Либералното македонско право ги мами странците за ин-витро оплодување

Од околу 2.500 случаи на ин-витро оплодување, околу 1.000 се жители на соседните земји и подалеку, соопшти Фондот за здравствено осигурување во Северна Македонија. Законските ограничувања на возраста на жената, но и добрите искуства во болниците, се причините поради кои странците прават вештачко оплодување во оваа земја.

„Докторе, само да ве известам дека како резултат на вашата работа родив близнаци, момче и девојче, и ви благодарам за тоа. Поздрав од Србија“, му напишала српската државјанка Дуња С. на лекар од болницата „Плодност“ во Битола, каде што извршиле биомедицинско потпомогнато оплодување - меѓу народот познато како ин-витро оплодување (ИВФ).

Преку оваа процедура, јајце клетките и спермата се обединуваат во лабораториски услови и оплодените се враќаат во телото на жената за да започне бременост.

На крајот на ноември 61-годишна скопјанка роди здрав син, по 37 години неможност да забремени. Мајката имала десет неуспешни ин-витро оплодувања и исто толку спонтани абортуси. Таа претходно направила три гинеколошки интервенции, од кои две во Белград, а една на гинеколошката клиника во Скопје.

„Имаме пациенти од сите земји на поранешна Југославија, имаме и пациенти од подалеку, привлекуваме пациенти од секаде. Кај нас најчесто доаѓаат поради можноста да се користи дониран материјал, поради неуспешните ин витро оплодувања во земјите каде што живеат, но и поради нашиот успех“, изјави тој за Радио Слободна Европа. Таше Трпчевски, основачот на „ болницата „Плодност“ во Битола.

Вакви приказни споделуваат сите приватни болници кои ја вршат оваа процедура, бидејќи во неможноста природно да се раѓаат деца се избира методот на вештачко оплодување.

исто така Арбери 11 јули 2026 година Над 1.300 консултации за ИВФ оваа година на Клиниката за гинекологија

„Софи досега одлично се развива, а оваа недела почна да се насмевнува“, му напишала пациентка од Шпанија на лекар во клиниката „Њуборн“ во Скопје, каде бебето било оплодено со ин-витро метода.

Слична порака испрати и пациентка од Косово, на која истата процедура и е направена во оваа болница во Скопје, додека е родена во Германија, каде што и моментално живее.

Државната клиника за гинекологија и акушерство (ИПСХ) во Скопје имаше пауза од три и пол години по пандемијата на коронавирус и не изврши ин-витро интервенции.

Работата е рестартирана пред месец и половина, а веќе има пациенти кои ја почнале процедурата, потврди Ирена Алексиоска Пепатиев, директор на ИПСХ.

Значително зголемување на неплодноста

„Гледајќи генерално, неплодноста кај нас и во другите земји значително се зголемува и е многу голем проблем во современата човечка репродукција. Секоја година се зголемува бројот на пациенти во нашето одделение, не само од странски државјани, туку и од нашата земја. Имаме пациенти од Косово, Србија, Хрватска, Албанија, како и од многу европски земји, Англија, САД...“, изјави доктор Митко Ивановски, началник на одделението за асистирана репродукција во Клиничката болница „Аџибадем Систина“. .

Меѓу факторите за неплодност, според лекарите, покрај медицински причини, се одложувањето на породувањето по 30-тата година од животот, стресот, загадениот воздух, а се забележува и значително зголемување на машката неплодност и необјаснета неплодност.

Во Северна Македонија нема статистички податоци за тоа колку парови или жени не можат да имаат деца по природен пат, бидејќи не се води таков доказ.

Сепак, познат е бројот на извршени ин-витро процедури. Од околу 2.500 случаи годишно, околу 1.000 се од соседните земји и подалеку, соопшти ФЗОМ, по средбата на почетокот на октомври со претставници од сите здравствени установи, со кои Фондот има договор за оваа постапка. .

Со оваа бројка на пациенти од странство, Северна Македонија стана регионален центар за потпомогнато оплодување, велат гинеколозите од болниците кои ја вршат процедурата.

Помалку ограничувања, повеќе можности

Македонскиот закон за биомедицинско потпомогнато оплодување е полиберален во споредба со законите на земјите од регионот. Тој нема ограничувања за возраста на жената која може да ја иницира оваа постапка.

Државата не банкарува сперма или јајце клетки, туку дозволува нивен увоз кога е потребно - нешто што е ограничено или невозможно во земјите во регионот.

„Немаме ограничувања во оваа област, така што жените имаат повеќе можности да станат мајки и во подоцнежните години. Сме имале пациенти од Бугарија, Косово, Албанија... секој си ја бара судбината, па ако не е успешен во една земја оди во друга. Можеби сме мала земја, но имаме неколку центри за ин-витро и сите ги следиме современите светски трендови на ова поле“, изјави доктор Верица Органџиска од болницата „Др. Органџиски“ во Штип.

Ограничувањата во Хрватска, на пример, се дека ин-витро-процедурата, со поддршка на тамошниот Фондот за здравствено осигурување, се врши на жени до 42 години. Законот дозволува донирање јајце клетки и сперма, но тоа мора да биде процедура, не смее да биде анонимна. Вака зачнатото дете кога ќе порасне има право да го знае идентитетот на дарителите. Хрватските медиуми пишуваа дека тоа значително го намалува интересот за донирање репродуктивен материјал.

