Dje ka nisur një raund i ri negociatash për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë. Bëhet fjalë për një takim trepalësh mes Shteteve të Bashkuara, Rusisë dhe Ukrainës, i pari takim i drejtpërdrejtë mes palëve nën ndërmjetësimin e Washingtonit, në kohën kur SHBA-ja po përpiqet të intensifikojë përpjekjet diplomatike për përfundimin e luftës.
Ky është gjithashtu testi i parë i diplomacisë së presidentit amerikan Donald Trump pas rezultateve të dobëta të zgjedhjeve të mesmandatit në SHBA, në të cilat partia e tij humbi shumicën në Kongres. Procesi udhëhiqet nga dy të dërguarit specialë të Trumpit për Ukrainën dhe Rusinë, Jared Kushner dhe Steve Witkoff.
Të dyja palët kanë dërguar ekipe të fuqishme negociuese. Delegacioni ukrainas udhëhiqet nga figura të rëndësishme të sektorit të sigurisë dhe inteligjencës, Rustem Umerov dhe Kyrylo Budanov, ndërsa David Arakhamia merr pjesë si përfaqësues politik. Në anën tjetër, delegacioni rus udhëhiqet nga diplomatët me përvojë Yuri Ushakov dhe Vladimir Medinski. Në Abu Dhabi janë dërguar gjithashtu zëvendësministri i Jashtëm, Sergei Ryabkov, si dhe zyrtarë të tjerë nga strukturat e sigurisë dhe inteligjencës.
SHBA-ja dhe Rusia në njërën anë, Ukraina dhe Evropa në tjetrën
Qëllimi kryesor i Washingtonit në Abu Dhabi është gjetja e zgjidhjeve dhe marrëveshjeve që në fund duhet të miratohen nga presidenti rus Vladimir Putin dhe presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky.
Administrata Trump po synon një marrëveshje të gjerë, e cila do të shkonte përtej përfundimit të luftës dhe do të përfshinte rishikimin e të gjithë arkitekturës së sigurisë në Evropë.
Në këtë mënyrë, SHBA-ja po përcjell në mënyrë të hapur mesazhin se arkitektura aktuale e sigurisë në Evropë nuk po funksionon. Me këtë qëndrim pajtohet edhe Moska. Megjithatë, deri tani hendeku mes Kievit dhe Evropës në njërën anë dhe Moskës në anën tjetër ka rezultuar i pakapërcyeshëm.
Sipas asaj që është bërë publike, Witkoff dhe Kushner kanë paraqitur disa propozime, disa prej të cilave janë diskutuar prej kohësh.
Amerikanët propozojnë një “manovër” të pazakontë: ndryshim formal të kufijve që Putini të shpallë fitoren
Një prej propozimeve lidhet me garancitë e sigurisë për Ukrainën, të modeluara sipas NATO-s. Washingtoni synon t’i ofrojë Kievit garanci mjaftueshëm të forta, por njëkohësisht edhe garanci të pranueshme për Moskën. Kjo do të shoqërohej me investime pasluftës për rindërtimin e Ukrainës.
Në rast të një marrëveshjeje, duket gjithnjë e më e mundshme që të ketë edhe ndryshime territoriale.
According to The Economist,, negociatorët amerikanë po shqyrtojnë një manovër të pazakontë në hartë: ndryshimin e kufijve administrativë të rajoneve Donetsk dhe Luhansk. Ideja është që kufijtë e Donbasit, në dokumente, të ngushtohen dhe të përshtaten me territorin që aktualisht kontrollohet nga ushtria ruse.
Në këtë mënyrë, Putini do të mund t’i deklaronte publikut rus se Rusia e ka “çliruar të gjithë Donbasin” dhe se e ka përmbushur objektivin e luftës. Në të njëjtën kohë, Ukraina do të ruante qytetet dhe zonat e fortifikuara që aktualisht kontrollon, përfshirë Slovyanskun dhe Kramatorskun, pa dorëzuar asnjë pëllëmbë të territorit që po mbron aktualisht.
Propozimi amerikan përfshin gjithashtu heqjen e sanksioneve ndaj sektorit energjetik rus, me një mekanizëm që do të mundësonte rivendosjen e tyre në rast të shkeljes së armëpushimit.
Në diskutim është edhe ringjallja e Këshillit NATO-Rusi, i cili u pezullua pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.
Perspektiva e Ukrainës
Ukraina hyn në negociata me disa “vija të kuqe” të qarta. Presidenti Volodymyr Zelensky e ka kundërshtuar vazhdimisht mundësinë e dorëzimit të territoreve në këmbim të garancive të sigurisë, nëse këto garanci nuk përcaktohen paraprakisht.
Kievi ka deklaruar publikisht se pret garanci të sigurisë në formën e anëtarësimit në NATO dhe jo një marrëveshje që vetëm do t’i “ngjante” NATO-s.
