Победа крајње деснице у Немачкој забрињава политичке елите у Европи

Fitorja e AfD-së, të cilën bashkëkryetarja Alice Weidel e cilësoi “historike”, tregoi gjithashtu se në Gjermani, ashtu si edhe në pjesë të tjera të Evropës, politika e qendrës nuk është më aq e fortë sa dikur. Partitë e ekstremit të djathtë tani udhëheqin koalicione në Itali dhe Çeki, ndërsa janë partnere të vogla qeverisëse në Finlandë, Kroaci, Sllovaki dhe Suedi. Dhe në vendet ku e djathta ekstreme nuk është në pushtet, ajo përsëri po përcakton kushtet e debatit politik

Alternativa për Gjermaninë (AfD) mund të mos ketë siguruar shumicën e cilësuar që synonte në zgjedhjet rajonale në Saksoni-Anhalt të dielën, por partia e ekstremit të djathtë ndërmori një tjetër hap të madh drejt pushtetit në një vend, demokracia e pasluftës e të cilit ishte projektuar pikërisht për të parandaluar rikthimin e ekstremizmit të djathtë. Fitorja e AfD-së, të cilën bashkëkryetarja Alice Weidel e cilësoi “historike”, tregoi gjithashtu se në Gjermani, ashtu si edhe në pjesë të tjera të Evropës, politika e qendrës nuk është më aq e fortë sa dikur.

Kancelari gjerman Friedrich Merz tha se fitorja e AfD-së e ka tronditur Bashkimin e tij Kristian Demokrat (CDU) “deri në themelet e tij” dhe se kjo do të ketë “pasoja” që do të shkojnë shumë përtej rajonit.

“Është një rezultat zgjedhor që nuk mund ta kalojmë thjesht sikur të mos ketë ndodhur asgjë”, tha ai të hënën. “Është disfata më e rëndë zgjedhore që CDU-ja ka pësuar prej vitesh, madje prej dekadash”, shtoi ai

Të dielën, CDU-ja nuk ka humbur thjesht një pjesë të mbështetjes së saj në favor të AfD-së, por ka humbur drejtpërdrejt më shumë se gjysmën e votave që kishte marrë në vitin 2021. Ndërkohë, AfD-ja më shumë se e dyfishoi numrin e saj të votave në këtë ish-land të Gjermanisë Lindore, duke arritur në 44% brenda një cikli të vetëm zgjedhor.

“Brandmauer” ose “Muri mbrojtës” në provë

AfD-ja ishte tashmë partia më e madhe opozitare në parlamentin federal në Berlin, duke e bërë më të vështirë ruajtjen e argumentit për “përjashtimin lindor” – sipas të cilit ky fenomen është thjesht një dukuri rajonale dhe postkomuniste. Retorika e CDU-së për emigracionin ka lëvizur gjithnjë e më shumë djathtas, ndërsa popullariteti i AfD-së është rritur.

Dhe me çdo fitore në nivel rajonal, “Brandmauer”, ose “muri mbrojtës kundër ekstremit të djathtë”, i cili pengon partitë ultra-nacionaliste si AfD-ja të bëhen pjesë e koalicioneve qeverisëse, po vihet gjithnjë e më shumë në provë, jo vetëm nga parimet, por edhe nga aritmetika parlamentare. Pyetja tani është: Sa gjatë mund të përdoret ende një argument demokratik për të justifikuar këtë mur mbrojtës?

Me një pyetje të ngjashme po përballet edhe Evropa në tërësi. Në Bruksel, i ashtuquajturi “cordon sanitaire”, versioni i Bashkimit Evropian për “murin mbrojtës kundër ekstremit të djathtë”, po vihet gjithashtu nën presion nga aritmetika politike.

Tri grupe të së djathtës së fortë kanë së bashku 196 vende në Parlamentin Evropian, duke përfaqësuar parti nga dhjetëra shtete anëtare. Së bashku, ato përbëjnë forcën e dytë më të madhe të Parlamentit për nga numri i vendeve, edhe pse të tria grupet rrallë votojnë si një bllok i vetëm.

Dhe megjithëse ato vazhdojnë të jenë të përjashtuara nga postet më të larta të BE-së, tashmë po e ndryshojnë mënyrën se si zhvillohen debatet në institucionet evropiane për emigracionin, ndihmën për Ukrainën dhe “Marrëveshjen e Gjelbër e Bashkimit Evropian”, që synon arritjen e neutralitetit klimatik.

Edhe në nivel kombëtar, partitë e ekstremit të djathtë tani udhëheqin koalicione në Itali dhe Çeki, ndërsa janë partnere të vogla qeverisëse në Finlandë, Kroaci, Sllovaki dhe Suedi.

