Pse nuk e shpalli Agim Çeku pavarësinë?

PIKË me Veton Surroin: Bashkëbisedim me Blerim Shalën (Pjesa 7)

Surroi: Në “PIKË”, vazhdojmë rrëfimin e gjatë me Blerim Shalën, tash në procesin negociator të Vjenës.
Blerim, mirëmbrëma!

Shala: Mirëmbrëma, mirë se të gjeta!

Surroi: Kemi mbetur në vitin 2006, shtator. Ato çka mbaj mend unë prej asaj periudhe është që zhvillohen dy shpejtësi: njëra është e delegacionit kosovar, i cili është i gatshëm për negociata dhe tjetra i delegacionit të Serbisë, i cili vazhdon me njëfarë ritmi të vet të ngadalshëm dhe kjo asimetri shpejtësish paraqet një problem për bashkësinë ndërkombëtare.

Shala: Po gjithsesi. Mua më kujtohet njëra prej bisedave me Stefan Lehnen që e kemi pasë, mikun e përbashkët, e pat përmend, tha “unë e di tha çfarë dëshiron Serbia thënë në këtë proces”, na e patëm pyet çka, tha “mundësisht UNMIK-u me vazhdu edhe nja 40 vjet dhe diku mbasi që të kryhet, mbas 40 vjetëve t’i kthehet statusit të Kosovës”.
Serbia ka bërë pa kurrfarë vullneti, domethënë, procesin e Vjenës. Nuk ka pasur kurrfarë dyshimi që ata nuk dëshirojnë asgjë, pos të krijojnë telashe, pos të krijojnë probleme teksa presidenti Ahtisaari ka qenë një diplomat i tipit krejt të veçantë në krahasim me diplomatet e tjerë. Na kujtohet që edhe në takimin e parë që e kemi pasur si delegacion, ai pat ardhë 15 minuta para kohe. se tha “kam punë për të kryer, nuk kam nevojë ta shtyj”.
Edhe ai na pat thënë prej fillimit që mundësisht brenda vitit 2006 dëshiron ta përfundojë procesin e definimit të statusit të Kosovës. Nuk është çështje tre-katër muajsh, na pat thanë prej fillimit, po nuk është çështje edhe disa vitesh. Është çështje e cila mund të definohet veçmas kur ke parasysh që Grupi i Kontaktit i pat përgatit parimet e veta të panegociueshme dhe ato parime dëftonin që Kosova mund të bëhet ose shtet i pavarur ose mund të jetë pjesë e njëfarë konfederate Serbi-Mali i Zi-Kosovë e cila kurrë nuk ka mund të funksionojë, jo vetëm për shkak tonin, po edhe për shkak të Malit të Zi.

Surroi: Por, si tërësi.

Shala: Si tërësi.

Surroi: Kosova e pandashme.

Shala: E pandashme, natyrisht. Edhe presidenti Ahtisaari pat ardhë edhe në gusht, nëse na kujtohet, në Prishtinë, për ta finalizuar bisedën, procesin me ne, veçmas rreth krijimit të komunave të reja dhe aty kemi pas biseda kaq edhe të tensionuara, sepse ne me këmbëngulje nuk dëshironim që Prilluzhja të bëhet komunë e re.
Por nuk ia tregonim arsyet e mirëfillta Ahtisaarit pse nuk bën Prilluzhja, edhe pse plotësonte ato kriteret e UNOSEK-ut që të bëhet komunë me shumicë serbe, me numër të banorëve dhe në fund tha: “Mirë, pse s’po më tregoni cili është problemi?” Kur i thamë ne është puna e rezervave të thëngjillit në Prilluzhje, të cilat janë të mëdha dhe nga të cilat varet edhe elektrana e Obiliqit, prodhimi i saj varet prej këtyre rezervave. Ai tha: Po pse s’më keni tregu prej fillimit si kështu s’isha lodhë fare.

Surroi: Ishte edhe çështja e krijimit të një lloj kontinuiteti te pala serbe.

Shala: Te pala serbe. Prej fillimit ata e kanë pasë idenë. Ata e kanë kontrolluar 24% të territorit kur kanë filluar bisedimet e Vjenës, 24%. Me lidhje që dëshironin të krijonin midis komunave të reja, pastaj edhe territore të Kishës Ortodokse Serbe, sepse ato llogariteshin si një tërësi edhe lidhjen territoriale që provonin ta krijonin, mbërrinin te 34% të kontrollit të territorit të Kosovës me 7-8% të popullatës. Dhe ka qenë një projekt goxha ambicioz. Edhe kjo tërësi duhej të shndërrohej në entitet të mirëfilltë politik dhe territorial.

Surroi: Edhe një zgjatim drejtpërdrejt prej Serbisë, faktikisht, në zemër të Kosovës.

Shala: Në zemër të Kosovës. Faktikisht Kosova ishte bërë e papërdorshme, e pamenaxhueshme, si Bosnja e Hercegovina për shkak të Bërçkos e për shkak të krejt atyre tërësive problematike që i kanë dy entitetet. Prandaj, Ahtisaari menjëherë tha: Në rregull është t’i tha Rohanit hiqe këtë listën, Prilluzhën edhe dalim në tema tjera, sepse ka qenë gjithmonë i mirëkuptueshëm, ai na tregoi pak a shumë çka ka ndërmend të bëjë në atë takimin e gushtit, sepse ai në fund të gushtit do t’ia drafton Grupit të Kontaktit propozimin e tij, parimisht, dhe ai propozim nuk kishte interpretim tjetër, pos që po shkohet kah pavarësia, po emrin Ahtisaari nuk do t’ia vë deri vonë, ne e dimë këtë.
Po në shtator do të ndodhë një takim i rëndësishëm, presidenti i Kosovës, Fatmir Sejdiu dhe Skender Hyseni, që ka qenë vazhdimisht edhe zëdhënësi i delegacionit tonë do të udhëtojë në New York dhe pos tjerash gjatë fillimit të Asamblesë së Kombeve të Bashkuara, që zakonisht është pjesa e dytë e shtatorit dhe këtu do të takohen me presidentin Ahtisaari. Dhe presidenti Ahtisaari, për herë të parë me mënyrë shumë të specifike, do t’i tregojë presidentit Sejdiu që e ka ndërmend, në propozimin e tij, të definojë statusin që Kosova duhet të jetë shtet i pavarur me mbikëqyrje ndërkombëtare. Këto kanë qenë dy elemente kapitale.

Surroi: Pavarësia e mbikëqyrur.
Shala: Masandej do të specifikohet, fillimisht e mbikëqyrur... na kujtohet kur vjen janari, shkurti i vitit 2007..., po kryesorja Ahtisaari nuk la vend për dilemë. Për më shumë Ahtisaari edhe i pat thënë Fatmirit, presidentit Sejdiu, që ai ka ndërmend, deri në fund të vitit, ta kryejë punën, ashtu si edhe na ka paralajmëru neve.
Dhe kjo na dha shpresë si Ekip i Unitetit, e di që kur jemi takuar në fund të shtatorit që megjithatë gjithçka do të shkojë sipas një parimi të proklamuar të presidentit Ahtisaari, i cili deri tash, së paku, e kishte mbajtur gjithmonë fjalën dhe sa i përket kohës dhe sa i përket propozimit dhe sa i përket rumbullakësimit të këtij procesi, edhe pse gjithmonë na thoshte adresa juaj e mirëfilltë është Grupi i Kontaktit. Unë jam një lehtësues, midis jush dhe Grupit të Kontaktit

Surroi: Po pse nuk shkoi përpara?

Shala: Nuk shkoj përpara, tash do t’i analizojmë, dhe janë disa motive. Motivi i parë është kundërsulmi i Serbisë. Në tetorin e vitit 2006, Serbia organizon referendumin për Kushtetutën e re dhe i shpall zgjedhjet për janar të vitit 2007. Edhe pse na kujtohet në parimet e Grupit të Kontaktit, u pat thënë një herë kur fillon procesi, nuk mund të ndalet. Sepse e dinin që përjashtime tilla mund të kërkojnë edhe njëra dhe tjetra palë, për shkak të zgjedhjeve, për shkak të problemeve të brendshme, po aty ishte përmend në mënyrë specifike që nuk mund të ndalet procesi.
Kjo ishte pra arsyeja e parë.
Arsyeja e dytë ishin dilemat brenda Grupit të Kontaktit, a ka ba Ahtisaari mjaftueshëm që t’i takojë dy delegacionet apo që ato të inkuadrohen në negociata të mirëfillta të drejtpërdrejta.

Surroi: Edhe rusët kanë insistuar gjithmonë...