Në Ukrainë, por edhe në Evropë, ekziston bindja se pa një marrëveshje të fortë të sigurisë, Rusia mund ta përdorë një marrëveshje paqeje vetëm si përgatitje për një sulm të ri ndaj Ukrainës.
Ndërkohë, burime amerikane pretendojnë se pala ukrainase ka treguar gatishmëri për kompromis gjatë bisedimeve private. Megjithatë, kjo nuk është konfirmuar dhe rrjedhje të tilla të informacionit mund të interpretohen edhe si formë presioni ndaj delegacionit ukrainas.
Delegacioni ukrainas e sheh mundësinë e arritjes së një armëpushimi në sektorin energjetik dhe atë detar si pikënisje të negociatave, me synimin për të krijuar terrenin për një raund të ri bisedimesh.
What does Russia want?
Të gjitha këto propozime kanë mbërritur në Moskë, e cila synon t’i përdorë negociatat për të riformatuar marrëdhëniet e sigurisë në Evropë.
Ministri i Jashtëm rus, Sergej Lavrov, dhe zyrtarë të tjerë rusë kanë theksuar se zgjidhja e luftës në Ukrainë është vetëm një pjesë e një diskutimi më të gjerë për një arkitekturë të re të sigurisë, e cila, sipas Moskës, duhet të marrë parasysh interesat ruse.
Sa i përket Ukrainës, Rusia vazhdon të kërkojë tërheqjen e forcave ukrainase nga Donbasi dhe heqjen dorë të Ukrainës nga NATO-ja. Moska kërkon që kjo të konfirmohet edhe në Kushtetutën e re të Ukrainës.
Ashtu siç ndodh me pozicionin ukrainas në bisedimet e mbyllura, mediat amerikane po raportojnë me kujdes se edhe zyrtarët rusë po tregojnë njëfarë fleksibiliteti dhe një “dëshirë të sinqertë” për t’i dhënë fund luftës. Vetë përbërja e zgjeruar e delegacionit rus në Abu Dhabi shihet si një dëshmi e kësaj.
Evropianët janë aty, por nuk marrin pjesë në bisedimet kryesore
Në gjithë këtë proces, roli i Evropës mbetet një nga çështjet më problematike. Pozicioni evropian është i rënduar nga ndarjet e thella të brendshme, frika nga margjinalizimi dhe mungesa e kanaleve të drejtpërdrejta të negociimit me Moskën.
Brukseli zyrtar, i udhëhequr nga presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, dhe ministri i Jashtëm francez, Jean-Noël Barrot, iu bashkua procesit në Abu Dhabi me nismën e vet.
Problemi është se përfaqësuesit evropianë po marrin pjesë në konsultime të ndara jashtë takimeve kryesore, për shkak të kundërshtimit rus.
Shtetet evropiane druajnë se Washingtoni mund t’u bëjë lëshime kërkesave të Moskës për dobësimin e NATO-s ose ta detyrojë Kievin të pranojë kushte të pafavorshme paqeje.
Në anën tjetër, disa liderë evropianë, përfshirë presidentin e Finlandës dhe kryeministrin e Norvegjisë, po bëjnë thirrje për riparimin e kontakteve të drejtpërdrejta me Kremlinin, duke paralajmëruar se është iluzion të pritet përfundimi i luftës pa dialog me Moskën.
Çfarë mund të pritet realisht?
Pavarësisht pritjeve të mëdha për zgjidhje të luftës në Ukrainë, realiteti është se në Abu Dhabi nuk pritet të nënshkruhet këto ditë një marrëveshje përfundimtare paqeje apo armëpushimi.
Qëllimi kryesor i takimit është të qartësohen qëndrimet, të identifikohen pikat e mosmarrëveshjes dhe të ruhet dinamika diplomatike.
Negociatat mund të ndahen në dy çështje kryesore: e para lidhet me garancitë e sigurisë dhe të ardhmen e arkitekturës evropiane të sigurisë, ndërsa e dyta me çështjet e ndjeshme territoriale.
Ecuria e takimeve do të varet në masë të madhe nga ajo se sa do të arrijnë Witkoff dhe Kushner t’i afrojnë qëndrimet e Kievit dhe Moskës për të vazhduar punën drejt një marrëveshjeje përfundimtare të paqes.
Pas këtij takimi pritet të njoftohet edhe një takim për armët bërthamore në Pekin, i paraparë për javën e ardhshme, ku pritet të takohen presidentët e Kinës, Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara.
Edhe pse ky samit do të jetë shumë më i gjerë se çështja e Ukrainës, përfshirja e Kinës në këtë proces mund të luajë rol të rëndësishëm në përpjekjet për të arritur një zgjidhje përfundimtare për luftën në Ukrainë.