u pajtua. Në rregull, nëse është kështu. 
E Sërgjan Darmanoviqi ka qenë ministër i Jashtëm, jemi taku disa herë më te, e kemi mik të përbashkët, sepse Darmanoviqi tha ne e dimë që ju s’jeni problem, por ne i kemi 40% serbë në Mal të Zi dhe tash problemi është që ndoshta lypin nesër me u nda prej Malit të Zi e me iu bashku Serbisë. Kështu që është problem real.
Në Maqedoni megjithatë situata kurrë s’ka qenë... prej konfliktit të 2001-s, ka qenë megjithatë e menaxhueshme. Ka pasë tensione, sot e kësaj dite ka, po nuk ka pasë asi situate, si në Mal të Zi. Kështu u zhvillu. Nuk pat ndryshime.
Dialogu ishte peng i tarifës. Ofertat që i erdhën kryeministrit Haradinaj prej Macronit edhe Angela Merkelit, nuk u pranuan.

Surroi: Cilat ishin? Ato ishin të jashtëzakonshme.

Shala: Faktikisht kërkohej pezullimi i tarifës, jo heqja e tarifës. Është shumë me rëndësi, asnjëherë s’është kërkuar heqja e tarifës... ku kam qenë edhe unë i pranishëm, me ambasadorët amerikan e këta të tjerë, kurrë s’ka qenë ideja me e heqë tarifën.

Surroi: Është takimi në Paris apo jo?

Shala: Po, në Paris. Edhe logjika ka qenë gjithmonë: “Na jepni kërkesat e juaja, po ia japim Serbisë. Po negociojmë kushtet për pezullim të tarifës fillimisht, jo për heqje të tarifës edhe është mbërri deri te... aty s’kam qenë, por çka kam dëgju prej miqve tanë, prej presidentit dhe prej të tjerëve që kanë qenë, është ideja që me na dhanë mundësinë për liberalizim të vizave në këmbim të pezullimit të tarifës.

Surroi: Fillimisht e kishim në këmbim për ratifikimin e demarkacionit.

Shala: Po, po.

Surroi: Në fillim ishte demarkacioni...

Shala: Po, po. Edhe deri te gjetja e zyrës për ombudspersonin e ka pasë 95 kërkesa, Veton. Absurd sa kërkesa ka pasë me i plotësu Kosova, edhe në fund mbet puna e demarkacionit, që ishte 2018-a, e ne e ratifikum. Kur e morëm në liberalizimin e vizave?...me vonesë...

Surroi: ....shumë vonë...

Shala: ...pa asnjë arsye, tue votu Komisioni Evropian disa herë, Parlamenti Evropian disa herë, se po dalim prej teme në temë, por është me rëndësi për opinionin tonë. Se humbi edhe besimi mes nesh edhe Evropës tash. Ne e bënim pjesën tonë të detyrës, 2018-n.
Liberalizimi na erdh mbas 4-5 vjetësh, do të thotë... cila është arsyeja? Cila ishte arsyeja që vonohej, sepse s’ishte i disponuar ndonjë shtet aty, sepse kishte edhe votë të kualifikume, se ti e din që liberalizimi i vizave nuk jepet me të drejtë të vetos, po jepen me dy të tretat e numrit të popullatës... domethënë Polonia ka të njëjtat vota si Gjermania...

Surroi: Plus që Kosova ka qenë nën mbikëqyrje të përhershme të EULEX-it, kështu që ka qenë dyfish, po më meritore për çështje të sigurisë...

Shala: Krejt kriteret, që ta zëmë, krejt legjislacionin që ka miratu Kosova për dallim prej shteteve që i ka miratu me acquis communautaire, po ne s’kemi nevojë me ndryshu.

Surroi: Edhe para se t’i kërkohej...

Shala: ...ne e kemi krejt situatën e pastër në aspektin ligjor, kështu që në këtë aspekt, u humb rasti për liberalizim, por po them më vonë doli që nuk ka qenë bash ofertë serioze, sepse tek e fundit dihet që Franca më shumti ka qenë kundër liberalizimit të vizave.

