Surroi: Përshëndetje. I ftuari ynë është Ed Joseph, një mik i vjetër, i njohur, një njeri me përvojë në Ballkan, profesor, diplomat në SAIS, pilot helikopteri. E ka një rrëfim të gjatë.
Mirë se erdhe.
Joseph: Faleminderit, Veton. Është një nder i madh të jem këtu me ty.
Surroi: Ta fillojmë me një udhëtim me veturë nga Washingtoni për në aeroport. Shkojmë atje bashku duke shkëmbyer mendime në mënyrë dinamike. Kjo ndodhi rreth dy vjet më parë.
Joseph: Po. Unë, kuazi shofer taksie
Surroi: Po, një shofer shumë i kualifikuar. Udhëtimi qe shumë argëtues.
Joseph: E vetmja mundësi për t’u takuar për shkak të orareve tona qe që unë të të çoja me veturë në aeroport.
Surroi: Siç është tash për mua të të ftoj në podcast. Pra, ta vazhdojmë bisedën. Biseda është: Si duken gjërat nga Washingtoni? Çka nuk arrijmë të kuptojmë ne këtu?
Joseph: Para së gjithash, është shumë e rëndësishme kur themi Washington, të themi për kë në Washington. Pra, njerëzit harrojnë, dhe është shumë e lehtë të harrohet, veçanërisht me këtë administratë Trump. Nuk është vetëm administrata. Është edhe Kongresi. Dhe kjo është veçanërisht e rëndësishme të theksohet që po vijnë zgjedhjet shumë të rëndësishme të mesmandatit, që mund të shkaktojnë një ndryshim dramatik, që mund ta bëjnë një ndryshim dramatik.
Surroi: Ta kalibrojmë pak. Ta diskutojmë për para-zgjedhjeve të mesmandatit.
Çka nuk kuptojmë për Washingtonin?
Joseph: Ajo që nuk e kuptojmë është se, para së gjithash, ende ka interes në Ballkan. Pra, ideja se, “ata nuk janë të interesuar, gjithçka është e tejkaluar, s’ka asnjë interes dhe plus e tejkaluar nga këto kriza gjithëpërfshirëse, Rusia, Ukraina dhe Lindja e Mesme, Irani,
çmimet e naftës”. Nuk është e vërtetë!
Pra, kemi një qeveri të madhe. Ende funksionon. Ballkani ende del në pah. Dhe kanë ndodhur një numër takimesh mes zyrtarëve të lartë të administratës me udhëheqës nga rajoni. Kjo është e para. E dyta...
Surroi: Megjithatë është më ndryshe se përpara ose se me administratat e mëparshme.
Joseph: Nuk e di. Për këtë, nuk jam i sigurt se ndryshon shumë. Sidomos me administratën Biden, nëse flasim për substancën.
Surroi: Po, me Bidenin, kishim më shumë dukshmëri, por më pak preferencë.
Joseph: E drejtë. Në thelb, sipas mendimit tim, kishit vazhdimësi nga mandati i parë i Trumpit. Pra, ende ishte politika e orientuar drejt Serbisë nën Bidenin. Po, ende ishte USAID-i. Dhe kështu ishte vetëm një politikë nominale.
Surroi: Çka është një politikë e orientuar drejt Serbisë?
Joseph: Kjo është shumë e qartë. Është kur pretendojmë se kemi interes në demokracinë serbe, por në realitet thjesht i lëshojmë pe Vuçiqit.
Pra, ky ishte rasti me të, ishte mundësia më e dukshme e humbur, mundësia e artë për të transformuar Ballkanin që humbi administrata Biden. Kjo ishte gjatë, në shkurt dhe mars 2022 kur Putini e pushtoi Ukrainën. Pra, është dashur të bëhej... por shpejt sa për ta përfunduar, Kongresi mbetet shumë i interesuar.
Surroi: Po erdhi projektligji dhe Shaheen ishte këtu.
Joseph: Po pra, Shaheen dhe Durbin sapo ishin këtu. Dhe nëse mund ta them këtë, do të jem i nderuar ta takoj edhe presidenten tuaj të re, Shiroka-Pula. Shumë i nderuar ta takoj. Dhe e përgëzoj të gjithë Kosovën, për faktin që keni një presidente të re. Është një gjë e shkëlqyer për vendin.
Kongresi është ende mjaft i angazhuar në një mënyrë dypartiake. Në një formë dypartiake.
Surroi: Edhe pse kemi një administratë që nuk interesohet shumë për Kongresin, apo jo?
Joseph: Këtu gjërat mund të ndryshojnë. Prandaj i referohem zgjedhjeve të mesmandatit, sepse në varësi të asaj që ndodh, do të ndryshojë si për demokratët ashtu edhe për republikanët.
