Η απόφαση να ζήσουν στο νησί «απομονωμένοι» από τον κόσμο

Në ishullin e largët Tristan da Cunha, në mes të Atlantikut të Jugut, Kelly Green ndërtoi një jetë krejt ndryshe nga ajo që kishte njohur më parë. Nga dashuria që e çoi në këtë ishull të izoluar te sfidat e jetës së përditshme, rritja e fëmijëve dhe lidhjet e forta mes banorëve, historia e saj tregon çfarë do të thotë ta quash shtëpi një nga vendet më të izoluara në botë

Për të mbërritur në Tristan da Cunha, një ishull që ndodhet afërsisht në gjysmën e rrugës mes Afrikës dhe Amerikës së Jugut, Kelly Green përshkoi 2.797 kilometra detare të Atlantikut të Jugut, duke u nisur nga Kejp Tauni në bordin e anijes M.V. Edinburgh, një anije peshkimi për karavidhe, e gjatë mbi 62 metra. Ajo nuk kishte udhëtuar kurrë më parë në det dhe kishte frikë se do ta zinte deti, por kjo nuk ndodhi.

Pas një jave udhëtimi, anija hodhi spirancën pranë portit të Calshot, përballë vendbanimit të vetëm të Tristan da Cunhas, Edinburgh of the Seven Seas. Dy molët e vegjël që zgjateshin drejt detit, Kellyt iu dukën si krahë të hapur, sikur ishulli po e mirëpriste.

Ajo mund të shihte shumicën e banorëve të ishullit, gjithsej 264 persona në atë kohë, duke e përshëndetur me dorë. Mes tyre ishin edhe prindërit e saj, Marina dhe Sean Burns. Babai i saj ishte dërguar në këtë ishull, që është Territor Britanik Përtejdetar, për të shërbyer si administrator. Ai arriti ta bindte vajzën e tij 22-vjeçare, e cila në fillim nuk dëshironte të shkonte. Kelly jetonte në Britani dhe ishte më shumë e interesuar për jetën e natës sesa për ishujt e largët. Ajo kujton se i ati i kishte thënë: “Duhet të vish, sepse nuk do të të jepet më kurrë një mundësi e tillë”.

Mes burrave që e ndihmuan të zbriste nga anija dhe t'i merrte valixhet ishte edhe 21-vjeçari Shane Green. Ata u takuan përsëri atë mbrëmje, në të vetmin pub të ishullit. Kërcyen së bashku.

Kelly u largua nga ishulli pas gjashtë javësh. Natën e parë pas kthimit në Kejp Taun të Afrikës së Jugut, ku zakonisht mbërrijnë anijet që largohen nga Tristan da Cunha, ra zilja e telefonit në hotelin e saj. Ishte Shane. Për muaj të tërë, ata folën në telefon çdo natë.

Kjo ndodhi në vitin 2012. Dy vjet më vonë, pas disa vizitave në ishull, Kelly mori një vendim që do t'ia ndryshonte jetën. Ajo u shpërngul në Tristan da Cunha dhe u bë gruaja e parë pas më shumë se një shekulli që u vendos atje përgjithmonë. Të fundit që kishin bërë një zgjedhje të tillë kishin qenë tri motra irlandeze, në vitin 1908.

Tristan da Cunha u zbulua për herë të parë në vitin 1506 nga Tristão da Cunha, një komandant i marinës portugeze. Britania e aneksoi ishullin në vitin 1816 dhe vendosi atje një garnizon ushtarak, i cili qëndroi për një vit. Një nëndetetar skocez vendosi të mos largohej. Ai qëndroi me bashkëshorten, dy fëmijët dhe dy muratorë anglezë.

Kështu nisi krijimi i komunitetit që jeton në ishull edhe sot.

Afërsia me njëri-tjetrin

Aktualisht, Tristan da Cunha ka vetëm 220 banorë, nga 300 që kishte në vitin 1993, kur popullsia arriti kulmin. Gjatë tri viteve të fundit, në ishull kanë vdekur 21 persona, ndërsa kanë lindur vetëm gjashtë fëmijë. Me kalimin e viteve, disa banorë janë larguar për të jetuar diku tjetër.

Përpara se të vendosej në Tristan da Cunha, jeta e Kellyt ishte e mbushur me udhëtime. Si vajzë diplomati, ajo ishte shpërngulur çdo disa vjet në vende të ndryshme, mes tyre Antigua, Bangladeshi, Senegali dhe Kenia. Më vonë, punoi si stjuardesë.