Surroi: Po, po të donte ta shtynte Franca, do ta kishim atëherë.

Shala: Macroni do ta shtynte pa dilemë. Edhe ishte për pezullim tarifës, nuk u pezullu. U humb krejt viti 2019. Si hyni 2020-a,

Surroi: ... hyni me COVID.

Shala: ...me COVID, ndërkohë ndërroi situata politike në Kosovë. 2019-n, Vetëvendosja fitoi një deputet më shumë se LDK-ja, dihej që do të bëhej një koalicion Vetëvendosje - LDK për qeverinë e re, edhe ishte e paqartë se qysh do të zhvillohet dialogu. U emërua Mirosllav Llajçaku si emisar special për dialog...

Surroi: Të cilin unë edhe ti e kemi njohur, edhe e kemi njohur si njërin prej diplomatëve më të aftë edhe me njohuri më të madhe rreth Ballkanit, ndonëse unë e kam njohur në cilësinë e tij të mirë si njeri i cili ka ndihmuar Malit të Zi në procesin e pavarësimit, zaten...

Shala: ... Po se ai ka qenë...

Surroi: ...zaten me këtë përshtypje e kemi njohur, apo jo?

Shala: Po në të vërtetë ai biseda ai kur ka ardhë, nëse s’gaboj ka qenë ministër i Jashtëm në atë kohë,

Surroi: ...i Sllovakisë... Jo, ka qenë atje... sa s’ka qenë në OKB?

Shala: Jo, më vonë ka shkuar në OKB. Do të thotë, ai vinte si përfaqësues i Sllovakisë...

Surroi: Jo, herën e parë. Ai herën e parë pati ardhur si ambasador i Sllovakisë në Beograd.

Shala: Saktë e ke.

Surroi: Në vitin 2006 ndoshta.

Shala: Në periudhën kur filluan negociatat ky, mirë e ke, se Kubishi ka qenë ministër i Jashtëm, u patëm taku me te në OKB, e na pyeste si nxënës, çfarë po mendon Rusia për ju? Çfarë po mendon Amerika për ju? S’ka lidhje..., por është një detal që ndoshta vlen të përmendet, dhe Llajçaku në biseda private ka qenë shumë pozitiv. Aj thoshte, “personalisht mendoj që Kosova duhet të bëhet shtet i pavarur”.

Surroi: Edhe një detaj, në vitin 2007, ai pati insistuar që të shkoja në Sllovaki edhe që të bisedoja me deputetë. Ai ka qenë ministër i Jashtëm atëherë, edhe unë shkova në Sllovaki për të biseduar me deputetët e partive të ndryshme, atëherë ka qenë ai ish-ministri, i cili vdiq, po ashtu ka qenë po ashtu në Parlament Evropian (Eduard Kukan, v.j.)

Shala: A, po, mik yni

Surroi: Po, po është mik yni i madh, po. Edhe u pati bërë një grup i miqve të Kosovës në Parlament të Sllovakisë, për ta shtyrë këtë agjendë, natyrisht, bllokimi ishte shumë më i madh te forcat nacionaliste atje.

Shala: Po, bile Lajçaku me pas e pat shoqërizu me idenë që të vijnë edhe gazetarët me ju. të jepni intervista, të krijohet një ambient ma pozitiv për ju, sepse ai nuk besoj që nuk ka qenë i sinqertë në atë periudhë, kur mendonte që Kosova duhet të bëhet shtet dhe Sllovakia duhet ta njohë Kosovën.

Surroi: Në fakt ka qenë minoritet në atë kohë...

Shala: Po ambienti ka qenë i keq në atë kohë dhe krejt ambienti është përkeqësuar çuditërisht në atë kohë, për shkak të pakicës hungareze në Sllovaki e në Rumani, sepse Rumania s’na ka njohtë siç e dimë për shkak të pakicës hungareze...