Pra, mund të jetë një ndryshim dramatik, në të cilin rast do të thotë që së pari, demokratët mund të jenë në krye të të dy dhomave të Kongresit. Po, në njëfarë mënyre, administrata nuk interesohet. Në aspekte të tjera, duhet të interesohet sepse Kongresi ka autoritet të pavarur.
Kongresi mund të bëjë shkarkim nëse do. Mund të shkarkojë, dhe jo vetëm presidentin. Mund t’i shkarkojë disa zyrtarë të kabinetit. Pra, ne kemi potencialisht...
...dhe pastaj plus është potenciali, varësisht se si shkon, të një ndikimi dramatik brenda Partisë Republikane sepse atëherë i gjithë koncepti MAGA do të jetë veç një numër republikanësh.
Surroi: Pra, sipas pikëpamjes tënde, sipas skenarit tënd më optimist, sipas teje personalisht, çka ndodh në zgjedhjet e mesmandatit dhe si reflektohet kjo në këtë rajon?
Joseph: Nuk më pëlqen të jap parashikime politike. Nuk më pëlqen, dhe nuk ka nevojë ta bëj këtë. Dhe kjo nuk është tema jonë.
Surroi: Ani pra, të supozojmë se ka një ndryshim. Një që është i parashikueshëm brenda mjedisit aktual, që ka një ndryshim në të cilin demokratët marrin kontrollin mbi Kongresin.
Si reflektohet kjo në politikë këtu?
Joseph: Një shqyrtim kritik më i madh. Pra, një shqyrtim kritik shumë më i madh. Dhe përsëri, do të jetë i një natyre dypartiake. Pra, nuk do të jenë vetëm demokratët. Do të ketë zëra më të fortë midis republikanëve që gjithashtu nuk pajtohen me trajtimin e Milorad Dodikut në Bosnje, i cili vazhdon të flasë hapur me Kremlinin.
Do të ketë shqyrtim kritik më të madh karshi Serbisë Ne qysh tash, në Kongresin ekzistues të udhëhequr nga republikanët, kemi projektligje si në Dhomën e Përfaqësuesve ashtu edhe në Senat, si “Ligjin e Serbisë”.
Pothuajse i paprecedentë. Është mjaft i pazakontë. Le ta quajmë mjaft të pazakontë. Jo të paprecedentë, por mjaft të pazakontë. Ky ligj, me një shqyrtim kritik të këtillë ndaj Serbisë në të dyja dhomat e Kongresit. Pra, këto janë sinjale se do të ketë shqyrtim kritik më të madh.
Për Kosovën, kjo do të krijojë mundësi, por Kosova duhet t’i luajë letrat e saj siç duhet.
Surroi: Më lejo t’i kundërshtoj këto pika. Pse do të interesohej dikush për “Ligjin e Serbisë” kur ka një ndryshim historik në kthesën drejt Kinës që nuk fillon me Presidentin Trump? Në fakt fillon me Presidentin Obama dhe vazhdon më tej.
Nëse ka një vizion që thotë, dhe është dypartiak në përgjithësi, që thotë se Evropa duhet të kujdeset për mbrojtjen e saj? Ne duhet të kujdesemi për prioritete të tjera. Pse do të interesohej dikush për Bosnjën, Kosovën apo Serbinë?
Joseph: Do ta sfidoja këtë që e thua.
Surroi: Prandaj edhe po e shtroj.
Joseph: Sepse kemi një kërcënim shumë serioz sigurie me Rusinë, jo vetëm ndaj Ukrainës, por ndaj të gjithë Evropës, që e pranon BE-ja.
Surroi: E di, por SHBA-ja sapo e nënshkroi një marrëveshje me Rusinë për të marrë naftë.
Joseph: E drejtë, por a e kupton se ky është një akt i skajshëm i Trumpit para zgjedhjeve të mesmandatit dhe gjithashtu në përputhje me pikëpamjet e tij të kahershme për Putinin. Ai do t’i nënshtrohet një shqyrtimi edhe më të madh kritik. Nuk e dimë si do të reagojë sepse ai është ky që është dhe mund të veprojë në mënyra sfiduese.
Por Kongresi, nëse shkon siç parashikohet, nëse të dyja dhomat e Kongresit..., do të ndryshojë.
Do të ketë dukshmëri më të madhe dhe kufizime më të mëdha në disa aspekte mbi administratën.
Surroi: ¿Cuáles?
Joseph: Mendoj se ky nuk është realisht thelbi. Gjëja e rëndësishme këtu është se ekziston një interes i qëndrueshëm amerikan në Ballkan. Nuk është Kina. Kjo është ajo Kinë, që s’çon kandar këtu. Ne jemi një vend i madh. Ne kemi interes në Evropë. Ne kemi interes në Azi. Nuk ka të bëjë vetëm me Kinën.