Ndryshe nga ajo, Shane nuk kishte jetuar kurrë në ndonjë vend tjetër përveç ishullit. Kelly mund të tregonte me hollësi për ngjyrën e rërës në një plazh të Mombasës, ndërsa Shane njihte çdo gji të vogël dhe çdo përrua të ishullit të tij. Ai mund të shpjegonte deri në detaje se cila ishte rruga më e sigurt nga Green Hill drejt plazhit të quajtur Down-Where-The-Minister-Landed-His-Things, emër që lidhet me vendin ku një ministër kishte zbarkuar dikur sendet e tij.

Një nga gjërat që e ndihmoi Kellyn të përshtatej ishte fakti se, pavarësisht jetëve të tyre krejt të ndryshme, ajo dhe Shane ishin rritur duke parë të njëjtat programe televizive britanike. Babai i Kellyt i regjistronte këto programe dhe i sillte me vete në ishull.

Të jetosh në një ishull kaq të izoluar kërkon që banorët të jenë të afërt me njëri-tjetrin dhe të bashkëpunojnë. Secili duhet të kontribuojë për të mirën e komunitetit, të kryejë disa role njëkohësisht, të punojë me orë të gjata dhe të gjejë mënyra për t'u argëtuar.

Përpara se Kelly të shpërngulej për të jetuar me Shanein, ai e mori me vete për të nxjerrë patate nga toka, për të pastruar kafshët dhe për të pastruar peshqit. Atij i bëri përshtypje sa shpejt u përshtat ajo me jetën në ishull.

“Po të mos doja të bëja pis thonjtë, lidhja jonë nuk do të kishte funksionuar”, thotë Kelly.

Çifti u martua pak kohë më vonë. Ata kanë dy fëmijë: vajzën Savanna, 12 vjeçe, dhe djalin Seren, pesë vjeç.

Në Tristan da Cunha, njerëzit orientohen duke përdorur emrat e banorëve. Në vend që të japin një adresë të saktë, ata mund të thonë “lart, te shtëpia e Marthas” ose “pasi të kalosh shtëpinë e Rickyt”. Shtëpia e Kellyt dhe Shaneit ndodhet në pjesën e sipërme të fshatit. Shane e ndërtoi atë si një shtesë të shtëpisë së vogël të gjyshërve të tij.

Kur Kelly del jashtë për të tharë rrobat, përpara saj shtrihet pafundësia e oqeanit. Në të djathtë ndodhen mbetjet e shpërthimit vullkanik të vitit 1961. Një mur i madh lave, gati 90 metra i lartë, kufizon në anën lindore Edinburghun, të cilin banorët e quajnë thjesht “Vendbanimi”. Pas saj, një shkëmb gjigant ngrihet lart dhe mbyll pamjen e qiellit.

Në ishull mungon zhurma e zakonshme që dëgjohet në shumicën e vendeve të banuara. Nuk ka trafik dhe as zhurmën e vazhdueshme të pajisjeve elektrike. Edhe gjeneratorët me naftë, që furnizojnë me energji pjesën më të madhe të vendbanimit, dëgjohen vetëm kur afrohesh pranë tyre.

Ndonjëherë, qetësia është aq e madhe sa mund të dëgjosh fërshëllimën e erës nën krahët e një albatrosi, apo jehonën e një guri që shkëputet dhe rrokulliset poshtë, pasi është goditur nga delet që kullosin.

Kur mbërrijnë stuhitë e dimrit, të vetmet tinguj që dëgjohen janë ulërima e erës dhe goditjet e fuqishme të dallgëve që përplasen mbi shkëmbinj. Spërkatjet e ujit të kripur mbushin ajrin dhe, me kalimin e kohës, lënë njolla ndryshku gjithçka.

Shumicën e mëngjeseve, Kelly pjek bukë dhe përgatit ushqimin që fëmijët ta marrin me vete. Më pas, deri në orën 08:30, niset për në punë, ku shërben si drejtuese e turizmit në ishull.

Puna e saj ndryshon nga dita në ditë. Ndonjëherë, një jaht privat ankorohet pranë bregut dhe Kelly duhet të merret me një sërë detyrash. Ajo organizon ture për vizitorët, i transporton ata për në dush dhe i kthen përsëri në anije, si dhe kujdeset për larjen e rrobave të tyre.

Të nesërmen mund t'u përgjigjet pyetjeve të gazetarëve, të shkruajë postime për llogaritë e ishullit në rrjetet sociale ose, çdo të mërkurë, të përgatisë dhe të shërbejë drekën për një grup të vogël banorësh që janë shpërngulur atje nga vende të tjera.