Shala: ...se kinse pak ka pas takime, është e vërtetë që ka qenë një takim i madh, takimi i elefantëve, ai kishte për vete, të kujtohet ajo thoshte mu më duket, më kanë pa mua si elefant dhe ka qenë edhe me humor gjithmonë të mirë, ka qenë ai takimi i korrikut të vitit 2006, i cili nuk solli gjë prej gjëje. 
Të dy palët ishin të barrikaduara. Ishte njëfarë ligjërate historike e prej anës serbe çka duhet të bëhet, çka s’duhet të bëhet. dhe na kujtohet që Koshtunica nuk ndejti as në drekë me ne, e lëre më të bëjë diçka më shumë. Kështu që, Ahtisaari e pat vlerësu që nuk ia vlen, në shtator të vitit 2006 të thirren edhe një herë dy delegacionet, sepse është shter procesi Është definu decentralizimi, që ishte tema kyç për arritjen deri te shteti i Kosovës, të drejtat e komuniteteve ishin definuar edhe me decentralizim, edhe me Këshillin Konsultativ të Komuniteteve, më në fund ishte definuar dhe çështja e zonave mbrojtëse të manastireve, objekteve sakrale të Kishës Ortodokse Serbe.

Surroi: Edhe me këtë u pajtua edhe vetë kisha. Edhe kisha, edhe rusët.

Shala: Po, po se Pjotër Ivancov, që e përmendëm, ka qenë përfaqësues i UNOSEK-ut në këtë proces. Ne kemi biseduar, kemi negociuar me tetë peshkopë të Kishës së Ortodoksë Serbe.
Ata kanë qenë në rregull me Aneksin 5 të presidentit Ahtisaari, por kanë thënë çështjet politike, normalisht, i bisedoni me vetë përfaqësuesit e Serbisë.
Kështu që u krijua ky ambient, kur ata kishin zgjedhje dhe referendum për Kushtetutën e Serbisë, rusët, besa edhe italianët, nga pak insistonin që ndoshta ia vlen të bisedohet edhe një herë me të dy palët, ose të thirren të dy palët në një takim të radhës. Dhe ndodhi që Ahtisaari na thërret në telefon, më duket që nuk ke qenë në atë në takim të Ekipit të Unitetit, ndoshta edhe ke qenë tash kam harru... në telefon... po sa e di s’ke qenë, ke qenë në udhëtim... edhe presidenti Ahtisaari i thotë Fatmirit që po më vjen keq, po mua më nevojiten edhe disa muaj shtesë, disa muaj shtesë nuk ka thënë gjashtë muaj, asnjë vit, disa muaj shtesë... ia shpjegoi dhe e kërkoi mirëkuptim prej nesh edhe i tha që asgjë nuk do të ndryshon sa i përket finales së vetë procesit.
Po, kjo shkaktoi tronditje në Ekipin e Unitetit. Ne ishim mbledhë për një takim të radhës dhe ishte kriza e parë e madhe politike e Ekipit të Unitetit, prej se ishim formuar. Ishte ajo kriza në fillet e Ekipit të Unitetit, për të cilën kemi folur ne më parë, po tash ishte procesi vetë i definimit të statusit, ishte periudha përmbyllëse dhe ne ishim shumë të shqetësuar.
Më kujtohet që më tha presidenti thirre Tinën, Tina Kaidanow ishte atëherë shefe e Zyrës së Amerikës dhe le të vjen ajo dhe le të ta tregon çka të bëjmë se ne nuk e kemi shumë të qartë se çka duhet të bëjmë tash, edhe Tina erdhi, edhe na dha garanca të Amerikës, që asgjë nuk do të ndryshon.
Është një moment shumë i rëndësishëm, që me siguri e dimë edhe unë edhe ti, që ne e dinim shumë mirë se çka po ndodh në proces dhe kah po shkon procesi, po ne nuk na lejohej që ta ndanim atë dije me opinionin publik. Ne nuk mund të dilshim një intervista ose të shkruanim editoriale e të thoshim “Mos u mërzitni qytetarë të Kosovës, ne jemi në rrugë të drejtë dhe Kosova do të bëhet shtet i pavarur”.
Nuk na lejohej kjo, për shkak të integritetit të procesit.
Ne gjithmonë duhej në ato formulime goxha të përgjithësuara që Kosova është në rrugë të drejtë, mos kini merak, gjithçka duhet të jetë në rregull. Po ishim lodhë ne si Ekip i Unitetit, sepse u treguam goxha konstruktivë dhe në fund nuk erdh kundërshpërblimi, sepse ndërkombëtarët thanë duhet edhe një herë të shfrytëzohet mundësia që të negociojmë. 
Po, në atë kohë çfarë patëm bërë ne, të kujtohet kjo, si Ekip i Unitetit edhe si UNMIK, edhe si bashkësi ndërkombëtare ishte që ta krijojmë një grup punues të përbashkët për transicionin, sepse duhej disi ta mbulonim periudhën tre-katërmujore deri në janar, në shkurt, të vitit të ardhshëm kur do të vinte Presidenti Ahtisaari, dhe çka të bëjmë, ishte, “Mirë, po fillojmë me punu në Kushtetutë të Kosovës” edhe në legjislacionin e Kosovës, edhe në organizimin e zgjedhjeve të Kosovës, sepse zgjedhjet e përgjithshme duhet të mbaheshin 2007-n, lokalet u patën shty, nëse të kujtohet, me vendimin e PSSP-së, Jessen Peterseni ka qenë në atë kohë, dhe ne tash vendosëm ta bëjmë këtë ekipin e përbashkët, sepse Ahtisaari na pat treguar dhe i ka thënë edhe Grupit të Kontaktit” Unë nuk do të shkruaj kushtetutë si në Dayton, nuk do t’i bëj gjitha dokumentet gati si ne Dayton, me ju thënë kosovarëve bëni çka të doni”. Ata kanë autorësi në këtë proces. edhe autorësi edhe në zbatim.
Pra, pakoja ime do të përgatitet në atë mënyrë që do të kenë elementet kushtetuese që do të jenë domosdoshme të inkorporohen në Kushtetutë të Kosovës...

Surroi: Të integruara...

Shala: ...do të ketë elemente për legjislacionin e Kosovës dhe do të ketë elemente politike, që sot janë të mirëseardhura për t’u kuptuar procesi, por jo për t’u integruar në dokumentacionin bazik ligjor të Kosovës. Dhe ne filluam ta shkruajmë Kushtetutën.
U krijua Komisioni i Hartimit të Kushtetutës, Hajredin Kuçi ishte kryesues, po gjithë ne ishim të Ekipit Politik-Strategjik anëtarë aty, edhe unë, edhe Ylberi, edhe Jakup Krasniqi dhe gjithë të tjerët dhe filloi procesi dhe ne filluam të takohemi vazhdimisht me UNMIK-un, në atë periudhë, normalisht me të mandatuar prej delegacionit të Kosovës si Ekip politik strategjik dhe nisëm të hartojmë Kushtetutën, gjithmonë nën presupozimin që Kosova do të bëhet shtet.
Duhet të dihej se çfarë Kushtetute ti po shkruan edhe çfarë roli do të ketë bashkësia ndërkombëtare. Edhe aty ne nuk kishim dilema, si Ekipi i Unitetit, po më duket, tema më e lehtë për ne ka qenë a duhet të ketë prani civil dhe ushtarake ndërkombëtare, a jo tash e tutje, dhe ne e hartuam këtë.
Domethënë filluam të punojmë në Kushtetutë, në legjislacion, dhe disi ta blejmë kohën, me shpresë që nuk do ndryshon asgjë në mënyrë substanciale.
Vinin Dan Friedi, Rosemary DiCarlo, Solana... patën ardhë shumë diplomatë duke na mbajtur në frena, në qetësi... që mos kini merak, gjithçka do të jetë në rregull.

Surroi: Një prej problemeve tona, gjatë krejt proceseve negociatore është që çdo herë kemi negociuar, kemi mbërritur në një pikë, edhe në atë pikë, pastaj Rusia dhe Serbia kanë thënë: “Po hajde tash ta fillojmë prapë”.
Domethënë, ju keni dhënë koncesione, po hajde tash të fillojmë prapë.

Shala: Gjë që është situata edhe sot e kësaj dite. Fatkeqësisht, domethënë sot ne e kemi këtë rikapitulimin e çuditshëm të dialogut, thuajse s’jemi marrë vesh në Vjenë, sikurse s’jemi marrë vesh në Bruksel, sepse ato kanë qenë marrëveshje që megjithatë e kanë pasur validitetin e vet.
Kështu që kjo ka ndodhë.
E vërteta është që në momentet kyçe kur ne mendonim që procesi po u rrumbullakësohet dhe kjo e ka irrituar shumë presidentin Ahtisaari, këtu të kujtohet dhe e kemi pasë edhe unë e ti dreka e takime me të edhe në Helsinki më vonë, e ka irrituar, sepse atij është dhënë një mandat i qartë. Janë dhënë parimet prijëse të Grupit të Kontaktit.
Ai pat shku një hap ma andej që e përmendëm, me atë deklaratën politike të Grupit të Kontaktit, më 31 janar 2006 që statusi i Kosovës duhet me jetë në përfillje me vullnetin e shumicës së Kosovës.

