Иранките се противат на наметнувањето на носење хиџаб

Mediat shtetërore iraniane kanë nxjerrë në pah histori për kafene dhe biznese të tjera që janë detyruar të mbyllen për shkak se nuk kanë zbatuar rregullat mbi veshjen. Një përmbledhje nga CNN-i e artikujve në mediat iraniane në fund të muajit të kaluar gjeti raste në shumë qytete, përfshirë Teheranin.

Një vijë ndarëse kulturore në Iran është rishfaqur muajt e fundit, mes trazirave të luftës dhe ristrukturimit të udhëheqjes së vijës së ashpër të vendit, si dhe nëse duhet të zbatohet detyrimi për mbajtjen e hixhabit nga gratë.

Në kulmin e konfliktit me Shtetet e Bashkuara këtë vit, gratë pa shami në kokë shiheshin shpesh në tubimet proqeveritare dhe në mediat shtetërore. Qeveria dhe forcat e sigurisë së brendshme kishin çështje më të mëdha me të cilat duhej të merreshin.

Në një video, një grua pa shami, e cila mbante një flamur iranian, tha se bashkëshorti i saj ishte në ushtri dhe se ajo ishte krenare për të.

Por javët e fundit është shtuar thirrja për rikthimin e një qasjeje të ashpër ndaj asaj që klerikët dhe politikanët konservatorë e quajnë “lakuriqësi publike”.

Shumë gra iraniane po e shkelin hapur këtë rregull, ndërsa autoritetet duket se hezitojnë të nisin një fushatë shtypjeje, të paktën për momentin. Regjimi duket se ka prioritete më urgjente: paraqitjen e konfliktit me Shtetet e Bashkuara si një përballje ekzistenciale, menaxhimin e pasojave të rënda ekonomike dhe riorganizimin e aparatit të sigurisë nën udhëheqjen e Mojtaba Khameneit.

Megjithatë, mediat shtetërore kanë nxjerrë në pah histori për kafene dhe biznese të tjera që janë detyruar të mbyllen për shkak se nuk kanë zbatuar rregullat mbi veshjen. Një përmbledhje nga CNN-i e artikujve në mediat iraniane në fund të muajit të kaluar gjeti raste në shumë qytete, përfshirë Teheranin.

Katër vjet më parë, lëvizja protestuese “Grua, Jetë, Liri” shpërtheu pas vdekjes në paraburgim policor të Mahsa Aminit, një grua e re që ishte ndaluar me akuzën se nuk ishte veshur siç duhej. Protesta u shtyp brutalisht.

Amnesty International raportoi në fund të vitit 2024 se autoritetet iraniane po zhvillonin një luftë kundër grave dhe vajzave “përmes një fushate gjithnjë e më të dhunshme kundër atyre që sfidojnë ligjet e rrepta për mbulimin e detyrueshëm”.

Por protestat patën pasoja afatgjata. Pavarësisht paralajmërimeve të vazhdueshme dhe zbatimit sporadik të rregullave, ekziston një sfidë e gjerë ndaj rregulloreve zyrtare, veçanërisht mes grave të reja iraniane.

Më 19 korrik, të paktën shtatë kafene dhe restorante në Teheran u mbyllën për shkak se nuk kishin zbatuar detyrimin për hixhabin, sipas organizatës për të drejtat e njeriut, HRANA. Organizata ka hartuar gjithashtu lista të llogarive në rrjetet sociale që janë bllokuar për shkak të sfidimit të kodeve publike të veshjes.

HRANA tha se autoritetet po përdornin koncepte të paqarta si “shkelje e normave”, “shkelje e modestisë” dhe “mosrespektim i mirësjelljes islame” për të ndjekur penalisht personat e dyshuar. Por në një rast këtë muaj, organizata tha se një butik ishte mbyllur “për shkak të heqjes së shamisë”, pa dhënë detaje të mëtejshme.

Të hënën, Prokuroria e Teheranit tha se do të ndërmerrte masa serioze ndaj shkeljeve të pretenduara të “pahijshmërisë” dhe shkeljeve në disa kafene dhe restorante në Teheran, si dhe ndaj dyqaneve që shesin veshje të konsideruara “jo konvencionale” ose të papërshtatshme.

Në provincën e Khorasanit Jugor, në lindje të Iranit, 10 kafene janë mbyllur për shkak të shkeljeve të pretenduara të “normave shoqërore dhe rregullave të detyrueshme për hixhabin”, raportoi agjencia e lajmeve Mehr, duke cituar kryeprokurorin e provincës.

Fushata e pandërprerë e mediave shtetërore për këtë çështje shpesh citon udhëheqës fetarë, të cilët këmbëngulin se hixhabi është pjesë e identitetit kulturor iranian dhe se gratë duhet të respektojnë modestinë.

Pretendimi për jobesnikëri 

Mohammad Javad Haj Ali Akbari, i cili drejton faljet e së premtes në Teheran, pretendoi se kishte përpjekje të organizuara për të promovuar “lakuriqësinë” dhe se disa njerëz paguheshin për t’u shfaqur në publik me veshje “të papërshtatshme”.

Ka pasur edhe disa raste që kanë tërhequr shumë vëmendje. Në qershor, këngëtarja e njohur iraniane, Parastoo Ahmadi, së bashku me tetë anëtarë të grupit dhe ekipit të saj të produksionit, u dënuan në Kum me 74 goditje me kamxhik dhe iu ndalua largimi nga vendi për dy vjet. Ahmadi ishte shfaqur me shpatullat dhe flokët e zbuluara në një aktivitet që e transmetoi drejtpërdrejt në kanalin e saj në YouTube në vitin 2024.

Akuzat përfshinin “cenim të moralit publik përmes prodhimit dhe publikimit të përmbajtjeve vulgare dhe imorale në platformat kibernetike”.