Periudha më e ngarkuar për të është sezoni i anijeve turistike, nga nëntori deri në prill. Gjatë këtyre muajve, anijet sjellin qindra vizitorë, të cilët zbresin në ishull të emocionuar, pasi kanë pritur prej vitesh për ta vizituar. Megjithatë, zbarkimi është i mundur vetëm kur deti dhe kushtet në port janë mjaftueshëm të qeta.

Sa herë që mbërrin një anije, Kelly shkon në port për t'i pritur vizitorët. Me një tabelë shënimesh dhe një radio komunikimi në dorë, ajo sigurohet që gjithçka të jetë gati. Kontrollon nëse banorët që janë regjistruar si shoferë taksie për atë ditë, mes tyre edhe Shane, janë në vendin e duhur dhe kujdeset që turi në këmbë drejt vullkanit të nisë në orarin e caktuar.

Shane punon si marangoz në Departamentin e Punëve Publike. Ai merret edhe me peshkim në njërën prej anijeve portokalli për kapjen e karavidheve, të quajtur Verkenner. Anijen e drejton së bashku me partnerin e tij të peshkimit, Steve Swain. Ajo është pjesë e flotës së vogël në pronësi të kompanisë së vetme që ka leje për të peshkuar në ujërat e Tristan da Cunhas.

Në ditët kur del për peshkim, Shane dhe Steve shkojnë në anije para agimit. Me dritat e ballit ndezur, ata lidhin karremin e ngrirë në kurthe për kapjen e karavidheve. Qëndrojnë në det gjatë gjithë ditës dhe kthehen rreth orës gjashtë të mbrëmjes. Në shtëpi i presin vajzat, me një enë të mbushur me byrekë shtëpie me mish deleje dhe kanaçe pijesh freskuese.

Vështirësia për t’u larguar

Fëmijët në Tristan da Cunha gëzojnë një liri të pazakontë. Gjatë verës, Savanna kalon shumë kohë në pishinën e komunitetit, përballë pubit. Aty luan me shokët e shoqet e shkollës ose kërcen në të njëjtën sallë ku Kelly dhe Shane u takuan për herë të parë në pistën e vallëzimit, ashtu siç kishin bërë edhe prindërit e tyre para tyre.

Seren, nga ana tjetër, preferon të ndihmojë të atin me delet dhe të godasë me çekiç gozhdët në copa druri, së bashku me mikun e tij, Alfien. Ai dhe motra e tij i duan plazhet me rërë të zezë të ishullit. U pëlqen edhe të kalojnë te shtëpitë e gjyshërve, dyert e të cilëve, ashtu si ato të shumicës së shtëpive në Tristan, lihen gjithmonë të hapura dhe të pakyçura.

Një nga ngjarjet e pakta që sjellin emocion të parashikueshëm në ishull është mbërritja e anijeve të furnizimit. Ato vijnë rreth dhjetë herë në vit dhe sjellin banorë që kthehen në shtëpi, makina të reja, ndonjë vizitor dhe dhuratat e Krishtlindjeve që Kelly i ka porositur muaj më parë.

Për disa ditë të çmuara, raftet e supermarketit të vetëm në ishull mbushen me kumbulla, rrush dhe koka sallate të gjelbër iceberg. Por Kelly duhet të nxitojë, sepse sapo shfaqen produktet e freskëta, banorët vërshojnë drejt dyqanit për t'i blerë, sikur të bëhej fjalë për një shitje të madhe me oferta të kufizuara.

Vendi më i largët ku Kelly dhe Shane shkojnë rregullisht është zona e njohur si Patches. Ajo përbëhet nga parcela të vogla toke të rrethuara me mure guri, rreth katër kilometra në perëndim të vendbanimit kryesor. Për më shumë se një shekull, banorët e Tristanit kanë kultivuar atje patate, kunguj dhe lakra.

Familja ka 24 parcela, të cilat ndodhen mes një rrjeti muresh të ulëta prej guri vullkanik dhe gardhesh me tela. Këto rrethime janë ndërtuar për të mbajtur larg lopët që kullosin në ishull. Në të çarat e mureve bëjnë foletë dallëndyshet e detit të Antarktikut, të cilat zhyten me shpejtësi drejt kujtdo që afrohet tepër pranë.

Shane krenohet me patatet që kultivon. Varietetet që mbjellin kanë emra si White Blossoms, Smooth Skins dhe Americans. Në vitet kur prodhimi është i mbarë, familja nxjerr nga toka më shumë patate sesa di ç'të bëjë me to. Fëmijët i ndajnë sipas madhësisë në shporta të vjetra pazari, ndërsa gjyshërit i vëzhgojnë.