Surroi: ...edhe të veprimeve të Orbanit.

Shala: Po, se Orbani edhe para kësaj kohe ka qenë parimor ndaj nesh për fatin tonë të madh, Orbani e ka njohur Kosovën dhe s’ka bë probleme fare. Po ka pasë probleme me pakicën hungareze të Sllovakisë, sepse ua ka dhënë njëfarë të drejte, që atë janë krejt shtetas të Hungarisë...,

Surroi: ... edhe votues...

Shala: ...dhe ajo drejta e votës, normalisht, shfrytëzohet për motivet e mbetjes pushtet të Orbanit. Kështu që ky ka qenë motivi, por po them, u bë Llajçaku emisar special, hyri COVID-i, rend që të ketë njëfarë dialogu serioz nuk pat. 
Masandej ndodhi ndryshimi i Qeverisë gjatë periudhës së COVID-it, e dimë, masandej erdh Avdullah Hoti, kryeministër... filluan do bisedime, Skënder Hyseni ka qenë koordinator dhe, në bazë të asaj çka më ka thënë Skënder Hyseni, kanë qenë do ide shpresëdhënëse që kanë ardhë prej Llajçakut, dorën në zemër, që megjithatë biseda duhet të fokusohet në njohje reciproke.

Surroi: Edhe pse aty tash, në këtë moment, ndërhyn Grenelli.

Shala: Po.

Surroi: Se Grenelli është makina e cila e vë në lëvizje jetën politike në Kosovë në atë moment.

Shala: Po. Por Grenelli s’ka pasur lidhje me shkëmbim territoresh, as që e ka ditë që ekziston, domethënë ishte periudha kur... sepse shumë kush e merr Grenellin si autor të idesë edhe si shtytës.
Grenelli e ka pasë një ide krejt tjetër, e cila do ta merr dhenë edhe në këto marrëveshje abrahamike, në Lindje të Mesme. Biznesi është gjithçka. Ekonomia është gjithçka.

Surroi: Po, se ai pati dy gjëra..., ai pati filluar me punën e Rent a Carit edhe te një linjë ajrore low-cost Beograd – Prishtinë...

Shala: Po në të vërtetë ka folë me Lufthansan, por Lufthansa natyrisht i këqyrë interesat biznesore...

Surroi: Udhëhiqet me biznes...

Shala: ...edhe ata i kanë thënë, në çdo fluturim na do t’i humbnim diku, ta zëmë, 100 mijë euro, e ky u ka thënë hajt se e sigurojmë na mbulimin e harxhimeve tuaja. Po nuk funksionon Lufthansa ashtu.
I patën bërë disa marrëveshje kryesisht teknike për çështjen e lëvizjes së trenave edhe nuk ka pasë ndonjë ide tjetër. Grenelli, po them, ka qenë i bindur, se biznesi i zgjidh të gjitha.

Surroi: Po, po ashtu ai e rrëzon qeverinë e asaj kohe.

Shala: Ta them të drejtën, më shumë është dorëshkrim i vetë Isa Mustafës, kjo punë, sepse e di, ndërrohet Agim Veliu, ka qenë një marrëveshje që s’bën me ia ndërru njeri-tjetrit ministrat... se ka qenë reciprociteti atëherë, tarifat hala kanë qenë në fuqi, mos të harrojmë,

Surroi: ...taksat...

Shala: ...janë trashëguar ato... kanë mbetur në fuqi edhe tash Albini si kryeministër insistonte në reciprocitet. “Unë e pi heq tarifat, në rregull jam. Por po e aplikoj reciprocitetin”.
Ai Grenelli e ka dëgjuar veç pjesën e parë që “po i heqi tarifat” edhe ka qenë i kënaqur edhe ka thënë jo po ti më ke thënë që i heqi tarifat, po nuk kanë qenë veç të tarifa, ka qenë reciprociteti.
E masandej filloi edhe e pat propozu Albini atë punën e reciprocitetit..., po kryesorja, atmosfera ka qenë e njëjta, nuk ka qenë atmosferë e mirë midis palës serbe e palës kosovare.