Dhe në vendet ku e djathta ekstreme nuk është në pushtet, ajo përsëri po përcakton kushtet e debatit politik: Partia e Lirisë e Austrisë (FPÖ) doli e para në zgjedhjet kombëtare të Austrisë në vitin 2024, Partia për Liri (PVV) e Geert Wilders mbetet një nga grupet më të mëdha në parlamentin holandez, pavarësisht rënies së koalicionit të saj vitin e kaluar, ndërsa Tubimi Kombëtar (RN) i Marine Le Pen ka qenë për vite me radhë partia më konsistente në sondazhet e opinionit në Francë.

Në Itali, kryeministrja Giorgia Meloni ka kaluar katër vjet duke dëshmuar se një parti me rrënjë post-fashiste mund të qeverisë nga qendra e djathtë pa shkaktuar shqetësime në tregjet financiare.

Zgjedhjet në Hungari në prill treguan se përparimi i së djathtës ekstreme nuk është domosdoshmërisht linear: partia e qendrës së djathtë Tisza, e drejtuar nga Péter Magyar, ka rrëzuar partinë joliberale “Fidesz” të Viktor Orbanit duke i shkaktuar një humbje dërrmuese dhe duke u dhënë fund 16 vjetëve të qeverisjes autoritare dhe duke dëshmuar se edhe qeveritë e konsoliduara mund të humbasin.

Mbështetja nga Lindja e Perëndimi

Por e djathta ekstreme nuk ka nevojë të fitojë kudo dhe çdo herë. Ajo tashmë ka ndryshuar atë me të cilën partitë kryesore evropiane duhet të përballen dhe kundër së cilës duhet të bëjnë fushatë.

Rryma historike politike e qendrës po përballet gjithashtu me një presion në rritje nga jashtë. Jo më vetëm nga Moska, por edhe nga Uashingtoni dhe politikë MAGA (Make America Great Again – Ta bëjmë Amerikën përsëri të madhe).

Të martën në mbrëmje, presidenti amerikan, Donald Trump, ka vërë në dukje rezultatin e AfD-së në Truth Social, duke sugjeruar se ai lidhej me politikat e emigracionit të Gjermanisë.

“Uau! Partia populiste në Gjermani sapo pati një natë vërtet të madhe. Më në fund u lodhën nga rregullat dhe ligjet absolutisht të tmerrshme të emigracionit, të cilat e kanë dëmtuar kaq shumë Gjermaninë. Ata po rriten”, ka shkruar presidenti amerikan Trump.

Njeriu më i pasur në botë, Elon Musk, gjithashtu e ka mbështetur AfD-në përpara zgjedhjeve federale të vitit të kaluar, duke marrë pjesë në një tubim elektoral ku deklaroi se partia do të “shpëtojë të ardhmen e qytetërimit”.

Në fjalimin e tij në Konferencën e Sigurisë në Mynih në vitin 2025, zëvendëspresidenti amerikan JD Vance sulmoi drejtpërdrejt “murin mbrojtës” të Gjermanisë kundër ekstremit të djathtë dhe u takua me Weidel disa ditë para zgjedhjeve.

Një politikan i lartë gjerman në atë kohë e cilësoi mbështetjen e Vance si “një shtysë të madhe për të djathtën ekstreme në Gjermani dhe Evropë”.

Figura të AfD-së bëjnë fushatë me idenë e krijimit të marrëdhënieve të mira si me Shtëpinë e Bardhë, ashtu edhe me Kremlinin, siç bëri edhe kandidati i AfD-së në Saksoni-Anhalt, Ulrich Siegmund, në prag të zgjedhjeve të së dielës.

Asnjë nga këto nuk duhet të largojë vëmendjen nga popullariteti real i partive të ekstremit të djathtë në Evropë, i cili është i rrënjosur në pakënaqësitë e brendshme për emigracionin, pagat e pandryshuara, deindustrializimin dhe dështimin e partive kryesore për t’iu përgjigjur kësaj pakënaqësie.

Megjithatë, kjo do të thotë se e djathta ekstreme evropiane nuk po rritet thjesht më vete. Përkundrazi, ajo po forcohet në mënyrë aktive nga fuqitë e jashtme, të cilat kanë arsyet e tyre – ideologjike dhe gjeostrategjike, për të dëshiruar që qendra politike e Evropës së pasluftës të përçahet.

Pyetja tani është se sa e pandalshme është në të vërtetë rritja e së djathtës ekstreme në Evropë.

Përgjigjja duhet të bëhet më e qartë gjatë 18 muajve të ardhshëm, ndërsa Franca u afrohet zgjedhjeve presidenciale të vitit 2027. Le Pen, liderja e së djathtës ekstreme, tashmë duket se kryeson në sondazhet e opinionit.

Së shpejti edhe votuesit në Berlin dhe Meklenburg, në verilindje të Gjermanisë, do t’u drejtohen kutive të votimit. Zgjedhjet atje do të mbahen pas më pak se dy javësh.

Këto zgjedhje lokale mund të tregojnë nëse rezultati i së dielës në Saksoni-Anhalt përfaqëson tavanin e rritjes së së djathtës ekstreme në Evropë – apo thjesht është vetëm fillimi i rritjes së saj.