Çifti ka edhe një kasolle të vogël pranë parcelave, të cilën e përdor për të kaluar fundjavat larg zhurmës dhe angazhimeve të vendbanimit kryesor. Ajo është gjëja më e afërt me një shtëpizë verore që mund të gjesh në ishull. Nuk ka internet dhe as energji elektrike, përveç disa llambave me energji diellore. Oqeani ndodhet vetëm pak minuta larg, në këmbë.

Largimi nga Tristan da Cunha është i vështirë, por kthimi është edhe më i vështirë. Dy anijet që vijnë rregullisht në ishull kanë nga vetëm 12 vende për pasagjerë. Përparësi u jepet zyrtarëve qeveritarë dhe banorëve që kanë nevojë për trajtim mjekësor.

Më shumë vende ka vetëm anija kërkimore e Afrikës së Jugut, SA Agulhas II, e cila viziton Tristanin një herë në vit. Por edhe vendet në këtë anije rezervohen shpejt.

Të shkosh me pushime jashtë vendit është pothuajse e pamundur. Vetëm familjes së Kellyt do t'i duheshin katër vende në anije. Mundësia tjetër është të udhëtosh me ndonjë anije turistike që kalon pranë ishullit, por kabinat e tyre kushtojnë më shumë sesa mund të përballojnë shumica e banorëve.

Kelly u largua për herë të fundit nga ishulli në vitin 2023, për të marrë pjesë në varrimin e të atit. Sean kishte pësuar disa goditje në tru, ndërsa po shërbente një mandat të tretë të papritur si administrator i ishullit.

Asnjë anije nuk ndodhej aq pranë sa të mbërrinte shpejt në Tristan. Për këtë arsye, u dërgua anija kërkimore gjermane RV Meteor, e cila po punonte në atë rajon. Asaj iu deshën disa ditë për të mbërritur.

Sean u transportua në bord dhe anija u nis menjëherë drejt Kejp Taunit. Bashkëshortja e tij, Marina, mundi ta shoqëronte, por nuk kishte vend të mjaftueshëm edhe për Kellyn.

Sean vdiq gjatë udhëtimit, diku në Atlantikun e Jugut. Kelly i ka bërë tatuazh në krahun e majtë koordinatat e sakta të vendit ku ndërroi jetë i ati.

Pas varrimit, Kelly u kthye në Tristan. Por e shqetësonte mendimi se e ëma mund të ndihej e humbur pa të shoqin. Marina dhe Sean kishin kaluar 40 vjet së bashku, duke u shpërngulur nga një vend në tjetrin për shkak të detyrave të tij. Në secilin prej këtyre vendeve, Marina kishte punuar si mësuese.

Prandaj, kur në vitin 2025 u hap një vend pune në shkollën St. Mary's, Kelly i sugjeroi së ëmës të aplikonte. Marina e pranoi mundësinë.

Kujtimet për Seanin janë kudo në jetën e Kellyt. Një pjesë të hirit të të atit ajo e ruan në një kanoe të vogël prej druri, të cilën ai e kishte sjellë nga një udhëtim në Senegal. Në nder të tij, komuniteti i vuri emrin “Sean B” një varke tradicionale të gjatë.

Fëmijët e Kellyt ndjekin shkollën që ndodhet përballë rezidencës ku kishte jetuar gjyshi i tyre. Ndërkohë, banorët vazhdojnë ta ndalojnë Kellyn në rrugë për t'i treguar se sa i dashur dhe i respektuar kishte qenë i ati si administrator i ishullit.

“Të rrisësh një familje këtu është diçka e mrekullueshme”, thotë Kelly. Megjithatë, ajo u kujton gjithmonë Savannas dhe Serenit se ekziston edhe një botë përtej Tristan da Cunhas.

“Ka një jetë të tërë për ta përjetuar përpara se të vendosësh se çfarë dëshiron të bësh”, u thotë ajo.

Shane dëshiron që fëmijët e tij të studiojnë jashtë ishullit, nëse kjo është zgjedhja e tyre. Por ai këmbëngul gjithashtu t'u mësojë aftësi praktike, si bashkimi i litarëve, mbjellja e patateve dhe kapja e peshqve nga bregu. Janë aftësi që mund t'u hyjnë në punë në të ardhmen, nëse vendosin të qëndrojnë përgjithmonë në ishull.