Surroi: Shkojnë këta në Berlin, shkojnë Skënder Hyseni, Agim Veliu....

Shala: ...po, para COVID-it akoma....

Surroi: ...edhe Avdullah Hoti.

Shala: Po, po, të bisedojnë me Grenellin. Po, unë sa e di, po them tash asnjëherë Grenelli s’iu ka thënë “Ju duhet ta rrëzoni Albinin”

Surroi: Jo, ai është deklaruar publikisht “neve na vyen një qeveri me të cilën ne mund të bashkëpunojmë”.

Shala: Po, çështja e organizimit të brendshëm, ka thënë, është çështje juaja. A jeni mirë, a s’jeni mirë, se akoma s’u pati ba koalicioni kur kanë shku këta në Berlin, nuk ka qenë koalicioni i formuar. Kanë shku një janar të 2020-s, e koalicioni është bërë në fillim të shkurtit të 2020-s. Akoma ka pasë, se dihej që opsion tjetër LDK-ja nuk ka, me numra ka pasë më lehtë se tash.
Po se numrat LDK-PDK-AAK ka qenë bindshëm më të mëdhenj se të Vetëvendosjes, 29 me 28 ka qenë raporti.
Po fryma ishte e tillë, pas një qeverie të gjatë të PDK-së, me PDK-në edhe pas PAN-it, qeverisë trevjeçare, fryma ishte e tillë që ata që kanë qenë në opozitë deri tash, ishin LVV-ja edhe LDK-ja, këta duhet ta formojnë qeverinë.
Ashtu i kishin 57 deputetë shqiptarë, e kishin një shumicë brutale, atë kohë nuk ishin problem akoma serbët, Lista serbe, ata zakonisht 20 minoritarë shkojshin me shumicën shqiptare.
Kështu që nuk e kontestonin, kështu që kjo ka qenë. Po u krijua ajo kriza e njohtun ra qeveria, u bë qeveria e re, po kjo u reflektua edhe në kualitet të dialogut. Çfarë dialogu ti ke mujt me pritë, plus COVID-i ishte edhe më i madh. 
Llajçaku erdhi me një ambicie të madhe që i ka ba nja 12 pika të vetat që disi t’i bindë dy palët që të fillojnë bisedat, po faktikisht takimet zhvilloheshin përmes lidhjeve internetit domethënë, me Angela Merkelin edhe Emmanuel Macronin, më duket ka pasur takim Avdullahu dhe Vuçiqi, kanë pasur takim kështu virtual, po nuk ka pasë ndonjë përparim kështu substancial.
Filluan me bisedu prapë për këto temat të cilat i bisedonin më parë, po atëherë masa është bisedu por ndonjë version që do të ishte shumë i saktë, kështu dhe i qëndrueshëm.

Surroi: Edhe atëherë del marrëveshja e Washingtonit.

Shala: Po. Marrëveshja e Washingtonit është gatu prej Grenellit, prej kësaj logjike biznesore, pra biznesore që shiko, do të bëni kështu, normalisht aty kanë qenë edhe interesat amerikane, diversifikimi, qysh është interesi jonë, e dorën në zemër që është interes i joni

Surroi: ...diversifikimi energjetik që po del shumë i rëndësishëm.

Shala: Shumë i rëndësishëm. Për Serbinë, ka qenë me motive politike që “hiqni ma këtë varësinë nga Rusia”. Për ne ka qenë me rëndësi me u lidhë ajo kah Greqia ose kah Turqia.

Surroi: Ka qenë mesazh për krejt Evropën.

Shala: Për krejt Evropën. Po në atë kohë, ndoshta që po thua ti se s’e kemi kuptu sa e rëndësishme është diversifikimi, edhe pika kapitale ka qenë njohja nga Izraeli, tash dorën në zemër në ato rrethana ishte një njohje e jashtëzakonshme, po përndryshe marrëveshja ka pasur përmbajtje dykuptimshme dhe s’ka pasur prapavijë politike .