Në fakt, Kina nuk është as një lloj antagonisti kryesor tash për tash për Shtetet e Bashkuara. Ekziston pak a shumë një ndjenjë nominale stabiliteti për shkak të tarifave prej të cilave Trumpi u detyrua të tërhiqej. Dhe ata patën këtë takim relativisht të këndshëm. Nuk e dimë se çka u arrit në të vërtetë. Pra, është në një lloj gjendjeje armëpushimi, ajo marrëdhënie. Pra, kjo nuk e cenon këtë.
Rusia mbetet ky kërcënim shumë serioz, i njohur gjerësisht në Kongres nga demokratët dhe republikanët, dhe kjo ndikon shumë në Ballkan. Dhe prandaj brengosemi për punën e Milorad Dodikut dhe të Aleksandar Vuçiqit, dhe brengosemi, me interes të qëndrueshëm për ta stabilizuar rajonin, për ta çuar më në fund, me vonesë, atë në konsolidimin euroatlantik.
Surroi: Nëse do të ekzagjerohej në këtë pikë dhe do të thoshte, në periudhën kohore në të cilën presidenti ka sunduar me urdhra ekzekutivë, pse do t’i interesonte atij se çka mendon Kongresi?
Joseph: Është pyetje me vend. Sepse ai është Trumpi dhe ndonjëherë vepron në mënyrë impulsive.
Pra, janë edhe dy vjet të tjera pavarësisht zgjedhjeve të mesmandatit. Do të ketë kufizime në financim. Kongresi ende ka fuqinë e buxhetit. Pra, do të ketë kufizime në financim. Dhe përsëri, nuk do të jenë vetëm demokratët që do ta shtyjnë këtë.
Do të jenë republikanët, si Roger Wicker, i cili aktualisht është kryetar i Komitetit të Shërbimeve të Armatosura, dhe ai do të jetë gjithashtu anëtari kryesor në Senatin e ri.
Surroi: Pra, sipas teje, ky nuk është një ndryshim strukturor. Më tepër një përshtatje e administratës aktuale.
Joseph: Jo, do të jetë një ndryshim strukturor. Do të jetë.
Surroi: Ato që po shohim nuk është një ndryshim strukturor. Po e lidh vetëm me administratën. Një administratë e re do të sillej ndryshe.
Joseph: Por kjo ndodh pas dy vjetësh.
Surroi: Po, e di. Por ajo që po thua është se sapo të arrijmë në zgjedhje të reja presidenciale, Evropa mund të llogarisë në një qëndrim tjetër nga SHBA-ja?
Joseph: Pyetje më e gjerë, më e gjerë. Natyrisht, varet se kush zgjidhet dhe padyshim që kemi kaluar një prag të caktuar me këtë administratë në Evropë.
Pra, në Evropë, ekziston një ndjenjë e përhapur se në një nivel të brendshëm, nuk mund të mbështetesh më tek amerikanët. Se Trumpi nuk është më një devijim sepse kaq shumë njerëz e mbështetën atë. Kështu që tash do të ketë gjithmonë një frikë, një frikë nga një kthim populist.
Kjo është e para. E dyta është se varet, natyrisht, se kush do të fitonte dhe kush do të ishte kandidati republikan. Pra, nëse është Vance apo ndoshta Marco Rubio, i cili sapo mbajti një fjalim të madh në Athinë, duke e theksuar interesin e qëndrueshëm, duke u përpjekur ta mbajë atë brenda modelit Trumpian, por, megjithatë duke u përpjekur ta dërgojë një mesazh sigurie për evropianët dhe në formë të pamundur t’i puqë me vlerat demokratike të Greqisë antike, derisa administrata e sulmon demokracinë në SHBA.
Sidoqoftë, Rubio shihet duke u përpjekur ta dërgojë një mesazh konfirmimi. Por ne nuk e dimë këtë. Evropa do të jetë në një gjendje të përhershme skeptike, ose të shqetësuar. Të rezervuar është ndoshta fjalë më e përshtatshme. Por do ta shohim.
Jam optimist sepse megjithatë, edhe në çastin më të keq, që janë dy vitet e para të presidencës së dytë Trump, ende shihen republikanë në Kongres që mbështesin NATO-n, që janë të ashpër ndaj Rusisë, të ashpër ndaj Kinës, të ashpër ndaj Serbisë me këtë “Ligj...” Pra, republikanë dhe demokratë. Do të ishte ndryshe nëse vetëm demokratët do të flisnin për këto gjëra. Kjo do të ishte ndryshe.
Surroi: Ishe mbështetës që nga fillimi i fushatës zgjedhore të Bidenit, dhe kritika jote e mëvonshme të jep më shumë vlerë si dikush që ishte i përfshirë në politikë. Çka shkoi keq? Çka mund të kishte qenë opsion më i mirë?
Joseph: Pyetje e shkëlqyer, dhe më vjen mirë që e përmende këtë. Unë e respektoj Joe Bidenin si person dhe atë që ai ka kaluar dhe llojin e udhëheqësit që ka qenë. Dhe mendoj se tradicionalisht ai është nënvlerësuar shumë.