Surroi: Ai i ka pasur dy besime të cilat nuk i kanë dalë. I pari është që Rusia megjithatë do ta respektojë dhe do të jetë pjesë e marrëveshjes. Ai deri në fund ka besuar që Lavrovi do ta mbajë fjalën. Po zhgënjimi i tij i dytë është me Bashkësinë Evropiane.

Shala: Me Bashkësinë Evropiane, absolutisht, veçmas me Spanjën duhet të jetë zhgënjimi i tij i madh, sepse Spanja nuk do të jetë neutral ndaj statusit, do të jetë kundërshtare e statusit të Kosovës, gjë që për të ishte e paimagjinueshme. 
Pra, ne vijmë kah fundi i vitit dhe normalisht Serbia e mban referendumin dyditor, paramendo... merre me mend dyditor, dhe prapë, sipas të gjitha shënimeve, nuk e ka mbërritur 50% e votës. E ka fabriku rezultatin e votimit edhe ajo flet se sa ka qenë opinioni serb i interesuar për Kosovën. Nëse gjithë ai, mbas gjithë asaj fushate propagande, në fund dalin 50% a 49% e qytetarëve, tregon se çfarë interesi ka pasë për Kosovën.
Por, megjithatë, Koshtunica, se ai ka qenë ideator, kryeministri Koshtunica, i këtij referendumi, e merr si letër me vlerë, e thotë: “Unë e kam obligim që të mos lëshoj pe në Kosovë”, po kjo ma kujton edhe na kujton të dyve atë referendumin e Millosheviqit për mos me marrë pjesë Bashkësia Ndërkombëtare në procesin e negocimit e dihet se ka vlejtë ai referendum

Surroi: Mbas një ditë ka thirrur (Felipe) Gonzalezin...

Shala: Kështu që kjo punë dihej, po Ahtisaari nuk kishte çka të bënte dhe duhej që të përgatiste fazën krejtësisht finale, në ndërkohë te ne ndodhin probleme me Lidhjen Demokratike të Kosovës. Ndodh ai Kuvendi i famshëm i karrigeve në dhjetor të 2006-s, sepse reflektohej në çështjen e Ekipit të Unitetit.
Çka do që ndodhte brenda LDK-së, se LDK është atëherë akoma partia më e madhe, reflektohej, por disi u tejkalu, por me mund të madh dhe me intervenim drejtpërdrejt të zonjës Kaidanow, këtë e di prej dorës së parë, se bile më pat pyet mua çka të bëj unë tash pas këtij Kuvendi të karrigeve, thashë po shko uroja Fatmir Sejdiut që është ba kryetari i partisë, sepse në atë mënyrë legjitimohej Fatmiri si kryetar, sepse kishte rrezik që megjithatë LDK të çahej në dysh që do të na shkaktonte probleme tej mase të funksionimit të Ekipit të Unitetit.
Po ajo u tejkalu, po me zor u tejkalu. U pa që disi kem fillu me vendnumëru dhe ne si Ekip i Unitetit, si Kosovë mbërritëm në finale, siç thashë, s’guxojshim me i të tregu opinioni kurrgjë, çka po ndodh, deklaratat ndërkombëtare ishin ashtu-kështu, nuk është që s’ishin në favor tonin, po nuk ishin në mënyrë eksplicite që Kosova po e ec drejt pavarësisë së Kosovës.

Surroi: Ishte edhe një problem tjetër, e ai është edhe lidhet me ditët e sotme, ishte Irani.

Shala: Po, po...

Surroi: Rusia kërkoi prej Francës që të shtyhet problemi i Kosovës për shkak të negociatave me Iranin për armët bërthamore. Dhe neve na erdhi drejtpërsëdrejti Kouchneri, i cili atëherë ishte ministër i Jashtëm.

Shala: po ose më vonë mos të bëhet ministër...

Surroi: Ishte njëherë ministër i Shëndetësisë, po mandej ministër i Jashtëm...

Shala: ...po në fazën finale ai me ne ka punu si ministër i Jashtëm...

Surroi: ...edhe erdhi në Prishtinë për të na thanë që pritni edhe pak!  

Shala: Po, po, kjo ka qenë, “pritni edhe pak” ka qenë edhe, ta zëmë, qëndrimi i Carla Del Pontes. Pse po nguteni me statusin e Kosovës... ajo e kishte zorin e arrestimit të Ratko Mlladiqit dhe Radovan Karaxhiqit dhe për të gjithçka fillonte e përfundonte me këto dy figura. Tash nëse ngutej çështja e statusit të Kosovës, bëhej problem kjo punë.
Pse po ngutej thoshte edhe Kouchneri, edhe pse ky konteksti i Iranit, po më kujtohet se Amerika e ka pasë në atë periudhë planin për instalimin e mbrojtësve të raketave në Çeki e në Sllovaki, pikërisht kundër Iranit edhe këtyre... gjë që pati irritu Rusinë, sepse Rusia mendonte që kjo ka të bëjë me të, e jo me Iranin edhe ku ta di unë. Pra, kanë qenë disa tema në këtë vargun e problemeve me Rusinë, ku sipas Bill Burnsit, që ka qenë ambasador i Amerikës në Rusi, me Putinin me i ngrit tri tema përnjëherë ka qenë e pamundur.
Do të thotë, maksimumi që ke mund, është të ngresh një temë edhe i thotë Condoleeza Riceit shiko, po shkoj vetëm për Kosovën po flas, se për këto tema e tjera edhe ashtu kot e kam. Po mirë, shko fol, ky e përmend Kosovën po s’ia përmend që është “sui generis”, sepse atëherë vetëm pat fillu me u instalu që Kosova është çështje “sui generis”,

Surroi: Nuk mund të replikohet...

Shala: ...si e thotë Putini, mirë që s’ma përmende që është “sui generis”, se s‘është “sui generis”, po nuk është edhe qaq negativ, se ne do ta shohim së bashku në bisedën bashkëbisedimin tonë, që ka pasë përpjekje që të relaksohet situata me Rusinë dhe është llogaritur, siç përmendëm herën e kaluar, që Condoleezza Rice, një njohëse e shkëlqyeshme e raporteve Amerikë-Rusi, do ta luajë rolin final në zbutjen e Rusisë dhe në pajtimin me Ahtisaarin, sepse Rusia, të kujtohet edhe diplomatët rusë kurrë nuk na kanë thënë “ne jemi kundër pavarësisë”. Ata vetëm na thonin që Serbia duhet të pajtohet me pavarësinë dhe ne do të jemi në rregull.
Tash edhe pse i thonin serbët që ne nuk jemi më serbë se ju, ju duhet me vendosë çka do të bëni. Ne do të mbërrijmë pastaj në vitin e 2007, ku do ta shohim që në një moment Rusia pajtohet me propozimin e Trojkës, për tash mos të interferojnë... 
Kryesorja është që ne hyjmë në vitin 2007 me shqetësime, si Ekip i Unitetit, me situatë goxha të palakmueshme në raport me Serbinë, sepse Serbia do të mbante zgjedhje parlamentare në janar dhe ai gogoli i radikalëve serbë ka qenë gjithmonë i pranishëm prej Tadiqit e Koshtunicës, që shikoni nëse ju tash ta bani shtetin e Kosovës këtu do të shpërthen luftë civile, do të vijnë radikalët e Sheshelit dhe do të ndodhin gjëra të ndryshme, që dorën në zemër, nuk ndodhen gjëra më të këqija se që kanë ndodh me Koshtunicën e Tadiqin, se ne kemi edhe përvojën me Vuçiqin pastaj... po kryesorja Ahtisaari na lajmëroi që do të vjen, mundësisht kah fundi janarit, do të thotë menjëherë si të mbahen zgjedhjet në Serbi, po në fund e shtyu me 2 shkurt (1997).
Mu më ka ra, falë Markku Laamanenit, ka qenë shef i Zyrës Finlandeze në Prishtinë me pa këtë preambulën e dokumentit, se dokumentin nëse s’gaboj, e patëm marrë gati krejt ose krejt e patëm marrë, po preambulën jo, se preambula nuk është dashtë të na jepet fare me 2 shkurt dhe nuk na është dhanë as neve, as palëve Po në atë preambulë shihej qartë çfarë propozimi do të bëjë Presidenti Ahtisaari

Surroi: Preambula është letra e cila i dërgohet Kofi Annanit... Jo, Kofi Annanit, por Ban ki Moonit...