Surroi: ..dhe janë nënshkruar dy marrëveshje...

Shala: ....dy marrëveshje në mënyrë të veçantë, bilaterale Edhe për ma shumë Grenelli pat thënë publikisht ne e kemi segmentin ekonomik të marrëveshjes, Evropa e ka segmentin politik. 
Si Amerikë ti je shumë më i rëndësishëm, por zakonisht ka qenë anasjelltas,...

Surroi: ...e kundërta...

Shala: ...evropianët janë ata që e kanë që i kanë la enët, e amerikanët e kanë ba gjellën, dhe qysh thotë edhe ky Kaplani. Jo, Robert Kagan, në një libër tij do të thotë, tha dinë veç me la enë, evropianët e ne i kryejmë punët. 
Dhe logjika më herët ka qenë evropianët janë për pagë, për pare, për financim, ana politike i takon amerikanëve Tash ky e ndërroi logjikën. Ne e kryejmë anën ekonomike, anën politike e kryen Evropa..., po e cila Evropë me e kry? Me Borrellin edhe me një frymë krejtësisht problematike në atë kohë.

Surroi: E cila nuk merrej me sende bazike të sigurisë, sepse të mos harrojmë në atë kohë Evropa tregon paaftësinë me Ukrainën, domethënë prej vitit 2012, faktikisht Evropa tregon se sa e dobët është testuar prej Rusisë në Ukrainë dhe e testuar në Kosovë.

Shala: Absolutisht, në veri të Kosovës dhe në Mal të Zi besa tentimi i grusht shtetit... hallakamë... në Maqedoni... tentimi me i vra deputetët shqiptarë, krejt kanë qenë në lidhje me rusë edhe ti si Evropë i mbyll sytë, e sheh çfarë ndodh në Krime e Donbas e nuk bën kurrgjë...

Surroi: Edhe ty të ngarkohet me i zgjidhë problemet politike.

Shala: Borrelli ishte edhe ashtu, dorën në zemër, i moshuar dhe nuk kishte kapacitet, mundësi..., nuk është që s’ka qenë diplomat i klasit të parë, kur ka qenë ma i ri, sepse Borrelli, mos të harrojmë, është ideatori i idesë që e ka shfaqë te Vuçiqi, që Spanja e ka tejkalu këtë bllokadën mentale për Kosovën, nëse ju bëni marrëveshje, qoftë edhe pa njohje reciproke, na kemi me e konsideru seriozisht njohjen e Kosovës. 
Edhe na kanë thanë edhe në Berlin në një samit, të kam tregu, ky shefi i kabinetit i Sollanës, edhe ai na pati thanë , “e dimë ne që s’është e drejtë çka keni bë ju, po tash si Spanjë e kemi vendos që nuk është problem për ne”.
Domethënë, “veç merruni vesh ju e Serbia, ne kemi me ju njoftë”. Sepse tash logjika ka pak edhe e ndryshoi, Veton. Prej asaj situatës të njohjes universale tash shkuam te logjika a mund që këto pesë shtete m’i siguru diqysh, domethënë me na njohtë, nëse jo pesë bile Greqinë, Spanjën, eventualisht Sllovakinë, se Rumania dhe Qipro gjithmonë llogariten si pjesa e fundit e kësaj, se çdo lëvizje ishte kapitale për ne.

Surroi: Dhe lëvizja spanjolle ka qenë me rëndësi, sepse Spanja që nga viti 2009 e ka projektuar politikën e vet të jashtme jo vetëm “nuk do ta njohim Kosovën, dhe në çfarëdo rrethane, por do të ndikojmë edhe të tjerët që të mos ta njohin Kosovën”, dhe ka qenë zëri më i fortë në Amerikë Latine.