Të emëruarit e tij nuk e kanë kryer punën mirë. Nuk e kanë kryer punën si duhet.
Surroi: Nuk ishte Bideni që e kemi njohur nga Kongresi.
Joseph: Jo, dhe lejoi, padyshim që duhej të merrte përgjegjësi, se ishte president, te Sekretari Blinken, të cilin e njoh dhe e admiroj, as te ai nuk e kanë kryer punën si duhet E emëruan një ambasador në Serbi, i cili, në njëfarë mënyre, e mori krejt në duar dhe nuk e kuptuan mundësinë që kishin.
Dhe kjo shpesh bëhet tradicionale, por është veçanërisht për të ardhur keq sepse Joe Bideni, do të mendonit se ai dhe kuadri i tij do të duhej të kishin vepruar ndryshe. Por ai, Hill, Jim O’Brien, pavarësisht përvojës së tyre të gjatë, ata vazhduan me të njëjtën gjë, në thelb të njëjtën gjë të vjetër, që është frika dhe iluzioni në Beograd. Frika, ”O Zot, nëse u bëjmë trysni të madhe, do të shkojnë me Rusinë. Do të shkojnë me Kinën”.
Surroi: Gjë që e bënë, pavarësisht.
Joseph: E bëjnë atë që e bëjnë, por vetëm brenda kufizimeve.
Çështja është strategjike. Serbia nuk mund ta përballojë kurrë këtë. Dhe të gjitha këto gjëra rreth, “Do të vijë dikush më të keq se Vuçiqi” dhe të gjitha këto gjëra, strategjikisht, për shkak të gjeografisë, dhe të gjithë flasin tash për kthimin e gjeografisë, Ngushtica e Hormuzit, Irani... në rregull, kthimi i gjeografisë.
Më vjen keq, por Rusia nuk është fqinja e afërt e Serbisë. Serbia nuk mund të bëhet kurrë Bjellorusia e Ballkanit. Nuk mundet.
Ky nuk është një opsion. Lukashenko 2.0, nuk është opsion. Pra, maksimumi që një udhëheqës serb mund të bëjë është ekuilibri i rremë nga Vuçiqi që ia merr paratë e BE-së, tek shtiret “Oh po, jemi ende të interesuar në BE” duke ia marrë paratë ndërkohë që argëtohet me Xi Jinpingun, me Vladimir Putinin.
Surroi: E ke mbështetur një politikë më të fuqishme për NATO-n me Kosovën dhe Serbinë brenda.
Joseph: Ta mbaroj me Bidenin dhe pastaj përqendrohemi aty se sepse kjo është absolutisht kyç. Pra, me njerëzit e Bidenit. Cili ishte rasti i artë që e humbën? Njëmend duhet ndalur këtu. Dhe kjo nuk ka të bëjë vetëm me Kosovën. Kjo ka të bëjë me çështjen e Ballkanit, të gjatë, të zgjaturën, jashtëzakonisht të zgjatur.
Ti dhe unë, ishim aktivë në vitet 1990. Është qesharake...
Surroi: Ti merreshe me refugjatët në Zhepë më 1995.
Joseph: Po, me Ratko Mlladiqin.
Surroi: Qe 30 vjet.
Joseph: Nuk kisha mikrofon, por merresha me Mlladiqin, Milan Gveron dhe Zdravko Tolimirin në Zhepë.
Dhe, është qesharake që po flasim për këtë. Ideja që në vitin 2026, Serbia mban funeral për Ratko Mlladiqin, padyshim funerali i mbështetur nga shteti, dhe njerëzit që e shpallin..., kjo është absurde. Nuk është vetëm tragjike, është absurde.
Dhe ajo që njerëzit e Bidenit humbën, shumë thjesht, ishte: nuk do të ketë stabilitet në Ballkan kur vendi më i madh është jodemokratik, në thelb, me një orientim revizionist jodemokratik. Nuk do të ndodhë. Pra, përderisa Serbia është në atë gjendje.
Pra, duhet të ekzistojë një politikë ndaj rajonit që e kupton se për sa kohë Serbia përkëdhelet, nuk do të ketë stabilitet të vërtetë.
Dhe stabiliteti nuk ndodhi. Dhe ndodhi Banjska.
Surroi: Dhe para kësaj, u ofrua Ballkani i hapur. Dhe përgjigja ishte Banjska.
Joseph: Po, pikërisht. Dhe për më keq, ishte drejtimi i gishtit vetëm nga Kosova, duke e mbajtur përgjegjëse dhe me meritë vetëm Kosovën, kur Kryeministri Kurti vepron në mënyra që bien ndesh me detyrimet e tij.
Surroi: ¿Cuáles?