Konservatorët e vijës së ashpër po shtojnë presionin ndaj autoriteteve. Redaktori i revistës Kayhan, Hossein Shariatmadari, shkroi se zbatimi i rregullave është njëkohësisht detyrim ligjor dhe detyrë fetare për zyrtarët.

Një emision televiziv, “Park Way”, i prodhuar për Bashkinë e Teheranit, i ka kushtuar disa episode çështjes së veshjes së grave, duke bërë thirrje për masa ndaj atyre që nuk respektojnë kodet e miratuara të veshjes. Në njërin prej tyre thuhej se “sjelljet jokonvencionale nuk duhet të shfaqen nga askush në vende publike, si parqet”

Edhe gratë janë mobilizuar për të kërkuar që hixhabi të mbahet. Në një tubim të vogël në Isfahan këtë javë, një pankartë shkruante: “Netanyahu: Gratë pa shami janë ushtaret tona falas”.

Netanyahu nuk është i dokumentuar të ketë bërë një deklaratë të tillë, por slogani pasqyron një narrativë më të gjerë të promovuar nga konservatorët iranianë të vijës së ashpër, të cilët i paraqesin gratë që nuk mbajnë hixhabin si, të paktën, jobesnike ndaj vendit të tyre.

Por ka shumë dëshmi se shumë gra iraniane nuk janë të frikësuara nga fushatat zyrtare.

Në rrjetet sociale janë shfaqur video ku shihen gra të reja me skuterë, të cilat mbajnë helmeta, por jo shami në kokë. Qeveria ende nuk e ka përmbushur premtimin për t’i pajisur gratë me leje drejtimi për motoçikleta.

Videot përfshijnë kolona grash të reja me skuterë që lëvizin nëpër Teheran dhe qytete të tjera. Në një postim në Instagram, një grup grash deklaron: “Ne jemi vajzat me motoçikleta të Shirazit! Vajza të Shirazit, të nisemi!”

Një tjetër llogari në Instagram publikoi një video të rreth 20 grave që drejtonin motoçikleta në qytetin qendror të Isfahanit, duke e përshkruar atë si “eventin më të madh të grave me motoçikleta në Isfahan”.

Prioriteti i gabuar 

Ashtu si me shumë çështje sociale dhe kulturore në Iran, mbajtja e hixhabit duket për disa njerëz si një prioritet i gabuar në një kohë konflikti dhe krize ekonomike.

Duket se në këtë grup përfshihet edhe presidenti Masoud Pezeshkian. Duke iu referuar një interviste me një klerik konservator, ai tha: “Kleriku përmendi hixhabin… Epo, ka lagje, ka xhami – shkoni dhe merruni me këtë atje! A mund ta ndryshoni vërtet sjelljen e njerëzve përmes ligjeve?”.

Pezeshkian vazhdoi duke thënë se vajza e tij ndonjëherë nuk ishte dakord me të.
“Do të thotë që duhet ta detyroj?!” – pyeti ai.
“Ndryshimi i sjelljes është një çështje kulturore, lidhet me bindjen. Nuk mund të krijosh bindje te njerëzit përmes forcës”, shtoi ai.

Ish-deputeti Gholamali Jafarzadeh Imanabadi argumentoi se zyrtarët duhet të përqendrohen te inflacioni dhe mirëqenia ekonomike e njerëzve, në vend të hixhabit.
Ndërkohë, një media jozyrtare publikoi një artikull me titull: “Provokim ndaj një popullsie të lodhur nga lufta – Çfarë fshihet pas rikthimit të patrullave të hixhabit dhe mbylljes së bizneseve?”

Autoritetet iraniane filluan t’u kërkonin grave të mbanin hixhabin pas revolucionit të vitit 1979. Para kësaj, monarkia kishte promovuar një imazh më laik dhe të perëndimorizuar të grave.
Neni 638 i Kodit Penal Islamik të Iranit e kriminalizon shfaqjen e grave në publik pa “hixhab islamik”, megjithëse nuk e përcakton me saktësi se çfarë do të thotë kjo. 

Një ligj shumë më i ashpër, i miratuar në vitin 2024, do të kishte vendosur një sistem më të gjerë ndëshkimesh në rritje dhe mbikëqyrjeje, por zbatimi i tij u pezullua pas ndërhyrjes së Këshillit të Lartë të Sigurisë Kombëtare.

Kjo ka zemëruar konservatorët e vijës së ashpër. Një anëtar i parlamentit iranian, Mohammad-Taqi Naqdali, tha këtë javë: “Po shohim se si është gjendja e lakuriqësisë dhe veseve publike mes nesh… Izraeli dhe Amerika nuk mund të na shkatërrojnë, por kjo kalbje që ka prekur kulturën tonë fetare dhe po përhap lakuriqësinë në një mënyrë katastrofike dhe të gjerë në shoqëri, do të na shkatërrojë”.
Por regjimi po tregohet i kujdesshëm, të paktën për momentin.

“Ata ende nuk guxojnë t’u thonë gjë njerëzve në rrugë. Vajzat në Teheran dalin dhe shëtisin me bluza të shkurtra, pantallona të shkurtra dhe lloj-lloj veshjesh, ndërsa shamitë e kokës praktikisht nuk janë më pjesë e jetës,” i tha CNN-it në telefon një grua rreth të 60-ave nga Teherani.
“Unë nuk mendoj se mund t’i detyrojnë këto vajza të mbajnë përsëri shami. Por, nga ana tjetër, kjo është ajo që mendonim edhe kur ndodhi revolucioni. Nuk e kishim menduar kurrë se do të mund të na detyronin t’i mbanim, por në fund, e bënë”, u shpreh ajo.