Shala: Po, Ban ki Moonit, se do të shohim edhe më vonë se çka do të ndodhë me Ban ki Moonin pra edhe në këtë preambulë, në mënyrë eksplicite, thotë presidenti Ahtisaari, nuk shoh tjetër variant, tjetër mundësi, pos që Kosova të bëhet shtet i pavarur, fillimisht i mbikëqyrur nga bashkësia ndërkombëtare. Po kjo nuk na jipet neve, as nuk i jepet palës serbe.
Po çka bëjmë ne si Ekip Uniteti, se ne e kemi pasur njëfarë deficiti në PR vazhdimisht, ekip pak më i madh edhe probleme që të dy palët, edhe Qeveria edhe opozita, keni qenë pjesë e Ekipit të Unitetit me agjenda të ndryshme sa i përket negociatave jo, por sa i përket jetës politike ju jeni shty përditë me qeverinë që ka qenë e dobët, dorën në zemër, vazhdimisht ka qenë e dobët, mezi e pat kalu buxhetin, nëse të kujtohet, në vitin 2006 me intervenim të Tina Kaidanowit bile, tue i ndjek deputetët nëpër Evropë, që kishin shku për Kërshëndella...kështu që ne u morëm vesh dhe njëri prej komenteve më të mira të Ekipit të Unitetit ka qenë pikërisht ky: Si ta marrim dokumentin e Ahtisaarit, me e përkthy dhe me botu të nesërmen në të gjitha gazetat ditore, me paret tona. Është botu si reklamë, nuk e din opinioni ynë, që ne kemi pa pagu që ta botojnë, shtojcë 16 faqe. Të takohemi me anëtarët e Kryesisë së Kuvendit, sepse kanë qenë nga pak të pakënaqur, Sabri Hamiti dhe Xhavit Haliti, veçmas, dhe t’iu japim pakon Ahtisaarit edhe e bëmë atë ditë menjëherë.
Pastaj në mbrëmje, Ekipi i Unitetit u morëm vesh të shkojë në një emision ‘talk show’, atëherë ka pasë pak, dhe vendosëm të shkohet te Adriatik Kelmendi në Rubikon, në KTV. Shkuat edhe aty. Dhe përnjëherë njëfarë balloni i tensionimit u shfry. S’pat kurrgjë problematike. E pa mileti që qenka në rregull, se s’paska... edhe interpretimet ju që i dhatë si ekip të unitetit, kështu që disi u tejkalua ajo kriza e goditjes së parë, sepse ne i druanim që pritjet e opinionit, janë që aty në të zezën me të bardhë, një metër, do të shkruan Kosova shtet i pavarur, dhe tash normalisht që kur të hyhet në dokument, ka edhe gjëra, të saktë nuk kanë qenë edhe shumë të kënaqshme për ne, po kryesorja ka qenë vetë substanca e dokumentit që fliste për pavarësinë e Kosovës.
Kështu që mendoj ne e tejkaluam mirë këtë sprovën e 2 shkurtit.

Surroi: Është interesant, kjo shtyrja... më ka rënë disa herë në mend, ka mundur të ndodhte që Agim Çeku të jetë kryeministri, i cili e lexon deklaratën, gjegjësisht Fatmir Sejdiu gjithmonë është dashtë, edhe në njërin edhe në rastin tjetër. Por, këto janë koincidencat, domethënë koincidencat historike. Për disa muaj ka mundur t’i ndodhte dikujt tjetër me qenë aty.

Shala: Po, po gjithsesi, gjithsesi, sepse ne... tash po shkojmë në vjeshtën e vitit 2007, po ndoshta ia vlen për shkak të argumentit, do të thotë, ne ishim para dilemës edhe kush duhet ta shpallë pavarësinë si Ekip i Unitetit, do të thotë. Kuvendi i Kosovës, ky i kaluari, që zgjedhë ishte dalë nga zgjedhjet e vitit 2004, pak a shumë ishte shter dhe kishte pasë tre kryeministra: Ramushin (Haradinaj, v.j.) Bajram Kosumin dhe Agim Çekun, presidenti Rugova vdiq, Nexhat Daci u zëvendësua me Kolë Berishën... do të thotë patëm mbetë vetëm ne tre prej fillimit, ti, unë edhe Hashim Thaçi kemi qenë prej fillimit deri në fund anëtarë të Delegacionit të Kosovës, por ndryshime ka pasë. 
Dhe në ato bisedime që i kemi pasë më vonë, u shqyrtua edhe mundësia me qenë njëfarë lloj Asambleje kushtetuese si edhe ndodh zakonisht në histori. Asambleja Kushtetuese shpall shtetin dhe miraton Kushtetutën.

Surroi: Edhe i shpall zgjedhjet.

Shala: Edhe i shpall zgjedhjet. Pra, ajo ka një rol tranzitor, nuk ka rol të udhëheqjes me shtetin. Po pastaj ishte problemi si me ardhë deri te Asambleja Kushtetuese në atë ambient.

Surroi: Duhej votuar...

Shala: ...tash sa me votu një herë për Asamblenë Kushtetuese, herën e dytë për Kuvendin të mirëfilltë, u vendos që Asambleja Kushtetuese de facto të jetë Kuvendi që doli nga zgjedhjet e vitit 2007, që formati i atij Kuvendit të ndryshojë përmes Rregullores së UNMIK-ut, të mos jetë institucion provizor i vetëqeverisjes së Kosovës, qysh kanë qenë IPVQ-të deri atëherë, po që të jetë trup, që të jetë institucion, i cili merret me statusin e Kosovës, dhe e shpall Pavarësinë e Kosovës.

Surroi: Unë rastësisht u takova me presidentin Bush në Budapest. Dhe atëherë patëm një bisedë rreth kësaj sepse ai ishte izoluar brenda administratës së vet dhe biseduam nja 10-15 minuta, lidhur me shpalljen e Pavarësisë së Kosovës, edhe ai duhej ta vizitonte Tiranën, dhe në bisedë e sipër, thotë: “Çka të bëjmë?” Thashë po ne i kemi shpenzuar të gjitha, domethënë, krejt procesin negociator. 
“Po rusët?” 
Thashë, “Po rusët kanë me qenë gjithmonë kundër, tash a ma vonë...”. 
Edhe atë që s’dinim atëherë, ose dija as unë, ishte që Condoleezza Rice ishte për ta shtyrë gjithmonë për edhe një hap më tutje me rusët, ndërsa ky tha: “A e di çka? Unë në Tiranë do të flas, po unë mendoj që në qershor duhet të kryhet kjo punë”.
Edhe atëherë shkoi në Tiranë.

Shala: Pra, ne vijmë me 2 shkurt, e marrim dokumentin dhe Ahtisaari na thotë edhe në takim që duhet të kem edhe një cikël të negociatave me dy ekipet në nivelin e punës, po ashtu edhe me dy delegacionet në nivel elefantësh.
Ne patëm pranuar, jo me dëshirë, duhet të them hapur, ka pasë edhe brenda nesh, jo tensione, po bisedime a ia vlen as që ia vlen, po tash na ishim hyrë në një proces i cili duhej të përfundohej me pavarësi.

Surroi: Je në valle...

Shala: ...je në valle e tash ti thuash po këtu po hyj, këtu s’po hyj, nuk kishte shumë logjikë, edhe në fund u vendos, mirë po hyjmë. Shkuan ekipet e punës, ke qenë një herë edhe ti si kryesues i ekipit për Këshillin Konsultativ të Komuniteteve, gjegjësisht të drejtave të pakicave

Surroi: e ku mu desh ta paguaj hotelin...

Shala: Po, ka pasë edhe asi episode të çuditshme. Dhe megjithëse ne në aspektin financiar nuk kemi asnjë aferë, që është fenomen,

Surroi: Jo. s’ishte, por kishte plot njerëz që ishin krejtësisht të panevojshëm.

Shala: Të panevojshëm, absolutisht. Megjithëse në ndërkohë ata kanë mbërri në poste ministrore, mos të hyj në detaje, se kanë pasë të ardhme të ndritshme.

Surroi: Mund të zgjidhnin...