Хрватска не дозволува увоз на јајце клетки и сперма. Според податоците на Фондот за здравствено осигурување на Хрватска, секоја година околу 300 парови од оваа земја одат, главно во Северна Македонија и Чешка, за да добијат донирани јајце клетки или сперматозоиди.

Во Србија старосната граница за жените е до 45 години, додека за машкиот партнер нема старосна граница. Србија почна да увезува дониран репродуктивен материјал од 2022 година, со поддршка на Фондот за здравствено осигурување на земјата. За жени без партнер, или парови кои ги исполнуваат критериумите, трошоците ги покрива државата. Постапката чини околу 7.000 евра.

исто така Љубопитност 26 под 2024 година Скопјанка го роди своето прво дете на 61 година

Лекарите велат дека во последните две години, откако Србија дозволи увоз на репродуктивен материјал, се намалил бројот на парови од таму, кои претходно дошле во Северна Македонија за оваа процедура.

Во Босна и Херцеговина постои возрасна граница за жени, до 42 години. Жените над оваа возраст таму можат да добијат одобрение, но со предлог на стручниот совет од здравствените установи.

Косово се уште нема усвоено закон за репродуктивно здравје. Има предлог-закон кој не е изгласан бидејќи на него се спротивставија некои членови на владејачката партија кои не сакаат невенчаните жени и истополовите партнери да имаат пристап до методот ин-витро.

Во Косово на 24 декември свечено беше отворена услугата Медицински потпомогната плодност на Клиниката за гинекологија на ККУК.

Министерството за здравство соопшти дека услугата за медицински потпомогнато оплодување или оплодување „првите два пати ќе биде бесплатна, додека по првите два пати ќе чини 670 евра, значително поевтина од услугата во приватниот сектор која има цена од околу 3 илјади евра“.

Досега ин-витро најчесто се правеше во приватни клиники врз основа на административно упатство од 2013 година, кое предвидува дека поединци и парови имаат право на ин-витро пристап, но не предвидува банка на репродуктивен материјал.

Според податоците на Министерството за здравство, граѓаните на Косово просечно годишно трошат по 5 милиони евра за асистирани медицински процедури за репродукција во приватните клиники. Според мајка од Косово, која претходно зборуваше за Радио Слободна Европа, цената на оваа процедура е околу 4.000 евра.

Грција и Бугарија исто така дозволуваат донирање јајце клетка и сперма. Жените од Северна Македонија често одат во Грција, бидејќи оваа земја има и банка со репродуктивен материјал. Поради оваа регулатива, постапката е побрза од Северна Македонија со увоз од странски банки, иако е поскапа од овде, рече доктор Трпчевски.

Висок успех и пониски цени

Болниците во Северна Македонија кои нудат ин-витро оплодување имаат висока стапка на успех и пониски цени, во споредба со болниците во европските земји, што е една причина повеќе за интересот на странските пациенти, велат лекарите.

„Ние како Северна Македонија се рангираме многу високо на листата на ESHRE (Европско здружение за хумана репродукција и ембриологија) за ин-витро успех, по Шпанија и Грција. Покрај тоа, ние сме поевтини. Луѓето доаѓаат по препорака на некој кој веќе бил кај нас, читаат форуми, разменуваат искуства. Проблемот кај нас е што немаме Национален регистар на донатори и тоа многу ја успорува процедурата. Поминуваат четири до пет месеци од моментот кога Комисијата во Министерството за здравство ќе го одобри, додека не дојде донираниот биолошки материјал“, рече д-р Татјана Гуржанова од „Њуборн клиника“.

Ин-витро процедурата во приватните клиники чини околу 2-3 илјади евра. Со увезени јајце клетки или сперма, цената е приближно двојно повисока. Го увезуваат банки од Шпанија, Украина и Данска.

За македонските граѓани кои ги исполнуваат условите од Законот за биомедицинско потпомогнато оплодување, трошокот го покрива Фондот за здравствено осигурување.

Комисијата за потпомогнато биомедицинско оплодување во 2023 година разгледала вкупно 1.457 барања, покажа годишниот извештај на Фондот за здравствено осигурување.

Од нив, 1.238 се барања за прво дете, 205 за второ дете, 11 барања за трето дете и три барања за четврто дете. Притоа, лани Фондот одобрил 95.4 милиони денари (околу 1.5 милиони евра) за ин-витро процедури извршени во осум здравствени установи со кои има договори.

За оние кои ги исполнуваат условите, ин-витрото е покриено од Фондот. Останатите кои се обраќаат на приватни клиники, процедурата чини 2.000-3.000 евра. За оние со дониран материјал цената е повисока, а процедурата е подолга.

Според соговорниците на Радио Слободна Европа, од подготовката на документите, добивањето на увозната дозвола, до тестот за бременост поминуваат 4-5 месеци.

исто така СВЕТОТ 5-ти од 2026 година Клиниките за ин витро оплодување во Северен Кипар се обвинети за измама на британски родители во врска со донорите

Ин-витро-процедурата како право е овозможена за прв пат со поддршка на Фондот, во 2008 година. Пациентите имаат право на ин-витро до три обиди, за прво, второ, трето и четврто дете.

Осигурениците се ослободени од финансиско учество. Лицата кои живеат во брак, кои живеат надвор од брак и жени без партнер, кои ги исцрпиле опциите за третман, имаат право и имаат право да донираат сперма.