Shala: Dhe unë e ti e dimë, ne kemi qenë më duket e kemi përmend edhe herën e kalume, në drekë të Ahtisaari në Helsinki, një ditë para se me e marrë çmimin Nobel për Paqe, para se mu shpall, atëherë ishte një kënaqësi për ne të dytë, edhe për herë të parë e të fundit e kam pa nervoz Ahtisaarin, nervoz me Spanjën jo me shtete të tjera. Tha, “këta po avokojnë publikisht që është bë gabim i madh që Kosova është ba shtet i pavarur”.
Për dalim prej Greqisë edhe të tjerëve, që janë neutralë, nuk kanë diçka kundër jush, “Spanja”, pikërisht atë çka e tha tij, “po avokon në krejt Amerikën Latine kundër jush”.
Tash, po them logjika e dialogut në edhe periudhën 2018-19-20 ndryshonte. Ishte logjika a mundemi me siguru me na njoftë dikush prej këtyre pesë shteteve e secili shtet e kish interesin e vet. 
Ta zëmë Greqia e ka interesin e Kishës Ortodokse Serbe;a e kemi akomodu ne si duhet Kishën Ortodokse Serbe, për shkak të raporteve që i kanë dy kishat. Spanja e ka pasë Kataloninë, tash nuk e ka më. Nuk e ka më. Sllovakia, Rumania, objektivisht nuk kanë kurrgjë serioze që mos me na njohtë. Qipro e ka problemin me Qipron Veriore, po aty s’mundemi me ndihmu.

Surroi: Kur e kemi filluar këtë rrugëtim, Blerim, ka qenë viti një 1989. Pati rënë Muri i Berlinit. Ishte duke rënë në fakt, kur unë e ti jemi futur... na ka futur rrjedha të merremi me këtë punë. Tash kemi ndryshimin i cili është i ngjashëm me rënien e Murit të Berlinit, me pasojat e veta historike.
Qysh e sheh ti këtë vend tash edhe këtë konflikt të papërfunduar me Serbinë? Pas gjithë kësaj përvoje?

Shala: 1989-n kemi qenë krejtësisht të pafuqishëm, realisht. S’kemi pasë gjë në dorë, pos miqësisë personale, ndejave me Rugovën dhe me kolegët tjerë në “Elidë” te Pallati i Rinisë, do të thotë, edhe përcjelljen e lajmeve, do komunikime me diplomatë që kanë qenë modeste, ne e përmendëm Konucku, vinte ky i ambasadës së Amerikës, por ka qenë komunikime modeste.
Objektivisht, koha na pjeku, edhe ne e pamë që ky ndryshim i madh po vjen në dobi tonë edhe vendosëm ashtu qysh kishim qenë që tash e tutje, Kosova duhet të bëhet vend demokratik, duhet të jemi proevropianë, properëndimorë, proamerikanë.
Kaq e kishim këtë takat.

Surroi: ...në interesin tonë...

Shala: ...në interesin tonë, po krejt ishin parime jetike, objektivisht, edhe po mos t’i kishim ne këto parime, tash paramendoje sikur të ishin prolindorë ose antiamerikanë ose prokomunistë, në kurrë s’e kishim parë ditën e hairit.

Surroi: Si njëri që pati dalë, kur e patën rrëzuar Murin e Berlinit patën dalë disa kurdë të protestojnë edhe pati dalë një shqiptar me një flamur me yll...

Shala: Po, se s’e kuptonin gjendjen, edhe Serbia s’e ka kuptu për fatin tonë shumë të madh. Liderët serbë s’e kuptuan që ndryshuan këto pllakat tektonike gjeostrategjike dhe tash ti nuk mundesh me u sjellë, qysh je sjellë deri sot Ata gabuan, ne ditëm me u gjetë.
Rrethanat janë sot edhe më të vështira se atëherë, se atëherë ka qenë goxha bardhezi situata. Tash jetojmë në një botë të çrregullume totalisht.

Surroi: Shumë më të ndërlikuar...