Shala: Po kryesorja, pra ne punuam si ekip, u pa edhe aty që nuk ka gjë nga ky proces. E vetmja marrëveshje që është paradoks në vete, sepse marrëveshja ka ekzistu, ishte që refugjatët, të zhvendosurit, kanë të drejtë të kthehen jo vetëm në vendin ku kanë jetuar, pra në vende tjera anekënd Kosovës.
Qeveria e Kosovës dhe e Serbisë kanë nënshkruar memorandum në vitin 2005 për këtë punë, s’ishte far arritje e jona, por u gëzua pak Albert Rohani që diçka u arrit, po nuk pati gjë. Pastaj erdhi takimi i elefantëve në fillim të marsit të vitit 2006. Pala serbe ishte si zakonisht, Koshtunica, kryeministër, Tadiqi, president, Drashkoviqi ishte ministër i Jashtëm, ne ishim si zakonisht ekipi...
Ishte një bisedë, nuk mund të them e tensionume, se të dy palët e dinin për çka të bëhej fjalë po presidenti Ahtisaari thjesht duhej ta bënte “tikun” edhe për një përpjekje që megjithatë, i ka thirrë të dy ekipet, iu ka treguar për çfarë bëhet fjalë, dhe dy ekipet kanë folur në mënyrë të ndershme e të sinqertë njëri me tjetrin, natyrisht pa kurrfarë pike të përbashkët.
Do të thotë, ata vazhdonin dhe Koshtunica, si njëfarë juristi me nam, e bënte vazhdimisht një gabim të madh, që Rezoluta 1244 e ka definu që Kosova është pjesë e Serbisë, e Jugosllavisë.
Na i thoshim mirë, në qoftë se është ashtu, pse po vijmë na? Pse po bisedojmë? Pse po negociojmë? Se këtu është statusi i Kosovës në pyetje.
E aty shkruan në rezolutën 1244 në mënyrë eksplicite, që do të definohet statusi final i Kosovës.
Po ishte njeri i pamarrun vesh, njëfarë nacionalisti, nëse mund të them kështu, kujtohet ai koncepti për komunistët e salloneve, ky ka qenë njëfarë nacionalisti i salloneve, shumë rigjid, i cili prapë nuk deshi të vijë me ne në drekë, nuk na ka dhënë dorën kurrë.
Na e kemi dhënë në fund, na e përmendim kur vjen momenti i Badenit, po aq na jepte dorën.
Vinte ekipi i Tadiqit para tij, na jepshin dorën, dorën në zemër, prej presidentit, Vuk Jeremiqit, që u tallshim me te na jepte dorën...., kur viijshin këta, as ia jepshin dorën Tadiqit, as neve.
Që ishte absurd.

Surroi: Vuk Drashkoviqi doli me atë, “më pak se pavarësi, më shumë se autonomi”...
As ai vetë nuk dinte

Shala: Nuk e dinte, e nëse s’gaboj, e provoi me ba me dy shishe e qiti njëfarë libri aty përmbi. Po iu rrëzuan shishet, iu rrëzua libri, kur e argumentonte këtë, “më shumë se autonomi, më pak se pavarësi”.
Drashkoviqi, nuk mund të them në bazë të përvojave edhe unë edhe ti që kemi me të, që s’ka qenë konstruktiv në fazën e mesme edhe të fundit të tij si politikan. Po nuk pyeteshte fare. Nuk pyeteshte fare, do të thotë, edhe nuk kishte çka të bëjë. 
Kështu që ne e mbajtëm takimin e Ahtisaarit. Ahtisaari na e pa dhënë fjalën sërish që me këtë s’ka më, përfundon... do ta përgatitë raportin, bashkë me pakon dhe bashkë me rekomandimin apo preambulën për Ban ki Moonin. E vetmja çështje që na patën thënë Ahtisaari dhe Rohani që mbeti hapur, ishte a do ta përkrahë Ban ki Mooni raportin.
Sepse sekretari i përgjithshëm i OKB-së, se kjo kishte filluar me Kofi Annanin kur ishte sekretari i përgjithshëm, që ishte shumë pozitiv ndaj Ahtisaarit, se ai kishte emëru Ahtisaarin, tash ishte Ban ki Mooni, ishte sekretari i ri i përgjithshëm edhe supozohej që mund të jetë neutral që mundet vetëm me ia bashkëngjitë një letër të vogël edhe me iu thanë anëtarëve të shteteve anëtare të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ja ku është raporti i emisarit special, lexojeni.
Po jo, Ban ki Mooni, kur ia dërgoi presidenti Ahtisaari, doli pozitiv. E përkrahu fuqimisht propozimin e Presidentit Ahtisaari që Kosova duhet të bëhet shtet i pavarur, fillimisht i mbikëqyrur ndërkombëtarisht.
Kjo ishte finalja e Ahtisaarit, na gëzoi të gjithë neve, po ne nuk dinim se ku po hyjmë. Sepse dihej që në fund, Këshilli i Sigurimit të OKB-së, që e kishte mandatuar, jo Ahtisaarin e kishte mandatuar Kofi Annani, por Këshilli i Sigurimit e kishte miratuar një deklaratë presidenciale, të kujtohet, unanimisht që po i jepet mandati presidentit Ahtisaari dhe ne në fund do të votojmë për propozimin e presidentit Ahtisaari.
Ahtisaari vazhdimisht ka punu me shtetet anëtare të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, veçmas me Kinën dhe me Rusinë. Edhe sa i përket Kinës, vazhdimisht ka qenë pozitiv dhe na thoshte edhe neve, kam siguri që...

Surroi: Kina abstenon...

Shala: ...që Kina, nuk ka problem, nuk shehngjashmëri midis Kosovës, Tibetit, dhe raste e tjera...

Surroi: Tajvanit...

Shala: ...është sui generis. Ata kanë qenë plotësisht në rregull me konceptin sui generis, dhe do të jenë në rregull. Rusia ka dhënë sinjale të ndryshme, nuk është që e ka dhënë gjithmonë sinjale negative. Herë pozitive, herë negative, deri në shkurtin e vitit 2007, kur presidenti Putin e mban fjalimin e famshëm në Konferencën e Sigurisë në Munih.
Këtu është kthesa.
Deri atëherë Lavrovi ka qenë përgjegjës për statusin e Kosovës. Lavrovi në mënyrë eksplicite i ka thënë Ahtisaarit, “Unë e di që Kosova do të bëhet shtet i pavarur”. 
Nuk ka pasë... edhe Reinhardtit, të kujtohet gjenerali Reinhardt, se ai ka qenë komandanti i KFOR-it, kishte qenë, unë nuk e kam ditë, komandanti i integrimit ushtarak të Gjermanisë Lindore në Gjermani Perëndimore në vitet e unifikimit dhe ai kishte pasë mik personal Lavrovin dhe pat ardhë te unë në “Zëri”, tha: “Kam lajme të mira. Kam ndejt me Lavrovin, tha ajo punë është e kryer, Kosova duhet me u ba shtet i pavarur se s’ka mbetë asgjë tjetër”.
Pra, Lavrovi e ka pasë atë qëndrim, jo që ka pasë far autonomie, por realisht, Putini nuk është marrë shumë me këtë çështje.
Por, në konferencën e Munihut del me një deklaratë, me një fjalim, i cili do të jetë fjalim tronditës për Grupin e Kontaktit, përgjithësisht për shtetet...

Surroi: Edhe për 20 vitet e ardhshme, deri në ditët e sotme

Shala: Absolutisht!
Ai është momenti i kthesës, kur përfundon, nëse mund ta quaj ashtu paqja e ftohtë.
Nëse e kemi pasë Luftën e ftohtë, pastaj e kemi pasë një marrë paqe të ftohtë midis Perëndimit dhe Rusisë, atëherë kthehet Lufta e ftohtë në kuptimin ma të keq të fjalës.
Edhe Putini vazhdimisht ka thënë, nëse Kosova bëhet shtet i pavarur, nuk kam gjë kundër, po atëherë edhe Osetia edhe Abhazia, edhe Nagorni Karabahu, edhe të gjitha të ashtuquajturat konfliktet e ngrira “frozen conflicts”, mund të bëhen shtete të pavarura. Kështu që në rregull, ju po m’i çelni dyert mua që të bëj çka të dua.

Surroi: Transdnistria...

Shala: Po, po Transdnistria që është sot problem, sot e kësaj dite është problem domethënë, se Abkazia e Osetia de facto janë të ndame prej Gjeorgjisë; Nagorni Karabahu u zhduk si problem brenda natës. me këtë konstelacionin e ri, po të mos hyjmë në analizë të tillë.
Kryesorja prej shkurtit ishin paralajmërimet... pas shkurtit dhe Munihut 2007-s ishin paralajmërimet që mund të ketë telashe, por çfarë përmasash nuk e dinim. Unë kam qenë edhe ti me siguri në kontakt vazhdimisht me Albert Rohanin, se ai na informonte më së shumti çka do të ndodhë dhe filluan bisedimet në Këshillin e Sigurimit të OKB-së.
Aty, ambasadori i Amerikës ka qenë një diplomat i shkëlqyeshëm Zalmay Khalilzad, me të vërtetë, i Afganistanit përndryshe, po një diplomat i jashtëzakonshëm, i nivelit të Holbrookeut, mund të them lirisht, i cili fillon me bisedu...