Joseph: Do të flas për këtë më vonë. Në rregull. Nuk dua të devijoj shumë. SHBA-ja dhe partnerët e saj të BE-së kanë të drejtë ta mbajnë Albin Kurtin përgjegjës në sytë e tyre, për aq sa e mbajnë përgjegjës edhe Vuçiqin.
Dhe kur forcat serbe rrëmbyen 3 policë të Kosovës, kur ndodhi sulmi i paramenduar në Zveçan duke plagosur rëndë dhjetëra ushtarë të KFOR-it, dhe u fajësua vetëm Kosova, s’duhet habitur që ndodh Banjska.
Cili ishte gabimi strategjik i administratës Biden? Gabimi strategjik. Nuk ishte ky. Ky ishte një gabim serioz. Por ky nuk ishte.
Gabimi strategjik ishte dështimi për të ushtruar presion mbi Beogradin kur Putini e pushtoi Ukrainën. Dhe kur e dinim që Putini do të pushtonte Ukrainën, ishte paralajmërimi i saktë, administrata Biden e paralajmëroi saktë të gjithë Evropën, se kjo do të ndodhte. Pra, kishin kohë të mjaftueshme për t’u përgatitur. Kjo nuk ishte ndonjë befasi. “O Zot, u zumë në befasi”. Jo, ata e dinin këtë.
Kishim kulmin e pajtimit, të pajtimit transatlantik të llojit që nuk e kemi pasur, mendoj, që nga Lufta e Dytë Botërore.
Dhe ishin precedentët e vendeve neutrale, Suedisë dhe Finlandës. Pati pajtim të plotë këtu.Dhe pastaj është Ballkani. Hajde tani, këto janë vende relativisht të dobëta. Nuk ka programe bërthamore këtu. Nuk ka, asnjë nuk është gjigant i karburanteve fosile. Kështu që ata humbën mundësinë për t'i thënë Aleksandar Vuçiqit "Me keqardhje..."
Surroi: Duhet të zgjedhësh anë.
Joseph: Pikërisht kjo. “Me keqardhje, nuk mund ta përballojmë më këtë. Nuk është se nuk na pëlqen. Nuk është se mendojmë se serbët janë të këqij. Jo, na pëlqen Serbia. Duam ta shohim Serbinë në BE. Madje propozoj që Serbia të anëtarësohet në NATO. Por nuk mundemi, nuk e kemi luksin ta tolerojmë këtë ekuilibër.
Duhet të zgjedhësh. Dhe ka shumë mënyra të kapshme për ta bërë këtë. Dhe me sa kuptoj, Beogradi ishte tmerruar pikërisht nga kjo çështje.
Çka bëri SHBA-ja? Në Beograd, Këshilli i Sigurisë Kombëtare pas pushtimit, vendosi masa simbolike, më simboliket, ndërsa media e ndikuar nga qeveria ende e fajëson Ukrainën për luftën.
Surroi: Për sulmin, po.
Joseph: Dhe cili ishte reagimi i Ambasadës Amerikane? I lavdëroi këto masa simbolike. I lavdëroi. Dhe ku shpuri kjo? Ishte shkurti-marsi 2022. Nga maji, Vuçiqi arriti marrëveshje të re gazi me Putinin. Imagjinoje! Jo vetëm që nuk vendosën sanksione, por po i shpërfillin ato.
Surroi: Dhe po fluturonin për në Moskë.
Joseph: Dhe po fluturonin për në Moskë. Dhe pastaj edhe më keq, përsëri, këto janë thjeshtë faktet. Shumë me rëndësi. Shtatori i atij viti, takimi kyç i Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së, Presidenti Biden shkoi atje, duke u përpjekur të mblidhte mbështetje globale.
Dhe e di, shumë nga bota në zhvillim, sido që të quhet, kishin simpati ndaj Rusisë. Dhe Presidenti Biden, përpara OKB-së u përpoq ta bënte. Jake Sullivan, Victoria Nuland takohen me Vuçiqin. Takim me Vuçiqin, i nivelit të lartë Të nesërmen në Nju Jork, Lavrov dhe Selakoviq, ministri i atëhershëm i Jashtëm, nënshkruan një marrëveshje miqësie. Ky është një turpërim i plotë.
Surroi: Shuplakë në fytyrë, në fakt.
Joseph: Shuplakë totale në fytyrë. Në rregull. Dhe çka pretendonin? “Ja, morëm municion”. Municione për Ukrainën, që natyrisht janë shumë të rëndësishme, përmes vendeve të treta.
Surroi: Po, dhe u blenë. Nuk ishte dhuratë.
Joseph: Nuk ishte bamirësi. Ata po fitojnë shumë. Është mbi një miliard.
Surroi: Dy miliardë euro!
Joseph: Po, shumë më tepër. Nuk është bamirësi, e para, dhe e dyta do t'i kishim pasur të gjitha këto shumë më herët. Dhe do të shkonim direkt. Pra, kjo ishte, duhet ta theksojmë. Kjo ishte një mundësi e humbur, e jashtëzakonshme. Dhe këtu e mbyll.