Shala: E kemi citu edhe unë e ti shpesh, është një fjali gjeniale e Antonio Gramschit, domethënë “kur një epokë përfundon, e tjetra nuk lind, është epokë përbindshish”
Me të vërtetë është epokë përbindëshe, s’di njeriu qysh m’u gjet, ne normalisht i kemi vijat tona të qarta, që jemi proamerikanë, do të mbetemi proamerikanë, dhe jemi të interesuar jetikisht që të kemi raporte tepër të mira me Amerikën. Jemi të interesuar të hyjmë më paktin NATO-n dhe Bashkimin Evropian.

Surroi: Jemi shtet evropian, jemi populli evropian.

Shala: Këto krejt i dimë. Problemi është çka nëse ndryshon NATO nesër? Nëse nuk është më Amerika në NATO, çfarë NATO është pa Amerikën? Ose Bashkimin Evropian, çka do të ndodhë me Bashkimin Evropian? Tash po duan Kanadanë me e marrë si shtet të Bashkimit Evropian, këto ndoshta në kundërshtim të Donald Trumpit... rend ndërkombëtar nuk ka ma, e nuk dihet çka do të ketë, çfarë rendi ndërkombëtar do të krijohet.
Po ne duhet të lutemi që megjithatë ky krahu perëndimor i civilizimit të jetë akoma i fuqishëm, sepse ne e kemi lidhë fatin...

Surroi: ...edhe identitetin...

Shala: ...identiteti jonë është absolutisht proevropian, pra perëndimor dhe nuk kemi çka të kërkojmë diku tjetër ndonjë fat, se për fatin tonë të madh, ky është fati dhe na ka dalë mirë tek e mbrama. 
Kur e zgjodhëm këtë fat na doli mirë, se që identiteti jonë është, ke të drejtë kur po thua, dhe duhet të vazhdojmë. 
Tash këta skrupujt moralë, e dimë të dy, nuk vlejnë pesë para në rendin ndërkombëtar. 
Unë e di që secili prej nesh mund të jetë i mllefosur kur të sheh pamje tragjike në Gaza apo në Bregun Perëndimor, apo në vende tjera, po objektivisht kjo është bota. Kjo ka qenë bota gjithmonë. Na e dimë prej Hans Morgenthaut, e Mearsheimerit, të gjithëve, ndoshta na është dukur që është një botë tjetër. 
Ka qenë një episod, i cili e thamë edhe në emisionet e kaluara, kulminacion e ka pasë Kosovën, episodi i një qytetërimi perëndimor tepër të fuqishëm dhe tepër të moralshëm.

Surroi: Unipolar, i cili është ndërtuar mbi vlerat e demokracisë liberale. Edhe e ka pasur forcën për të imponuar.

Shala: Ku e pamë edhe sërish mbrëmë e përsëritëm, përvjetorin e bombardimit të NATO-s, e edhe fjalimin e Clintonit. Ai fjalim sot nuk mund të bëhet. Prej kurrkujt. 
Ishte fryma, a ishte disponimi... Ajo kohë ka mbaru, por kjo s’do të thotë që na duhet të qajmë tash. Ne s’jemi në pozitë të qajmë. Ne jemi shtet i pavarur, e thamë disa herë, duhet t’i shikojmë interesat tona, po assesi të mos i harrojmë aleancën me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe synimet tona me qenë anëtarë të NATO-s dhe anëtarë të BE-së, tash e kemi prioritet anëtarësimin në paktin NATO.