Surroi: Edhe mik e Wisnerit.

Shala: Po, edhe mik e Wisnerit. Edhe tash këta ishin vazhdimisht në komunikim. Dhe ky njihej shumë mirë me Lavrovin edhe me Çurkinin, që ka qenë ambasador i Rusisë në OKB, dhe fillojnë bisedimet. Me atë logjikën e thjeshtë, “çka doni ju prej nesh që ju ta miratoni, gjegjësisht të abstenoni?”
Në rastin e propozimit të Ahtisaarit ata vazhdimisht kanë luajtur bisht kanë thënë “nuk dimë ne”, “shohim, nuk dimë, shohim”. Ishte periudhë e bisedimeve të rënda derisa Amerika provonte ta krijonte njëfarë konsensusi të Këshillit të Sigurimit të OKB-së, sepse raporti i Ahtisaarit, propozimi i tij, mund të kalonte me nëntë vota, s’kishte nevojë më shumë për, me nën shtete të votonin për, me kusht që asnjë prej pesë anëtarëve “P-5”, të shteteve anëtare të përhershme të Këshillit të Sigurimit të mos e përdorin të drejtën e vetos.
Amerika pat mbërri deri të 12 shtete në favor të raportit të Ahtisaarit. Afrika e Jugut ishte kundër. Rusia ishte kundër, Kina pat abstenu. U pas bë drafti i parë, drafti i dytë, drafti i tretë, pastaj ju bjen mend kot së koti me ardhë në Kosovë, të kujtohet delegacioni i ambasadorëve të shteteve anëtare të Këshillit të Sigurimit vijnë në Kosovë, për gjysmën e tyre ishte një territor që s’kishin kurrfarë informate.

Surroi: Ta tregoj një anekdotë. Ishte ambasadori i Afrikës së Jugut, se unë shkoja të loboja atëherë. U pata takuar edhe me ministrin e Jashtëm. Edhe ai ambasadori thotë: “A bre shyqyr e takoj dikë prej Kosovës. të ma shpjegojë këtë punën e Kosovës, se ai ‘doormani’ i ndërtesës ku jam, është i Kosovës dhe çdo ditë kur zbres unë e kur hyj në ndërtesë thotë: ‘Me ma ndihmu Kosovën’... ai është lobisti më i madh i juaji. A ma shpjegoni çfarë është halli i tij?”

Shala: Po, edhe ai na kujtohet të dyve, pati bërë pyetje goxha të kota kur u takuam në ndërtesën e Qeverisë pse s’bën autonomi, e pse kështu thuajse nuk e njihte konceptin..

Surroi: Ka qenë nën ndikimin e jashtëzakonshëm të asaj politike “të painkuadruarve”... Ata ende mendonin se Tito është gjallë.

Shala: Besa edhe shumë shtete tjera sot akoma kanë ndikim në këtë aspekt. Edhe hajde qysh ishte jo që kishte diçka të keqe në të, se nuk ishte dashakeq ndaj Kosovës, por thjesht mungesë informacioni edhe ai shihte gjithçka...

Surroi: Paragjykime...

Shala: Paragjykime, prizmin, rolin e Amerikës që e ka pas gjatë aparteidit...

Surroi: Ashtu... si një lloj neokolonializmi

Shala: ...edhe tash ju po doni me u shkëput e këndej e andej edhe... takimi nuk ishte i keq në parim, i delegacionit të Kosovës me delegacionin e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, po ishte i kotë. Ata shkuan edhe në terren për me pa ishte ideja që të shohin pak gjendjen,

Surroi: Dhe nuk dolën keq...

Shala: Nuk dolën keq, se e panë që Kosova është një ambient i qetë, i sigurt që komuniteti serb i ka të drejtat e veta dhe ne normalisht gjithmonë e kishim pakon e të drejtave të përgatitura për palën serbe, sepse për me e fuqizu pozitën e Amerikës në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, Kuvendi i Kosovës, ku ke qenë edhe ti deputet, e pati miratuar Pakon e Ahtisaarit me 104 vota për. Ka qenë një votë impozante.

Surroi: Edhe të mos harrojmë, pakon e minoriteteve, pakon e komuniteteve joshumicë e kemi negociuar me komunitetet joshumicë. Në të cilën kanë qenë edhe të pranishëm disa prej serbëve eminentë...

Shala: Oliver Ivanoviqi ka qenë, Rangjell Nojkiqi ka qenë, Dragisha Kërstoviq dhe ata patën ardhë edhe në Durrës me ty, në ‘retreat’, tash me ardhëpolitikani serb me ardhë në Durrës me diskutu për të drejtat e veta

Surroi: Edhe prej fillimit iu kemi thënë: kjo është pako e Kosovës së Pavarur. Këto janë të drejtat në Kosovën e pavarur.

Shala: Iu kanë thënë të gjithë. Mua më kujtohet Stipe Mesiqi pat ardhë, si president i Kroacisë. U pat taku me neve edhe i ka thirrë serbët dhe e ka fol mënyrën më të sinqertë të mundshme...

Surroi: ...siç di ai...

Shala: ...po, siç di ai... “shikoni, mos e bëni gabimin e serbëve të Kroacisë. E keni mundësinë të madhe me kërku hisen tuaj në shtetin e Kosovës, bëjeni këtë, se nuk do të mund kurrkush ta bëjë në vend të jush edhe do bëni gabim të madh në qoftë se nuk e bëni”. 
Edhe e ka pasë sinqerisht, se pastaj na pat çu edhe Nedelko Pupovacin, ka qenë edhe atëherë, edhe tash duket kryetari i Këshillit Konsultativ...

Surroi: Millorad Pupovacin

Shala: Po MIllorad, mirë e ke... pastaj edhe Budimir Llonçari, madje pati ardhë, se ka qenë këshilltari i Stipe Mesiqit. 
Edhe të gjithë këta vinin që disi t’i lehtësojnë komunitetit serb respektin ndaj Pakos së Ahtisaarit përmbushjen e obligimeve tona ndaj tyre, kështu që të jetë një proces megjithatë i njëkahshëm dhe i dobishëm për ta dhe për ne kanë qenë dashamirë të mëdhenj të palës serbe dhe të nesh si shumicë po problemi ishte që edhe pse ne e miratuam pakon e Ahtisaarit me 104 vota për, në fillim të prillit, kjo nuk e ndryshoi substancialisht situatën në OKB, por ne e dhamë zotimin dhe formalizuam zotimin...

Surroi: Edhe njëra prej anekdotave, po ashtu ishte kur e pata taku Unionin Afrikan, ambasadorët e Unionit Afrikan në New York dhe ambasadorët e Organizatës së Shteteve Islamike, në takime të ndara.
Në njërin ishin 40 gati ambasadorë, në tjetrin 30 e kusur ambasadorë. Dhe, atëherë ju shpjegoja këtë pakon tonë, pakon e drejtave joshumicë.
Edhe njëri prej ambasadorëve, dashamir i madh i Kosovës, kur u krye takim erdhi e tha: “Shumë mirë keni punuar, po mos harro kur ju premtoni si të drejta për pakica për komunitete joshumicë, shumë prej këtyre vendeve nuk u vjen shumë mirë...”

Shala: Normalisht... Po ne ishim, ne e kishim ofertën më të mirë për komunitetet pakicë në Evropë. Se ne e kishim përvojën, së pari i Kushtetutës së Kosovës, të vitit 1974, ta zëmë harrohet prej shumë kujt këtu që gjuha serbe ka qenë gjuhë zyrtare e me Kushtetutën e vitit 1974 dhe një e drejtë e fituar nuk mund të delegjitimohet në ndërkohë

Surroi: Edhe gjuha turke në komunat ku kanë jetuar...

Shala: ...pastaj ishte Korniza Kushtetuese, pastaj ishte Konventa Evropiane për Vetëqeverisje Lokale dhe për të Drejtat e Komuniteteve. Krejt këto elemente ne i hartuam, e bëmë një pako shumë pozitive për palën serbe

Surroi: Jemi i vetëm shtet i cili i ka njohur në Kushtetutën e vet gjuhën rome.

