Créations artistiques de dinosaures comme aide à la paléontologie

Një artist argjentinas po përdor karton të ricikluar për të krijuar rindërtime tredimensionale të dinozaurëve, të sakta nga pikëpamja shkencore, përmes projektit të tij, “PaleoCartón”. Në bashkëpunim të ngushtë me paleontologët, modelet e tij prej kartoni i ndihmojnë studiuesit të përfytyrojnë fragmentet e paplota të fosileve, ndërsa njëkohësisht edukojnë publikun për paleontologjinë

Në një punishte të mbushur me kafka prej kartoni dhe kafshë të zhdukura, artisti argjentinas i specializuar në paleoart, Santiago Reuil, pret, ngjit dhe modelon kartonin, për të ndërtuar një rikrijim tredimensional të kafkës së Koleken, një dinozaur mishngrënës i zbuluar në provincën Chubut, në Patagoninë e Argjentinës. Kjo punë është pjesë e “PaleoCartón”, një projekt personal në formën e një videoblogu, i krijuar dhe drejtuar nga Reuil, i cili ndërthur paleontologjinë dhe anatominë me artin pamor përmes përdorimit të kartonit.

Projekti zhvillohet në punishten e tij në shtëpi, në Buenos Aires, dhe prezantohet përmes episodeve online dhe punëtorive praktike. Ai e nisi “PaleoCartón” në dhjetor të vitit 2017, kur publikoi videoblogun e parë. Projekti lindi nga përvoja e tij në rindërtimin dhe restaurimin e fosileve për muze dhe institucione shkencore, një punë që shpesh mbetet e padukshme për publikun pasi skeleti i përfunduar vendoset për ekspozim. 

Reuil filloi të merrej me paleontologji që në adoleshencë dhe prej më shumë se 30 vjetësh ka kryer detyra të ndryshme për muze dhe institucione. “PaleoCartón” u krijua si një mënyrë për të ndërthurur këtë përvojë me punën e tij artistike dhe për t’i treguar publikut se si paleontologët rindërtojnë kafshë, fosilet e të cilave janë të paplota.

Reuil thotë se projekti ka prodhuar më shumë se 50 vepra. Megjithëse ai i krijon dhe i ndërton vetë modelet, rindërtimet zhvillohen në konsultim me paleontologë të specializuar për secilën kafshë të paraqitur. Pjesët që mungojnë në fosile shpesh i detyrojnë studiuesit të propozojnë se si lidhen fragmentet e ruajtura me njëri-tjetrin dhe si mund të ketë qenë pjesa tjetër e kokës.

Reuil e nis procesin duke mbledhur punime shkencore, fotografi, matje dhe të dhëna nga fosilet. Ai studion gjithashtu me kujdes dinozaurët nga ana evolucionare, për të gjetur të dhëna që mund të ndihmojnë në rindërtimin e pjesëve që nuk janë ruajtur. Më pas, i transferon këto të dhëna në shabllone prej kartoni, duke i prerë dhe përpunuar format, ndërsa konsultohet me studiuesit. Pasi montohet struktura kryesore, ai shton letër dhe më shumë karton, duke përdorur teknikën e “papier-mâché”, për të krijuar vëllim, detaje dhe teksturë.

Vepra e përfunduar ruan ngjyrën dhe karakteristikat e dukshme të kartonit, në vend që të maskohet si një fosil origjinal.

“Me projektin ‘PaleoCartón’, ajo që përpiqem të bëj është të krijoj një vepër fizike që përmbledh gjithë këtë njohuri, në mënyrë që provat dhe hipotezat të bashkohen në këtë punë dhe ne të mund të mbajmë në duar një version të mundshëm të një kafke, e cila mund të përfaqësohet vetëm nga disa fragmente. ‘PaleoCartón’ është një projekt personal që ndërthur punën time në paleontologji me anën time më artistike, atë të një krijuesi që punon me karton, për t’ia shpjeguar publikut në një mënyrë të kuptueshme se si funksionon puna e rindërtimit paleontologjik”, ka thënë Reuil.

Rindërtimi më i fundit përqendrohet te Koleken, një dinozaur mishngrënës i zbuluar në të njëjtin rajon të Patagonisë ku është gjetur edhe Carnotaurus. Koleken është i afërt me Carnotaurusin, por të dyja speciet nuk janë identike. Një pjesë e madhe e skeletit të Kolekenit, pas kokës, është ruajtur, por nga kafka janë gjetur vetëm gjashtë ose shtatë kocka, sipas Diego Polit, paleontolog në Muzeun Argjentinas të Shkencave Natyrore. 