Surroi: Të jemi në anën e duhur të historisë

Shala: ...që na ka dalë mirë. Tash kur të ka dalë mirë, mendoj që është gabim të hamendësojmë çka duhet të bëjmë dhe në këtë rajon na duhet ta luajmë rolin tonë. Nëse kthehemi te kjo pjesa dyte e pyetjes tënde, e kemi të domosdoshme ta kryejmë këtë dialogun historik edhe politik me Serbinë. E kemi të domosdoshme.
Ne e kemi fillu dialogun 1991-1992, por unë e ti kem fillu prej 1998-s, faktikisht, prej atëherë kur erdh në Kosovë, delegacioni i Serbisë... kemi qenë gjashtë veta në ekipin negociator, dy prej tyre janë vrarë, Fehmi Agani e Bajram Kelmendi. Ku keni pa në botë që negociatorët vriten. I ka vra Serbia.
Dy kanë vdekë: Pajazit Nushi e Mahmut Bakalli. Unë e ti jemi gjallë.
Tash prej 1998-s deri sot, 28 vjet bisedime për një temë, e cila objektivisht është zgjidhë me 10 qershor të vitit 1999. Është zgjidhe, se s’ka pasë kthim. është ditë që do zgjidhet në atë mënyrë, dhe u zgjidh.

Surroi: Domethënë është e pashmangshme.

Shala: Është e pashmangshme, sepse Serbia, nëse dëshiron të bëhet shtet anëtar i Bashkimit Evropian, e ka të domosdoshme ta njohë realitetin në Kosovë.

Surroi: Serbia, nëse do që të bëhet shtet, duhet ta njohë.

Shala: Po, absolutisht.

Surroi: E shtet nuk është.

Shala: Po shihet që ideja që normalizimi Kosovë-Serbi varet shumë prej normalizimit të brendshëm, është i saktë. Se Serbia nuk ka normalitet të brendshëm sot, e ka të pamundur me u marrë vesh me Kosovën për çfarëdo qoftë. Gabimin që e ka bo Vuçiqi, që pati pasoja të mëdha për të edhe me meritë, Banjska veçmas, dhe dalja e serbëve nga institucionet në veri na janë shpagu neve për shkak se ishin gabime tepër të mëdha. 
Por, realisht, nuk ka pasë disponim as vullnet te pala serbe me pasë marrëveshje me ne, as nuk ka sot e saj dite, po që ke të drejtë, është e domosdoshme, sepse nuk ka variant tjetër, nëse Serbia me të vërtetë dëshiron ta bëjë këtë punë, duhet ta njohë Kosovën, t’i ketë normale raportet me Kosovën, sepse përndryshe është një mit, ndoshta edhe do të shkruaj për këtë, ka pak e prodhuar edhe prej neve që marrëveshja ndërkombëtare për njohje reciproke është parakusht për normalizimin e marrëdhënieve Kosovë-Serbi.
Por, fatkeqësia është që Serbia e ka njohur Kroacinë, e ka njohur Bosnjën, e ka njohur Malin e Zi, por s’ka marrëdhënie normale me të.

Surroi: Sepse s’është e normalizuar vetë.

Shala: Sot është kërcënimi më i madh me këto raketat kineze tash që dolën në sipërfaqe, ndaj sigurisë se sa që ka qenë në vitet ‘90-ta. Edhe me Kroacinë i kanë keq, me Malin e Zi i kanë keq. Me Kosovën ma dihet që i kanë shumë keq, faktikisht me Maqedoninë ashtu-ashtu i kanë, nuk janë bash marrëdhënie normale.

Surroi: Tash hyre, mbas retrospektivës historike, hyre në përditshmëri, me kaq po përmbyllim retrospektivën historike.
Edhe shpresoj që në takimet tona të ardhshme t’i shikojmë prej këndeve tjera, sepse ti s’je marrë veç me këtë pjesë negociatori, je marrë me shkrim, me letërsi, me poezi... je njeri i cili është marrë me muzikë shumë herët dhe e ke koleksion të mirë dhe analizë të mirë rreth rokut. Në të ardhshmen u pafshim me të mira.

Shala: Po, po faleminderit! Me siguri për mua dhe për ty do të jetë më interesant kjo punë, po faleminderit për një bashkëbisedim të gjatë. Po shpresoj që kemi qenë interesantë për gjeneratën tonë gjithsesi, po edhe për të gjeneratat e reja, sepse është një histori e paharrueshme që s’guxojmë ta harrojmë.
Faleminderit edhe një herë për bashkëbisedimin.