Shala: Absolutisht! Plus e kemi njohur edhe romët edhe ashkalinjtë edhe egjiptianët si përfaqësues të tri komuniteteve pakicë. Plus e kishim edhe Marrëveshjen e Ohrit, si shembull, për shumë sende, që biseduam, edhe zgjedhja e policit, shefit të policisë në nivel komunal... Pra, të gjitha këto i bëmë, sepse ne nuk i druanim palës serbe.
Ne serbëve të Kosovës s’kishim çka t’i druanim as në vitet e okupimit, e lëre më tash. Po ne mendonim që në këtë mënyrë po tregojmë që e kemi seriozisht. 
Më kujtohet një jo gjysmë anekdote me Solanën, besoj që të kujtohet edhe ty. 
Solana ka qenë i drejtpërdrejtë gjithmonë edhe në dhjetorin e vitit 2006, kur të vjen, në 2005 në fakt, kur të vjen me presidentin Rugova, me ne shihet: “E di çka do të ndodhë me ju, veç një porosi e kam për juve: Leni poezitë po merruni pak me punë”. 
Porosia e tij, do të do të bëheni i pavarur, punoni pak kur të bëhet Kosova shtet i pavarur. Kështu që gjithë e kanë ditë çka do të ndodhë.

Surroi: Bile te të drejtat serbe, Kushtetuta e Kaçanikut ka paraparë vende të rezervuara në atë kohë...

Shala: ...në rrethana okupimi, ku më së paku që pritet prej nesh do të ishte që të jemi gjeneroz ndaj komunitetit serb. Ne. përkundrazi, Kushtetuta e Kaçanikut është Kushtetutë e mirëfilltë e shkuar me dashamirësinë më të madhe për të drejtat e komuniteteve pakicë.
Po tash nëse i kthehem Këshillit të Sigurimit të OKB-së, bëhen pesë draft-rezoluta, rezoluta e fundit është në versionin “blue”, si thuhet, domethënë para votimit. Se edhe Rohani insistonte, pse s’po provojnë zotimin e Rusisë, ta shohim a e kanë seriozisht a jo, sepse vazhdimisht si më pat thënë Khalilzadi, tha Lavrovi në takime me ne thoshte... ne i thoshim se i kemi dymbëdhjetë vota, që jemi afër, ai tek veç një votë e kam, nuk kam votën time, po mjafton për mua, nuk dua votë ma shumë.

Surroi: Të drejtën e vetos

Shala: Edhe kur e ka ba këtë versionin blu, ai ka thënë mos e dërgoni se ne e përdorim të drejtën e vetos, megjithëse përmbajtja e atyre draft-rezolutave të fundit ka qenë shumë e zbehtë. Faktikisht, pati ra vlera e atyre draft-rezolutave gati që si u miratua, si u nuk u miratua, njësoj ishte, nuk kishte kurrfarë peshe.
U pa që Rusia po del të jetë problem i madh. Edhe atëherë Bashkimi Evropian, më duket që ka qenë edhe Gjermania e Sllovakia anëtare të Këshillit të Sigurimit, po atë edhe Sllovakia ka qenë pozitive sa përket votës në atë kohë. Kështu që u krijua njëfarë uniteti edhe në BE, i cili më vonë do të do të prishet, po kryesorja ne mbërritëm në një situatë në majin e vitit 2007 kur kurrkush nuk dinte çka do të ndodhte thashë e tutje.
Do të thotë, nuk ish rendi ne me e shpall pavarësinë sepse gjithmonë ka qenë ai i konfliktit, të kujtohet, midis UDI dhe CDI, a është deklarate e njëanshme e pavarësisë apo deklaratë e koordinuar e pavarësisë. Ne e dinim që duhet ta bëjmë deklaratën e koordinuar të pavarësisë.
Dhe në atë kohë ndodhin dy ngjarje epokale. 
Pra, më së pari, në takimin G-7 plus një në Gjermani, G-8-s, ka qenë Nicolas Sarkozy, president i Francës... dhe Dan Friedi ma pa shpjegu më vonë çka ka ndodhë. Nuk e ka ditë askush, as presidenti Bush, që ky e ka ndërmend të propozojë që të ndodhë një periudhë e ardhshme e negociatave apo një shtyrje 4-6 muaj e këtij procesi, me i dhënë shans edhe një herë procesit.

Surroi: Edhe punës së Iranit.

Shala: Do të thotë, ishin të ndërlidhura gjërat ,edhe tash ndodh një shok në delegacionin e Amerikës, presidenti Bush nuk di gjë çka po ndodh, sepse këta e përcillnin, më pat thënë Dan Friedi prej një dhome tjetër, se brenda ishin vetëm liderët e tetë shteteve edhe u tha: ne dolëm të shokuar çka të bëjmë tash të thotë edhe këtë po koincidon, po më kthen prej këtij takimi yt i rastësishëm me presidentin Bush, sepse presidenti Bush në aeroplan fillon të bisedojë... duke shkuar në Tiranë.
Ata shkuan në Itali, nëse s’gaboj, më së pari. Kanë qenë një vizitë evropiane, një takim evropian...

Surroi: ...edhe në Budapest...

Shala: ...pastaj shkojnë në Tiranë. Edhe në aeroplan, thotë Dan Friedi, që ishte asistent sekretar për Evropë, ai ka qenë përcjellësi i presidentit Bush, thotë ai pyeste, interesohej çka të bëj, çka të flas, po megjithatë, sipas Dan Friedit, unë s’kam arsye mos me i besu, nuk e ka nda tha me ne atë qëndrimin që Kosova herët a vonë duhet të bëhet shtet i pavarur. Nuk e ka nda me ne.
Ai ka qenë një moment kur ka zbrit në Tiranë edhe doli në konferencë për shtyp e tha “Sooner or later, the moment will come to say enough is enough, Kosovo is independent”, që ishte një erupcion i kënaqësisë te ne, sepse ne hymë në krizën e dytë tash, si Ekip i Unitetit, mbas kësaj shtyrjeje dhe e di që prapë kishim dilema sepse ti e përmende pak më herët këtë kontekstin, kush është kryeministër, a kush është president, kur shpallet pavarësia dhe, Agimi (Çeku, v.j.), ka qenë e disponuar, se mendonte që në mandatin e tij do të bëhet shpallja e Pavarësisë, si gjysmë anekdote na pat thanë neve: “Unë i kam ble teshat për shpallje të pavarësisë, e ju po thoni që s’ka gjë prej kësaj pune”... se ne edhe i patëm çuar, të kujtohet, Ylber Hysën dhe Skender Hysenin, patën shku në emër të Ekipit të Unitetit, në emër të grupit politik, disa javë në OKB...

Surroi: Edhe disa prej nesh...

Shala: Edhe raportet nuk kanë qenë pozitive, goxha objektive kanë qenë që nuk ka shenja që do të ketë rezolutë për Kosovën. 
Por kjo e Bushit ishte eksplodim tash, domethënë me të vërtetë. një deklaratë e tillë aq kategorike e tij ishte aq shumë qetësuese, lehtësuese për të gjithë ne që, mirë po ndodh kjo, sepse s’dihej akoma çka do të ndodhë, si do të zhvillohet.

Surroi: Nejse, unë e kam ditur se çka do të ndodhë, sepse kemi biseduar me Bushin, por atëherë u vura në lëvizje me Wisnerin se më duhej ta ndaja këtë, kështu që me kërkesë të tyre nuk e tregova datën, se me Bushin ishte dakorduar edhe data

Shala: E shpalljes së Pavarësisë

Surroi: Ishte në qershor. Kështu që do t’i binte Agimit...

Shala: Është interesant që ky..., nëse s’gaboj me 10 qershor e jep këtë deklaratë.. që koincidon me qershorin e lirisë së Kosovës, koincidon edhe me ditën e Lidhjes së Prizrenit, se 10 qershori është dita e Lidhjes së Prizrenit... mirë, këto nuk mund të them tash edhe të spekuloj edhe të bëj konspiracion që presidenti Bush s’ka pasë idetë veç me lexu historinë e popullit shqiptar, edhe ma thellë mirë sot që në kah 10 qershori, e sot e kam ndërmend me i thanë këtë, po ishte një vizitë e jashtëzakonshme, sepse Amerika në atë kohë ishte në raporte goxha rigjide me Evropën.
Dhe një pritje e tillë s’ia ka bërë askujt Shqipëria atëherë, veç nëse të kujtohet ajo vizita e James Bakerit, e famshmja në vitin 1991, kur ju jeni taku me Bakerin në Beograd, edhe ai prej Beogradi shkon në Tiranë, është Chris Hilli atëherë si shefi i Zyrës, edhe e presin diku nja 200-300 mijë veta. Bakeri prej një situate shumë të keqe në Beograd, vjen në një situatë të ekzaltimit në Tiranë, po çka ndodhi kjo, kush janë këta që po me dojkan kaq shumë. 
Kështu që edhe Bushi u habit me atë dashuri, edhe pse ishte... Bushi ishte kategorik që Kosova duhet të bëhet shtet i pavarur Nuk ka pasë dilema. Nëse s’gaboj, Steven Hanley ka pasë dilema, si Këshilltar e Sigurisë Kombëtare...

