Demokratët kanë fituar kontrollin mbi të dyja dhomat e Kongresit amerikan, Dhomën e Përfaqësuesve dhe Senatin.
Rezultati i zgjedhjeve të mesmandatit nënkupton se Partia Republikane e presidentit Donald Trump ka humbur kontrollin e Kongresit, duke ia vështirësuar atij miratimin e ligjeve të reja dhe emërimin e zyrtarëve në pozita të rëndësishme shtetërore.
Por, çfarë ndodh tani?
Adoption des lois
Pasi të marrë fund tranzicioni dhe Kongresi i ri të nisë punën, demokratët do të kenë mundësi të bllokojnë nismat legjislative të republikanëve.
Ata tashmë kanë hartuar një plan për 100 orët e para të kontrollit të Dhomës së Përfaqësuesve, të cilin “New York Times” e ka përshkruar si një ofensivë të shpejtë legjislative.
Plani përfshin prezantimin e projektligjeve që synojnë heqjen e tarifave doganore, përfundimin e luftës me Iranin dhe uljen e kostove të sigurimit shëndetësor, sipas disa raportimeve.
Megjithatë, demokratët nuk do të kenë fuqi të mjaftueshme për t’i kthyer këto nisma në ligje, për dy arsye.
Së pari, për ta kaluar një projektligj në Senat dhe për ta sjellë atë në votim, nevojitet pajtimi i 60 senatorëve.
Edhe nëse demokratët sigurojnë shumicën në Senatin me 100 anëtarë, ata me shumë gjasë nuk do t’i kenë 60 votat e nevojshme.
Përjashtim bëjnë projektligjet që lidhen me të ashtuquajturin proces të pajtimit buxhetor, përmes të cilit mund të ndryshohen shpenzimet dhe taksat e qeverisë.
Së dyti, Trumpi ka të drejtën e vetos ndaj projektligjeve, përveç rasteve kur ato sigurojnë mbështetjen e dy të tretave të anëtarëve në të dyja dhomat e Kongresit.
Hetimet ndaj Trumpit
Fitorja në Dhomën e Përfaqësuesve u jep demokratëve kompetenca të mëdha për të zhvilluar hetime parlamentare, përfshirë të drejtën për të kërkuar dokumente dhe për të thirrur dëshmitarë përmes fletëthirrjeve zyrtare.
Ata kanë paralajmëruar se synojnë të nisin hetime ndaj Trumpit, veçanërisht për lidhjet mes interesave të biznesit të familjes së tij dhe ushtrimit të kompetencave presidenciale.
Edhe zyrtarët dhe aleatët e Trumpit mund të përballen me hetime.
“Nëse keni vjedhur nga populli amerikan, e keni dëmtuar apo e keni mashtruar atë, që nga dita e parë e Kongresit të ri do t'i mbajmë përgjegjës keqbërësit”, ka deklaruar lideri i demokratëve në Dhomën e Përfaqësuesve, Hakeem Jeffries, në një tubim elektoral.
Disa anëtarë të partisë kërkojnë gjithashtu hetime ndaj institucioneve shtetërore, si Departamenti i Drejtësisë dhe Byroja Federale e Hetimeve (FBI), të cilat udhëhiqen nga aleatë të Trumpit dhe që kanë ndjekur penalisht kundërshtarët e tij politikë.
“Që nga dita e parë duhet të hapim hetime ndaj drejtuesve të secilit prej këtyre institucioneve”, ka thënë kongresistja demokrate Alexandria Ocasio-Cortez në një takim publik në shtetin e Maine.
A mund të shkarkohet Trumpi?
Disa demokratë duan që Trumpi të përballet për herë të tretë me procedurën e shkarkimit presidencial (impiçmenti), por brenda partisë nuk ka pajtim për këtë çështje.
Demokratët mund ta miratojnë shkarkimin e tij në Dhomën e Përfaqësuesve, ku do të kenë shumicën, por për ta dënuar dhe larguar nga detyra nevojiten dy të tretat e votave në Senat.
Figura demokrate si Kamala Harris dhe Hillary Clinton kanë deklaruar se nuk e mbështesin një përpjekje të tillë ndaj Trumpit dhe se partia duhet t’i përqendrojë energjitë në çështje të tjera.
Në vend të tij, një objektiv më i mundshëm për procedurë shkarkimi mund të jetë sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth. Një përpjekje e tillë mund të marrë mbështetje edhe nga disa republikanë.
Një rezolutë për shkarkimin e Hegsethit është paraqitur tashmë nga republikani Thomas Massie, mandati i të cilit po përfundon. Ajo lidhet me veprimet ushtarake të SHBA-së në Iran, Venezuelë, Jemen dhe vende të tjera.
Ndërkohë, Jeffries ka deklaruar se demokratët synojnë ta largojnë Hegsethin nga detyra.
“Pete Hegseth duhet të largohet nga presidenti, përndryshe ne do të duhet të merremi me këtë çështje”, ka thënë ai për televizionin MS NOW.
Megjithatë, Jeffries nuk ka treguar qartë nëse e mbështet shkarkimin e Trumpit apo të Hegsethit.
Periudha e fundit e Kongresit aktual
Kongresi i ri nuk do të betohet deri më 3 janar.
Ndërkohë, anëtarët e Kongresit aktual do të rikthehen më 9 nëntor, me një sërë çështjesh të rëndësishme të pazgjidhura.
Prioritet do të jetë miratimi i projektligjeve për financimin e qeverisë përpara 11 dhjetorit, kur skadon financimi aktual.
Nëse projektligjet e reja nuk miratohen deri atëherë, institucionet federale amerikane mund të përballen sërish me mbyllje të pjesshme të veprimtarisë.
Kjo do të ishte mbyllja e katërt gjatë mandatit të dytë të Trumpit dhe mund të shkaktonte kaos të mëtejshëm politik para përfundimit të vitit.
Emërimet dhe shkarkimet në institucionet shtetërore
Presidentit amerikan i nevojitet mbështetja e Senatit për të emëruar personat që dëshiron në pozita të rëndësishme shtetërore.
Shumica e senatorëve duhet të votojë pro për të konfirmuar emërimet presidenciale në pozita si sekretarët e kabinetit dhe gjyqtarët e Gjykatës Supreme.
“Një nga arsyet pse duam të bëjmë gjithçka për ta rimarrë Senatin është që të mos lejojmë Trumpin të emërojë gjyqtarë kaq të këqij, gjyqtarë të lëvizjes MAGA, në Gjykatën Supreme dhe gjykatat më të ulëta”, kishte deklaruar në shtator lideri i demokratëve në Senat, Chuck Schumer.
Disa prej gjyqtarëve aktualë të Gjykatës Supreme janë në moshë të shtyrë, përfshirë konservatorët Clarence Thomas, 78 vjeç, dhe Samuel Alito, 76 vjeç.
Alito ka përjashtuar mundësinë e pensionimit para ndryshimit të përbërjes së Kongresit, ndërsa edhe Thomas, sipas raportimeve, dëshiron të vazhdojë në detyrë.
Ata mund të përballen me presion për t’u tërhequr derisa republikanët ende kanë shumicën në Senat, por vendimi përfundimtar u takon vetë gjyqtarëve.
Trumpi, ndërkaq, do ta ketë më të lehtë të bëjë ndryshime në kabinetin e tij, nëse dëshiron, pasi presidenti ka kompetencën t'i shkarkojë sekretarët dhe zyrtarët e kabinetit pa pasur nevojë për miratimin e Senatit.