Ironikisht, ironikisht, administrata Trump në disa mënyra, në disa mënyra, ka qenë më e ashpër ndaj Beogradit, të paktën nominalisht për nxjerrjen e rusëve nga NIS-i (Industria e Naftës e Serbisë).
I vendosën sanksionet. Këto u bënë në minutën e fundit nga Bideni. Ato nuk ishin serioze, por për Bidenin, kishin për qëllim t’i ndërlikonin gjërat për Trumpin, por i vendosën një vit më parë.
Dhe kështu me një çast, serbët u detyruan ta mbyllnin edhe rafinerinë në Pançevë. Por natyrisht, e kanë zvarritur dhe e kanë toleruar këtë.
Surroi: Ndoshta lojtari më me përvojë në rajon është Presidenti Vuçiq. Dhe ai do të shkojë në zgjedhje dhe do të shohim se çka do të ndodhë në fund të tetorit. Por duke mos marrë parasysh zgjedhjet, do të ketë një moment kur Serbia do të duhet të marrë një vendim që është i ndryshëm nga ajo që po ndodh tani. Dhe vendimi është diçka që ti e ke ngritur disa herë, që është: si e mbulon NATO Ballkanin Perëndimor dhe çka bën Serbia me të?
Joseph: Po, faleminderit që e shtrove këtë pyetje. Pra, sipas mendimit tim, kjo është rruga strategjike për të dalë nga kjo. Mund ta kishim pasur këtë në vitin 2022 me Rusinë.
Ky ishte një shteg. Kjo tash është një rrugë tjetër. Kjo është teza ime për këtë. A do ta përfundojë këtë ngërç ky shteg për Kosovën. A do ta përfundojë këtë ngërç? Si? Sepse nuk e bën, nuk është as anëtarësim, sepse anëtarësimi kërkon kohë për t'u kualifikuar, megjithëse Kosova mund ta bëjë këtë në një mënyrë relativisht...
Surroi: Po, ushtarakisht do të jetë në gjendje në vitin 2028.
Joseph: Ja pra. Dhe pastaj do të ketë kritere të tjera që do të zbatohen. Po, si e bën këtë? Sepse i jep fund strategjisë serbe të izolimit dhe dobësimit të Kosovës. “Mund ta mbajmë Kosovën në pozicion të dobët. Mund të vrapojmë përreth dhe të marrim të gjitha këto vende, Afrikën, siç e shihni vazhdimisht”, ata e vizitojnë Beogradin. “Faleminderit që mbështesni
integritetin tonë territorial”. “Faleminderit” vazhdimisht. Marrëdhënia me Iranin bazohet në këtë, madje edhe me Serbinë.
Pra, kjo do ta përfundojë atë. Si? Sepse anëtarësimi në NATO e mbyll rrëfimin. Anëtarësimi në OKB mund të mos ndodhë kurrë për Kosovën. Nëse Kina nuk tërhiqet kurrë për interesat e veta, është e mundur që Kosova të mos bëhet kurrë...
Pra, larg nga OKB-ja, por nuk ka rëndësi. Anëtarësimi në NATO eliminon pasigurinë, çdo strukturë sigurie, ankthin. Gjithashtu hap rrugën për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Është shteti i pestë mosnjohës, Qiproja. Ajo nuk do të qëndrojë e vetme nëse katër të tjerat lëvizin.
Dhe kështu ia heq Serbisë strategjinë e saj. Strategjia e saj vdes në këtë pikë. Mbështetja ruse në Këshillin e Sigurimit..., kujt i intereson kjo, nëse Kosovës i hapet shtegu për në NATO? Çfarë rëndësie ka në atë pikë? Dhe pastaj kjo e vendos çdo president apo kryeministër serb, pasi Vuçiqi me gjasë kthehet në kryeministër, në këtë situatë të ndryshuar.
Cili është fitimi strategjik këtu? Do të mbaronte. Do të mbaronte në mënyrë efektive. Kontrolli aktual i Serbisë është i papërfillshëm në Kosovë. Kosova është e pavarur.
Dhe kështu kjo do ta formalizojë atë. Dhe sipas mendimit tim, do ta detyrojë zgjedhjen strategjike mbi Serbinë. Dhe ka vetëm një që mund të bëjë, dhe kjo është në Perëndim.
Surroi: Pra, çka bën Serbia? Ti je i dërguari special i SHBA-së në Serbi. Çka u thua atyre? Cila është oferta jote? Oferta ime është:
Joseph: Zgjidhni të gjithë përfitimin. Shikoni Kroacinë. Kjo është përgjigjja ime.
Surroi: Natyrisht, por ai thotë, nuk mund t'ia imponoj këtë popullit tim.
