Η ταινία «A State Film» του Roland Sejko εγείρει το ερώτημα πώς έχουν αλλάξει οι μορφές προπαγάνδας, ενώ παράλληλα προκαλεί άβολες σκέψεις σχετικά με το πόσα κλασικά τροπάρια εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σήμερα. Η ταινία «A State Film» έχει περιγραφεί ως μια επίδειξη του «πώς το αρχείο δεν είναι απλώς ένα αποθετήριο εικόνων, αλλά ένα μέσο ερμηνείας και ξαναγραφής της ιστορίας». «Δεν είναι μόνο η τεχνική του εικονολήπτη που δημιουργεί αυτή την ομοιότητα. Είναι το όραμα του κόσμου που προβάλλεται: πάντα η ίδια χορογραφία συλλογικής χαράς», λέει ο Sejko.
Γουίλ Τίζαρντ
Το «A State Film», ένα ντοκιμαντέρ του Ρόλαντ Σέικο, που αντλεί έμπνευση από ένα τεράστιο αρχείο επίσημων πλάνων που τραβήχτηκαν υπό το καθεστώς του Αλβανού δικτάτορα Ενβέρ Χότζα, αποτελεί μια εντυπωσιακή μελέτη της δύναμης της εικόνας και του μύθου.
Προβαλλόμενη στο κύριο διαγωνιστικό τμήμα της σημαντικότερης ετήσιας κινηματογραφικής εκδήλωσης μη μυθοπλαστικού κινηματογράφου στην Τσεχική Δημοκρατία, του Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Ji.hlava, η συλλογή προσεκτικά κατασκευασμένων εικόνων για το ευρύ κοινό έχει πολλά να αναλύσει, λέει ο Sejko.
«Εργάζομαι εδώ και χρόνια με αρχεία προπαγανδιστικών ταινιών, αρχικά με το 'Istituto Luce Cinecitta', καθώς και με τα αρχεία του αλβανικού κομμουνιστικού καθεστώτος. Και τα δύο αρχεία περιέχουν χιλιάδες ταινίες που γυρίστηκαν για να χτίσουν την πολιτική αφήγηση, συχνά με εξέχουσες κινηματογραφικές φιλοδοξίες», δήλωσε ο Sejko.
Το είδος είναι ένα από αυτά που ο Sejko εξερεύνησε επίσης στην προηγούμενη ταινία του, «The Image Machine of Alfredo C.», η οποία προβλήθηκε στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας το 2021. Η ταινία αφηγείται την αληθινή ιστορία ενός εικονολήπτη από το «Istituto Luce» που κινηματογράφησε τον Μουσολίνι και τη φασιστική προπαγάνδα, ακόμη και τον ηγέτη της κομμουνιστικής Αλβανίας.
επίσης
Η Αλβανία στοχεύει στα «Όσκαρ» με την «State Film»
«Ήταν μια υβριδική ταινία, αλλά κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της συνειδητοποίησα ότι το τεράστιο αλβανικό αρχείο ταινιών, καθώς και η κεντρική φιγούρα του Ενβέρ Χότζα, δεν είχαν ποτέ παρουσιαστεί αποκλειστικά μέσα από τις δικές τους εικόνες», είπε.
Έτσι, ο Σέικο, ως επαγγελματίας αρχειονόμος και επικεφαλής του συντακτικού τμήματος της «Cinecitta Luce» στην Ιταλία, άρχισε να αναλύει και να επιμελείται ταινίες από δεκαετίες κρατικών προπαγανδιστικών ταινιών.
«Οι αλβανικές προπαγανδιστικές ειδήσεις και ντοκιμαντέρ φέρουν σαφώς ίχνη της κινηματογραφίας του Ανατολικού Μπλοκ. Οι πρώτοι Αλβανοί χειριστές κάμερας εκπαιδεύτηκαν από Σοβιετικούς δασκάλους, ξεκινώντας από τον Ρόμαν Κάρμεν, τον θρυλικό χρονικογράφο της επανάστασης και του πολέμου», λέει ο Σέικο. «Δεν υπήρξε ποτέ εγχειρίδιο προπαγανδιστή κάμεραμαν, ούτε γραπτός οδηγός για το πώς να κινηματογραφήσει ένα καθεστώς. Κι όμως, κάτι αόρατο καθοδηγούσε τις εικόνες τους. Μια παρέλαση της Πρωτομαγιάς που γυρίστηκε στην κομμουνιστική Αλβανία μοιάζει ξαφνικά με μια που γυρίστηκε στη Μόσχα, το Βουκουρέστι ή τη Σόφια τα ίδια χρόνια», πρόσθεσε.
Πράγματι, οι εικόνες των ηρωικών εργατών που ζητωκραυγάζουν και των κοριτσιών που χορεύουν με παραδοσιακές ενδυμασίες που εμφανίζονται στην ταινία «A State Film» είναι απόκοσμα οικείες. Συμπεριλαμβανομένων των χρόνων μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν οι Αλβανοί παροτρύνονταν να «σεβαστούν και να υπακούσουν στους νόμους της κυβέρνησης» τιμώντας παράλληλα τις αιματηρές θυσίες των ηρώων τους, το βίντεο δείχνει ξεκάθαρα την αφοσίωση του Χότζα στον Στάλιν και τον Γιουγκοσλάβο δικτάτορα Γιόσιπ Μπροζ Τίτο.
