-
Von:
Hyseni-Flagge
- 20. Oktober 2026 08:00
- Teilen mit:
Shteti dhe anarkia përfaqësojnë dy gjendje të kundërta. Shteti mbështetet në Kushtetutë, ligj dhe institucione. Anarkia shfaqet kur rendi dhe ligji zëvendësohen nga dhuna dhe veprimet e pakontrolluara.
Ngjarjet e dhunshme në Tiranë ngrenë një pyetje të rëndësishme: ku përfundon protesta demokratike dhe ku fillon anarkia?
Protesta është shprehje e lirisë qytetare. Dhuna nuk është vazhdim i protestës. Sulmet ndaj institucioneve, përplasjet e dhunshme me policinë dhe shkatërrimi i pronës publike e private janë shkelje të ligjit.
Ngjarjet e dhunshme në Tiranë, të shoqëruara me sulme ndaj institucioneve, policisë dhe pronës publike e private, mund të vlerësohen si shfaqje të një tentative për anarki. Dhuna dhe shkatërrimi nuk mund të arsyetohen me të drejtën për protestë. Megjithatë, veprimet e dhunshme nuk përfaqësojnë domosdoshmërisht të gjithë protestuesit dhe nuk provojnë vetvetiu një përpjekje të organizuar për rrëzimin e shtetit.
Shteti nuk është qeveria. Qeveria është e përkohshme. Shteti është organizim i qëndrueshëm.
Kundërshtimi i qeverisë është e drejtë demokratike. Kundërshtimi përmes dhunës nuk është ushtrim i ligjshëm i lirisë. Në demokraci, qeveritë ndërrohen, ndërsa institucionet vazhdojnë. Zëvendësimi i parakohshëm i një qeverie nuk garanton përmirësimin e gjendjes. Pa reforma, përgjegjësi institucionale dhe ndryshim të mentalitetit, problemet vazhdojnë edhe pas ndërrimit të pushtetit, qoftë përmes dorëheqjes, qoftë përmes zgjedhjeve të rregullta.
Një pjesë e kësaj mendësie lidhet me kuptimin e demokracisë në Shqipëri pas vitit 1990. Kalimi nga sistemi komunist njëpartiak në demokracinë shumëpartiake solli lirinë politike, por jo gjithmonë edhe kuptimin e përgjegjësisë që buron nga kjo liri.
Demokracia shpesh u kuptua si e kundërta e komunizmit. Nëse komunizmi kufizonte lirinë, demokracia u keqkuptua si gjendje ku lejohet gjithçka. Nga ky keqkuptim është ushqyer edhe mendësia e kundërshtimit përmes shkatërrimit.
Demokracia nuk është mungesë e autoritetit shtetëror. Demokracia garanton të drejtat dhe liritë, ndërsa shteti ka detyrimin të mbrojë rendin dhe të zbatojë ligjin. Liria e qytetarit dhe autoriteti i shtetit nuk e përjashtojnë njëri-tjetrin. Demokracia nuk është e kundërta e rendit. Demokracia është rendi ku liria mbrohet me ligj.
Korrupsioni nuk luftohet me shkatërrimin e institucioneve. Luftohet me drejtësi të pavarur, administratë profesionale dhe përgjegjësi para ligjit. Arsimi nuk përmirësohet duke dëmtuar ndërtesat publike. Mjedisi nuk mbrohet duke e ndotur dhe shkatërruar. Pakënaqësia qytetare kërkon reforma dhe përgjigje nga institucionet. Asnjë kauzë demokratike nuk e arsyeton dhunën.
Liria e tubimit paqësor është e drejtë kushtetuese. Qytetarët kanë të drejtë të protestojnë, të kërkojnë dorëheqjen e qeverisë dhe të kritikojnë politikat publike. Por, e drejta për protestë nuk përfshin sulmet ndaj policisë, shkatërrimin e pronës dhe pengimin e dhunshëm të institucioneve.
Shteti ka detyrimin të garantojë rendin, sigurinë publike dhe mbrojtjen e qytetarëve. Institucionet nuk mund të heqin dorë nga zbatimi i ligjit përballë dhunës.
Shteti i fortë, pushteti i kufizuar. Forca e shtetit nuk matet me pushtetin e pakufizuar të qeverisë, por me aftësinë e institucioneve për të zbatuar ligjin. Shteti duhet të jetë i fortë përballë dhunës dhe shkeljeve të ligjit, ndërsa pushteti duhet të kufizohet nga Kushtetuta dhe të drejtat e qytetarëve. Shteti i fortë nuk nënkupton qeveri të fortë mbi qytetarët, por institucione të forta në shërbim të qytetarëve.
Policia ka detyrimin të ndalojë dhunën, të mbrojë protestuesit paqësorë dhe të respektojë të drejtat e qytetarëve. Përdorimi i forcës duhet të jetë i ligjshëm, i nevojshëm dhe në përpjesëtim me rrezikun. Çdo shkelje e ligjit, qoftë nga protestuesit apo nga punonjësit e policisë, kërkon përgjegjësi individuale.
Përfshirja e të rinjve dhe të miturve në dhunë ngre shqetësime për edukimin. Familja dhe shkolla kanë përgjegjësi për formimin qytetar. Respektimi i ligjit, kuptimi i lirisë dhe përgjegjësia qytetare mësohen fillimisht në familje dhe shkollë.
Shteti nuk është pronë e asnjë qeverie. Dhuna ndaj institucioneve dhe pengimi i funksionimit të tyre rrezikojnë rendin dhe sigurinë publike. Kur dhuna synon të paralizojë ose të rrëzojë institucionet, rreziku bëhet më serioz. Megjithatë, jo çdo përplasje e dhunshme nënkupton përpjekje për rrëzimin e shtetit.
Shqipëria ka nevojë për institucione funksionale, reforma dhe zbatim të ligjit. Ndryshimi i pushtetit bëhet përmes zgjedhjeve dhe procedurave kushtetuese. Protesta paqësore, debati publik dhe kontrolli parlamentar janë pjesë e demokracisë.
Demokracia nuk është revolucion i përhershëm. Nuk është as pushtet pa kufij. Shumica qeveris sipas Kushtetutës, pakica ka të drejtë të kundërshtojë dhe të gjithë janë të barabartë para ligjit.
Shteti duhet të mbrojë rendin. Qeveria duhet të japë llogari. Qytetarët duhet të gëzojnë lirinë e protestës paqësore.
Forca e shtetit dëshmohet kur institucionet funksionojnë, prona mbrohet, qytetarët ndihen të sigurt dhe ligji zbatohet njësoj për të gjithë.
Shteti duhet të jetë i fortë, pushteti shtetëror i kufizuar.
(Autori është profesor i teorisë së shtetit dhe së drejtës në Fakultetin Juridik të Universitetit të Prishtinës.)