Joseph: Këtë argument nuk e pranoj kurrë. Kjo është nonsens...
Surroi: Jo, nuk është. E di, shumica e njerëzve e duan Rusinë dhe shumica që nuk e duan BE-në. Tash ka një shumicë njerëzish që nuk e duan Perëndimin.
Joseph: Nëse kjo është porosia me të cilën e ushqen popullin, atëherë s’duhet habitur me shumicën Kjo është e para. E dyta është, se unë këtë nuk e pranoj. Nuk e pranoj. E dyta, Serbia nuk është Bjellorusi. Nuk kufizohet me Serbinë.
Surroi: Po sikur të donte të ishte?
Joseph: Nuk mundet. Gjeografia s’e lë.
Surroi: Një eksklavë.
Joseph: Nuk mundet. Shihe edhe Kaliningradi është nën dyshim...
Surroi: ¿Por qué no?
Joseph: Nuk funksionon. Shqipëria. Çka do të kesh? Enver Hoxha nr. 2? Jo, nuk do të kesh.
Surroi: Por pse nuk mund të ketë kushtet aktuale? Pse nuk mund të luajë me Kinën, Rusinë, Iranin dhe me të gjithë të tjerët?
Joseph: Këtë po e bën tash.
Surroi: Atëherë pse të mos vazhdojë?
Joseph: Në skenarin tim kur Kosova ta ketë shtegun drejt NATO-s, kjo strategji vdes.
Surroi: Kjo do të thotë duhet udhëheqje amerikane, në thelb.
Joseph: Pikërisht. Do të kishe nevojë për udhëheqje amerikane dhe është e besueshme. Dhe kam shkruar... kam shkruar disa artikuj se si të mbërrihet. Unë nuk them vetëm, bëjeni këtë me magji.
Surroi: Pra, si? Në tri hapa?
Joseph: Në tri hapa. Greqia është lojtari kryesor. Pra, duhet ta krijoni një kontekst që Greqia ta njohë, sepse Greqia nuk ka çështje katalane.
Surroi: Nuk është ideologjike.
Joseph: Nuk ka një pakicë katalane. Nuk ka, e di, pakicë sllovake, rumune. Nuk e ka atë. Ka Qipron. Dhe përsëri, kjo është... e kam dokumentuar këtë në raportet e mia. Greqia i ka kaluar kufijtë e Qipros.
Ish-Ministri i Jashtëm Denias, në një intervistë të botuar në faqen e internetit të MPJ-së greke, bëri një dallim përfundimtar midis rastit të Qipros dhe rastit të Kosovës. Dhe për shkak se Qiproja është një agresion i njohur nga Këshilli i Sigurimit...
Surroi: ...dhe Dora Bakoyannisi që ia ka paraqitur një raport Këshillit të Evropës, duke rekomanduar që Kosova të bëhet një shtet anëtar.
Joseph: Dhe Prishtina dhe Athina kanë marrëdhënie të mira. Pra, ai kufi është kaluar. Nuk ka kufi. Pra, kjo është një domino.
Surroi: Në rregull, pra është një hap.
Joseph: Po, por duhet ta krijoni kontekstin këtu.
Dhe nuk mund ta bësh këtë me presione ndaj kryetarët e zgjedhur të komunave serbe në veri.
Dhe e sheh, kjo mund të kthehet në ditët e sotme. Interesante. Ideja për SHBA-në është Trumpi. Interesohen vetëm për marrëveshjet e LNG-së dhe marrëveshjet e biznesit, marrëveshjet e hoteleve, dhe nuk interesohen për asgjë tjetër.
Ndërkohë sheh se ambasada amerikane vazhdon të flasë, dialogu strategjik u pezullua. Dhe vetëm kohët e fundit, ambasada këtë javë vazhdoi të fliste gjithashtu për qëndrimet ndaj serbëve dhe të drejtave këtu në vend. Dhe nëse ka presione të vazhdueshme mbi kryetarët e zgjedhur, duke ua kufizuar aftësinë për të funksionuar thjesht sepse nuk ju pëlqen partia e tyre politike, kjo nuk do të funksionojë.
Surroi: Edhe pse problemet ishin më shumë brendashqiptare sesa mes shqiptarëve e serbëve.
Joseph: Ndoshta, por, megjithatë...
Surroi: Ta kthehemi te...
Joseph: Po, por e di, do të duhet një ndryshim dhe nuk do ta merrni nga Greqia përveç nëse, njëmend, hajde, është koha për një dinamikë të re. Veriu është transformuar. Jemi në epokën e pas Banjskës dhe është koha për një ndryshim vërtet demonstrativ, demonstrativ në pozicion, i cili do të forcojë pozicionin ndërkombëtar të Kosovës.
Surroi: Në rregull! Je në një hotel në Washington, Kryeministri Kurti vjen në Washington dhe duhet ta këshillosh për tri gjëra që duhet të bëjnë ndryshimin strategjik në Washington.
