Ο Faik Konica, στην 142η επέτειο από τη γέννησή του (15 Μαρτίου 1875) θυμάται ως ένας από τους πιο εξέχοντες εκπροσώπους του αλβανικού πολιτικού και πολιτιστικού κινήματος, θυμάται η ATSH σε άρθρο αφιερωμένο στο πορτρέτο αυτού του γίγαντα.
Δημοσιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας και πολιτικός αγωνιστής, σε όλη τη δραστηριότητά του άφησε ολοκληρωμένο και βαθύ σημάδι στο αλβανικό εθνικό, πολιτικό, ιδεολογικό και πολιτιστικό κίνημα.
Σύμφωνα με τον As.Prof. Η Fatmira Rama, η αναγνώριση του πολύπλευρου έργου της Konica, μοιάζει με παγόβουνο, του οποίου μπορούμε να δούμε μόνο την άκρη, χωρίς να ξέρουμε τι κρύβεται κάτω από το νερό. Κατά τα έτη 1925-1939, η Konica ανέπτυξε μια γόνιμη και εκφραστική δημοσιότητα, αφοσιωμένη κυρίως στην πολιτική και κοινωνική κριτική. Με τη δράση του αφιερώθηκε τόσο στο εθνικό κίνημα όσο και στο δημοκρατικό κίνημα για έναν δυτικό πολιτισμό της Αλβανίας.
Ως τέτοια η Konica θα μπορούσε να κατανοηθεί και να ερμηνευθεί σωστά μόνο στο κλίμα μιας πλουραλιστικής κοινωνίας. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για το βαθύ ενδιαφέρον που έχει προκαλέσει το έργο της Konica στις μέρες μας.
Οι ιδέες και η δραστηριότητα της Konica
Μετά την αποτυχία της Επανάστασης του Ιούνη του 1924, όπου συνέβαλε ο Faik Konica, θα παρουσίαζε μια ορισμένη εναλλακτική για τις μελλοντικές δημοκρατικές εξελίξεις στη χώρα. Έτσι, η Konica είδε τον δρόμο της δημοκρατικής ανάπτυξης στην εναλλακτική των μετασχηματισμών, των διαδοχικών μεταρρυθμίσεων, στο πλαίσιο της αύξησης της πολιτικής ωριμότητας του αλβανικού λαού και της άρχουσας τάξης του. Ήταν πεπεισμένος ότι οι μεταρρυθμίσεις έπρεπε να βρίσκονται στα όρια του φιλελευθερισμού, ότι η μόνη σωτηρία του έθνους μας ήταν η ανάπτυξή του «για περισσότερη πολιτική κατανόηση, περισσότερη αγάπη για τη δουλειά και την τάξη, περισσότερη ευγένεια και ενότητα».
Αποκαλύπτοντας την αναγκαιότητα ανταλλαγής απόψεων μεταξύ των αντίπαλων μερών, η Konica απηύθυνε το κάλεσμα "Υπάρχουν ορισμένες ιστορικές περιπτώσεις όπου η φωνή των κομμάτων και της αντιπολίτευσης πρέπει να στηρίζεται σε υψηλότερο συμφέρον". Ο Κόνιτσα, ως υπουργός του αλβανικού κράτους στις ΗΠΑ, διατήρησε την εξουσία αυτού του κράτους, αλλά ποτέ δεν εγκατέλειψε την κριτική του άποψη για την πραγματικότητα της χώρας κατά τα έτη 1925-1939. Επιτέθηκε στις μεθόδους του ζογκιστικού καθεστώτος για την εγκαθίδρυση του ελέγχου στη χώρα, την πανταχού παρούσα γραφειοκρατία, τις εικασίες αξιωματούχων, δημοσιογράφων και συντακτών που υπηρέτησαν χρήματα και όχι δημοκρατικά ιδανικά. Μια τέτοια κριτική βρίσκει τη θέση της στο άρθρο «Η Αλβανία όπως φαινόταν» που δημοσιεύτηκε στο «Dielli» το 1929.
Η δραστηριότητα της Konica
Ο ρόλος του Konica πρέπει επίσης να θεωρηθεί ως εμπλουτιστής του εθνικού πολιτισμού, ως δημοσιογράφος, ως γλωσσολόγος και συγγραφέας, ως ιστορικός, εθνογράφος κ.λπ. Ως ιστορικός θα έφερνε νέες συνεισφορές στον εμπλουτισμό των θέσεων της αλβανικής αυτοχθονίας, της Ιλλυρικής κληρονομιάς του λαού μας, της πολιτειακής του παράδοσης, του ρόλου του έπους του Σκεντέρμπεη κ.λπ. Ως «πρίγκιπας της αλβανικής γλώσσας» θα έδινε μεγάλη βοήθεια στη διαμόρφωση της αλβανικής λογοτεχνικής γλώσσας. Όμως είναι ακριβώς το εθνικό πρόβλημα που επηρέασε την παρουσίαση των ειδικών εναλλακτικών λύσεων για την πρόοδο και τις διαδρομές των δημοκρατικών εξελίξεων στην Αλβανία αυτά τα χρόνια. Όντας ένα ανάπηρο κράτος ως προς την εδαφική ακεραιότητα, ο Konica πίστευε ότι οι Αλβανοί δεν είχαν την ελευθερία να προσπαθήσουν, να κάνουν αλλαγές λόγω του μεγάλου εξωτερικού κινδύνου.
Στα χρόνια 1925-1939 θα ξαναδώσει προσοχή στο θέμα των θρησκειών και των κληρικών στην Αλβανία, τις σχέσεις τους με το κράτος και τον ρόλο τους ως θρησκεία και όχι ως «πολιτικό πρακτορείο». Ιδιαίτερη αξία έχει η εκτίμηση που κάνει για τον ρόλο των Καθολικών Αλβανών στο αλβανικό εθνικό κίνημα. Οι σύγχρονοι της Konica, φίλοι και αντίπαλοι, θα εκτιμούσαν ιδιαίτερα την προσωπικότητα για τις δυνατότητες και την ακτινοβολία της στον αλβανικό πολιτισμό.
Στον τομέα της γνήσιας λογοτεχνικής δημιουργίας, η πένα του Φαίκ Κόνιτσα περιλαμβάνει κάποια ποιητική πεζογραφία, που χαρακτηρίζεται από τη λατρεία της καθαρής καλλιτεχνικής μορφής. Όμως το σημαντικότερο λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό έργο είναι το μυθιστόρημα «Doctor Gjilpëra που αποκαλύπτει τις ρίζες του δράματος του Mamurrasi» που δημοσιεύτηκε ως υποσελίδα στην εφημερίδα «Dielli». Σε αυτό επέκρινε την υστεροφημία της κοινωνικής και πνευματικής ζωής της χώρας. Ο Faik Konica ήταν επίσης ένας από τους εμπνευστές της λογοτεχνικής κριτικής. Επισήμανε την πρόοδο της αλβανικής ποίησης στο έργο των Ναΐμ και Ντε Ράντα, εξήρε τους Ασντρέν, Τσατζούπ κ.λπ. Ο Faik Konica άφησε και μεταφράσεις, μεταξύ των οποίων και μερικά παραμύθια από τις «Χίλιες και μία νύχτες» που δημοσιεύτηκαν στο βιβλίο «Κάτω από τη σκιά των ημερομηνιών».