Γιγαντιαία πορτρέτα των τριών σέρνονται στους ατελείωτους δρόμους καθώς πλήθη αναγκαστικών πιστών παρελαύνουν με καροτσάκια, φτυάρια και καραμπίνες. Έπαινοι για τη βιομηχανία ψάλλονται καθώς αμυντικά καταφύγια, τα οποία έχει κατασκευάσει ο Χότζα κατά εκατοντάδες χιλιάδες, αντέχουν σε δοκιμαστικές εκρήξεις, αποδεικνύοντας την ετοιμότητά τους να αντιμετωπίσουν τις παρακμιακές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις από τη Δύση. Σκύλοι και αρουραίοι θυσιάζονται για να δοκιμαστεί η έκθεση σε πιθανές επιθέσεις με αέριο.
Εν τω μεταξύ, υπάρχει πάντα ένα πατριωτικό τραγούδι για να τραγουδήσουν οι χωρικοί.
«Δεν είναι μόνο η τεχνική του εικονολήπτη που δημιουργεί αυτή την ομοιότητα. Είναι το όραμα του κόσμου που προβάλλεται: πάντα η ίδια χορογραφία συλλογικής χαράς», λέει ο Σέικο.
επίσης
Το πορτρέτο που έσωσε ζωές στον πόλεμο, σε τέσσερα φεστιβάλ μέσα σε έναν μήνα
Ωστόσο, καθώς το κοινό παρακολουθεί την ταινία «Μια κρατική ταινία», αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι οι εικόνες είναι κάπως αποσταγμένες. Τότε μπορούν επίσης να παρατηρήσουν τη μουσική συνοδεία, όπου η αρχική βαριά αφήγηση έχει αντικατασταθεί με τους ήχους του ανέμου στα δέντρα, το κελάηδημα των πουλιών και τα βήματα σε ανώμαλους δρόμους.
«Σε επίσημες προπαγανδιστικές ταινίες, χρονικά, ντοκιμαντέρ και παρελάσεις, η φωνή του αφηγητή δεν είναι περιγραφική, αλλά διδακτική: λέει στους θεατές τι να σκεφτούν. Η αντικατάστασή της με ένα άλλο σχόλιο, έστω και επικριτικό, θα σήμαινε την επανάληψη του ίδιου μηχανισμού», είπε.
«Έτσι, δεν αφαίρεσα μόνο τη φωνή, αλλά όλη την αρχική μουσική συνοδεία, κρατώντας μόνο ό,τι ήταν πραγματικό, συμπεριλαμβανομένων των χειροκροτημάτων, των τραγουδιών και των ομιλιών. Έφτιαξα ένα νέο, ρεαλιστικό ηχοτοπίο, με βήματα, ψιθύρους, τριξίματα, σιωπές, σαν οι σκηνές να είχαν ηχογραφηθεί ζωντανά. Αυτή η νέα υφή αποκαθιστά τη φυσικότητα των εικόνων και ανοίγει έναν χώρο όπου η ίδια η φωνή γίνεται αφηγηματικό εργαλείο».
Επιπλέον, περιλαμβάνονται ενδιάμεσα πλάνα από το προσωπικό αρχείο του Χότζα, που δείχνουν στιγμές μακριά από τα επευφημούντα πλήθη, συμπεριλαμβανομένων πάντα ταξιδιών με την αγαπημένη μαύρη Mercedes του δικτάτορα, και προκύπτει μια εντυπωσιακή αντίθεση.
Αυτά τα μοτίβα αποκτούν συμβολική αξία, σύμφωνα με τον Sejko, και υποδηλώνουν τη μοναξιά και την απομόνωση της εξουσίας. Το «A State Film» εγείρει το ερώτημα πώς έχουν αλλάξει οι μορφές προπαγάνδας, ενώ παράλληλα προκαλεί άβολες σκέψεις σχετικά με το πόσα κλασικά τροπάρια εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σήμερα.
Το «A State Film» έχει περιγραφεί ως μια επίδειξη του «πώς το αρχείο δεν είναι απλώς ένα αποθετήριο εικόνων, αλλά ένα εργαλείο για την ερμηνεία και την επανεγγραφή της ιστορίας».
επίσης
Πλαστική Συναρμολόγηση: Μια πανδαισία χρωμάτων που κατακτά
Πράγματι, η τρομακτική παρέλαση των προσεκτικά σκηνοθετημένων σκηνών φαίνεται να υπερβαίνει το πλαίσιο της εθνικής ιστορίας και, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, διερευνά τη λειτουργία της εικόνας στην πολιτική σφαίρα και την ικανότητά της να δημιουργεί συλλογική μνήμη.
Απόσπασμα από το «Variety». Μετάφραση: Sinan Berisha