Surroi: Edhe Condoleezza (Rice, v.j.) - që të dy kanë qenë për ta shtyrë këtë.

Shala: Për me shty, po masandej vjen momenti, e shpjegojmë qysh ka ardhë Condoleezza Rice e është ulë me ne me një tavolinë për me ba një komunikatë të përbashkët, kur shkuam ne në Shtëpinë e Bardhë.
Po kryesorja u pa që kjo punë nuk po kryhet ashtu siç kishim mendu, që nuk është qershori periudha e shpalljes së Pavarësisë dhe që ne duhet të hyjmë në një proces, për të cilin akoma nuk dihej çfarë procesi. Çfarë e mora vesh shumë prej Rohanit, sepse Grupi i Kontaktit e kish pas lënë derën hapur që presidenti Ahtisaari ta udhëheqë edhe këtë proces, procesin shtesë disamujor. Po Ahtisaari kishte thënë nuk vjen në konsiderim. Unë e kam kry punën time, ja ku e keni pakon, nuk besoj që do të gjeni pakon ma të mirë, sepse prej fillimit, vlerësimet ndërkombëtare, amerikane edhe të Perëndimit, kanë qenë se Pako e Ahtisaarit nuk zhvlerësohet, mbetet aty. Nëse arrini ju diçka më mirë në ndërkohë, në rregull, nëse jo, do të jetë Pakoja e Ahtisaarit..
Dhe ka qenë njëfarë lufte, me siguri të kujtohet për një koncept që quhet “Sunset Close”, por rusët nuk e pranuan që mirë, gjashtë muaj po negociojmë, nëse nuk negociojmë, automatikisht hyn në fuqi Pakoja e Ahtisaarit, po ata s’pranojshin ashtu, se supozonin që edhe ashtu do të kthehemi te Ahtisaari, prandaj në fund mbet pa te, dhe u caktuan tre ndërmjetësues ndërkombëtarë që të merren me në fazën e ardhshme të procesit të definimit të statusit: ambasadori Wisner mbeti në detyrë, si emisari special i Shteteve të Bashkuara të Amerikës; Wolfgang Ischinger, një mik i jonë i madh, sepse ka qenë edhe në luftë me ne, edhe në procese shumë të rëndësishme të krijimit të Kosovës së Pavarur, ai u emnua speciali i Bashkimit Evropian dhe Aleksandar Bocan Harçenko, që sot është ambasador i Rusisë në Beograd, u caktua emisar special një Rusi, sepse Rusia s’kishte pasë emisarë speciale te Ahtisaari. E ka pasur Boris Majorskin në Rambuje, po deri tash s’e ka pasur...

Surroi: ...ka qenë format tjetër.

Shala: Edhe s’e ka pranuar Ahtisaari emisar special të llojit të tillë, dhe Bocan Harçenko e pranoi që të jetë pjesë e kësaj treshes dhe ata filluan tash ta matin terrenin, ta shohin se çka mund të ndodhë dhe kah mund të ecë ky proces edhe erdhën në Kosovë, të kujtohet e patëm takimin e parë me ta, që ishte goxha takim koti, mund të them se nuk e kishin qartë as ata se çka duhet të bëjnë pastaj ne shkuam në Vjenë në gusht të vitit 2007...

Surroi: Ischingeri e pati formuluar: “Nuk do të lëmë gurë pa lëvizur”

Shala: Mirë që e përmende, sepse ky ishte argumenti i tij kur hyri në një proces goxha të rrezikshëm të shqyrtimit të ndarjes së Kosovës, e që binte ndesh me parime të prijëse të Grupit të Kontaktit për më shumë. E dha një deklaratë për Reuters apo diku, që mund të trajtohet edhe çështja e ndarjes së Kosovës si opsion, edhe më kujtohet që ne u patëm shqetësu.
E kemi thirrë në telefon, disa prej nesh. Edhe ai pati thanë: “Po mirë, a kam thënë që duhet me i trajtu të gjitha opsionet, që s’duhet me lanë gurë pa hekë, për me pa a mund të ketë opsion të tillë. Kështu që, unë po e propozoj, po e trajtojmë, bisedojmë e shqyrtojmë, nëse nuk ka mundësi, në rregull, nëse ka mundësi, në rregull”.

Surroi: Edhe kjo është hera e parë që serbët nuk pajtohen

Shala: ...po, ata nuk do të pajtohen për fatin tonë të madh...

Surroi: Nuk pajtohemi ne, por është hera e parë që nuk pajtohen ata.

Shala: Edhe për më keq, këtë aspektin e ndajmes së Kosovës, Kouchneri bëhet partizan i madh, si ministër i Jashtëm i Francës. Edhe ne e kemi paralajmërimin se ai vjen në verë, të kujtohet, në vitin 2007, shkojmë në restorant “Gërmia” aty, në situatë kaotike që është tipike për organizimin që e bën Kouchneri, çdo lavdi për të, po logjistikën...

Surroi: Jo vetëm Kouchneri

Shala: Jo vetëm Kouchneri, e ke me vend... Edhe aty ishte edhe ambienti, ata njerëzit ishin dalë me shëtite, me u rrezitë e këndej... tash ne erdhëm me vetura, erdh Kouchneri me Chevalierin, që ka qenë këshilltar i tij, dhe ne pritshim që ai do të na e çelë temën e ndamjës së Kosovës.
E ai ia nisi mu përla veçmas me ty për punën e rolit të Rusisë. Sepse... bile ishim aty si nën një farë tavani... aty ishte shumë nxehtë. Më kujtohet si sot... edhe tash edhe mi se ishte nxehtë, edhe ai na nxeu edhe ma shumë se ti e përmende që duhet t’i shkohet kësaj pune deri në fund, pa marrë parasysh çka thotë Rusia dhe ai tash u përla me ty: ”Po çka duhet të bëjmë ne? A duhet ta bombardojmë Rusinë? Rusia është fuqi, çka mund t’i bëjmë ne Rusisë?”
Edhe krejt takimi e humbi kontrollin. Do të thotë, në vend se të flasim çfarë të bëjmë tash e tutje, edhe ai harron me e përmend ndamjen, për fatin tonë të madh, se ne as që as jemi të interesum, për ndamjen, e tash ne tue dalë, Chevalier tue vrapu mbas nesh, për me na pyet një nga një a keni ide që ndoshta është në rregull te ndamja.
Asnjëri nuk i thamë po, por po them, ja si ra poshtë ndamja e Kosovës këtu. 
Ndamja e Kosovës vjen përfundimisht në nëntor të 2007-s, në takim, në Vjenë e kemi pasë. Ne u takojshim Vjenë edhe në Bruksel me delegacionin e Serbisë, ku Ischinger, në emër të Wisnerit dhe Bocan Harçenkos, i pyet veç e veç delegacionet a keni variant për ndarje të Kosovës?
Dhe Koshtiunica e Tadiqi thonë “jo”, e ne mezi presim me thënë “jo”. Dhe, në këtë mënyrë, Ischingeri ka mund ta bëjë tikun dhe me thënë: “Unë e kam trajtuar edhe ndamjen e Kosovës”. As njëra palë as tjetra palë s’është pajtu. Koshtunica s’është pajtu në parim, sepse “qysh mundet me u nda dikush që është pjesë e Serbisë”. Sipas tij, do të thotë, ne normalisht nuk kishim përndarë të Kosovës për shkak të veriut, sepse veriu ka qenë vazhdimisht mbi supet tona. Vazhdimisht ka qenë domethënë, në çdo periudhë të procesit dhe të kujtohet që Bajram Rexhepi pati qenë shef i këtij grupi, që e pat propozu modelin e Mitrovicës si një qytet me dy komuna për ta ruajtur integritetin e Mitrovicës.
Kështu që ne mezi s’pritëm të heqim dorë prej idesë së ndajmës së Kosovës. Dhe ne filluam tash atë ciklin e takimeve në Bruksel, në Vjenë me Trojkën.
Ata vinin, ne shkonim edhe vjen një moment i çuditshëm kur, në bazë të bisedave me ne dhe me palën serbe, ata hartojnë një dokument që i quajnë “Compact Agreement” draftin që e kanë përgatitë që të tre, edhe Bocan Harçenko. Ai dokument edhe me leximin e sotëm nënkupton njohjen de facto të Kosovës dhe Serbisë, pa njohjen de jure, apo është marrëveshja gjermano-gjermane, e përkthyer në një dokument.

Surroi: E mbërritëm terminin e sotëm. Sugjeroj që menjëherë në emisionin e ardhshëm të hyjmë drejt në një marrëveshje gjermane-gjermane, e cila ishte në tavolinë në vitin 2007 dhe e cila u ringjall në vitin 2023.