Për modelin e Kolekenit, Reuil po propozon mënyrën se si mund të jenë bashkuar kockat e njohura të kafkës dhe formën që mund të kenë pasur pjesët e panjohura. Më pas, rindërtimi mund të krahasohet me Carnotaurusin, kafka e të cilit është ruajtur në gjendje më të plotë.

“Ajo që po bëjmë sot është të paraqesim një hipotezë se si mund të jenë bashkuar pjesët e kafkës së Kolekenit që kemi në dispozicion dhe si mund të kenë qenë pjesët që nuk i njohim, në mënyrë që ta krahasojmë me Carnotaurusin dhe të shohim sa të ngjashëm apo të ndryshëm janë”, ka deklaruar Reuil. 

Diego Pol thotë se studimi i veçuar i kockave në dy dimensione nuk e kishte bërë plotësisht të qartë madhësinë dhe qëndrueshmërinë strukturore të kafkës së Kolekenit. Vendosja e fragmenteve brenda një modeli fizik i jep atij një ide më të qartë se si mund të ketë qenë kafka dhe si ndryshonte ajo nga kafka e Carnotaurusit. 

Ai thotë se kontributi i Reuilit shkon përtej paraqitjes vizuale të përfundimeve në të cilat kanë arritur tashmë shkencëtarët. 

“Santiago ka arritur të përdorë kartonin që mund ta kesh fare pranë, në shtëpinë tënde, për të krijuar vepra që përfaqësojnë me vërtetësi të jashtëzakonshme kafkën e një kafshe që ka jetuar më shumë se 100 milionë vjet më parë. Dhe ajo që ka bërë është vërtet unike”. Këndvështrimi i tij artistik mund t'i shtyjë studiuesit të rishqyrtojnë detaje ose pyetje që nuk ishin aq të dukshme kur kockat shqyrtoheshin veçmas.

“Ai i sheh të njëjtat gjëra si ne, na kupton dhe flasim të njëjtën gjuhë, por në të njëjtën kohë ka një këndvështrim ndryshe – këndvështrimin e një artisti, të një personi shumë kreativ, me shumë imagjinatë, për të cilin asgjë nuk duket e pamundur. Dhe kjo, ndonjëherë, na i hap sytë ndaj diçkaje që nuk e kishim vënë re. Pra, kjo është ajo frymë e re që Santi e sjell në çdo projekt”, ka deklaruar Pol. 

Agustín Martinelli, një tjetër paleontolog në Muzeun Argjentinas të Shkencave Natyrore, e shqyrton modelin së bashku me Reuilin dhe diskuton me të për strukturën muskulore, asimetrinë dhe përshtatjet e mundshme anatomike.

“Santi mbështetet te rindërtimet e muskujve të një hardhuce, një krokodili dhe një zogu, dhe më pas krijon veprën ‘PaleoCartón’ që shihni sot”, ka thënë Martinelli.

Sipas tij, vlera e modelit të përfunduar nuk qëndron vetëm te materiali i përdorur, por edhe te njohuritë e Reuilit për anatominë dhe paleontologjinë.

“Ai i futet punës me kaq shumë intensitet dhe me aq shumë pyetje, saqë të trondit pak. Kështu, në një moment, ai shkon më tej nga sa mund të kesh shkuar ti vetë”.

Materialet e hedhura janë gjithashtu pjesë e identitetit të “PaleoCartón”. Për të ndërtuar kokën dhe dhëmbët e Kolekenit, Reuil përdori kuti kartoni, letër, ngjitës shirit dhe plastikë të ricikluar.

“Unë shoh një material që është gati të përfundojë në mbeturina, por që mund ta përdor për të krijuar një kafkë dinozauri, dhe më vjen keq që ai material do të hidhet. Dua ta shpëtoj. Dua ta ripërdor”, ka thënë Reuil.

Ai tregon se kartoni gjendet lehtësisht në mjediset urbane dhe mund të pritet, riformohet ose zëvendësohet pa pasur nevojë për pajisje të specializuara. Kjo qasje e bën të mundur që episodet e videoblogut “PaleoCartón” të shërbejnë si udhëzues hap pas hapi, të cilët shikuesit mund t’i ndjekin në shtëpi, në muze ose në klasa mësimore.

Modelet e thjeshtuara nuk mësojnë vetëm teknikat e ndërtimit. Ato i njohin shikuesit edhe me të dhënat fosile, anatominë krahasuese dhe dallimin mes pjesëve të një kafshe që ruhen si prova fosile dhe pjesëve që shkencëtarët duhet t’i interpretojnë.