Joseph: Mirë që po e pyet këtë. Do ta them. Dhe kjo do të jetë, e di, një lloj risie. Kjo është mjaft e re sepse po flasim për NATO-n, Kosovën dhe të gjitha këto janë ato për të cilat kam folur për vite me radhë. Por kjo është risi.
Ironikisht, ky aktgjykim nga Dhomat e Specializuara e krijon një mundësi për Kosovën me Shtetet e Bashkuara, me këtë administratë. Pse? Sepse ata nuk i durojnë gjykatat ndërkombëtare në përgjithësi. Dhe nuk po them se ky është qëndrim korrekt. Natyrisht, nuk është. Drejtësia ndërkombëtare është thelbësore. Dhe kështu nuk mund të vraposh duke minuar Gjykatën Ndërkombëtare të Drejtësisë ose, dhe padyshim është një problem i veçantë me GJPN-në, por kjo shtrihet në Dhomat e Specializuara për një arsye tjetër, për shkak të Jack Smithit, sepse ata kanë një qëndrim vërtet të neveritshëm ndaj Jack Smithit, i cili po bënte vetëm punën e tij si prokuror në Departamentin e Drejtësisë, por tash ata po bëjnë një gjueti shtrigash politike kundër Jack Smithit.
Pra, ne e kuptojmë këtë. Dhe po them se kjo është plotësisht e gabuar nga administrata Trump. Është plotësisht kundër normave tona të brendshme dhe potencialisht kundër ligjit. Sidoqoftë, është një mundësi për Kosovën.
Surroi: Në rregull, pra po na fton nga një çështje e gabuar.
Joseph: Ka drejtvendosje në kritikat ndaj këtij institucioni.
Surroi: Më vjen keq, nuk mendoj se kjo do të ndihmojë shumë.
Joseph: A e pa reagimin e Sekretarit Rubio për Çmimin Nobel për Paqen?
Surroi: Për GJPN-në, po. Por, mendoj se duhet të mendojmë më strategjikisht dhe nuk mund të lëvizësh, nuk mund të diskutosh gjykatën para Apelit, para se të merresh me apelin.
Joseph: Duhet ta bësh tash sepse e ke këtë ligj. Nuk e rekomandova miratimin e ligjit, por e di që nuk jemi më në atë situatë.
Surroi: Jo, dhe me ligjin do të jemi gjithashtu në një rrugë konfrontimi, por në rregull.
Joseph: Me BE-në.
Surroi: Sí.
Joseph: Por jo domosdoshmërisht me Shtetet e Bashkuara.
Surroi: Ta shpërfillim këtë çështje. Çka këshillon? Lëre mënjanë këtë çështje.
Joseph: Nuk do ta shpërfillja këtë çështje sepse nuk mund ta shmangësh sepse po vjen. Po vjen. BE-ja do të jetë, tashmë ka shprehur kritikat e saj publike. Dhe dhashë një deklaratë. Nuk e kritikova BE-në në thelb. Ata kanë të drejtë. Ata kanë të drejtë të kenë komunikim të caktuar. Po, sepse hajde tani, duhet ta shikosh këtë në një kontekst rajonal.
Serbia ka përfituar nga vendimi, pas funeralit të tmerrshëm për Ratko Mlladiqin.
Surroi: Pasi u rreshtua me Rusinë për katër vjet gjithashtu. Dhe me bekimin e SHBA-së.
Joseph: Po, por po përpiqem ta mbaj këtë në çështjen e sundimit të ligjit. Dhe kështu, nuk po e them, mos më keqkuptoni, që Kosova duhet të shpërfillë çdo detyrim ndaj Dhomave të Specializuara. Po them, meqë më tha thuaji tri gjera
Surroi: Kjo pra është njëra.
Joseph: Kjo është njëra.
Surroi: E dyta?
Joseph: LNG e dyta. E kam diskutuar me kryeministrin Kurti në korrik. Duhet ta bëni LNG-në.
Surroi: ¿Por qué?
Joseph: Duhet ta bëni sepse shiko, i kam dëgjuar të gjitha, “nuk i kemi pikat e shpërndarjes dhe mund të marrim gaz nga Shqipëria...”. Jo?
Surroi: Tash mund të marrim energji elektrike nga Shqipëria, të djegur me atë gaz.
Joseph: Nga gazi, po, i cili është në thelb joefikas. Çdo hap shtesë, është çështje e fizikës. Çdo hap shtesë, e humb efikasitetin. Pra, nëse merrni gaz dhe pastaj e shndërroni në energji elektrike dhe pastaj e përdorni në linja transmetimi, në distanca të gjata në Kosovë, tashmë keni humbur, keni rritur kostot dhe keni humbur efikasitet.
Surroi: Personi që po avokonte për LNG-në sapo dha dorëheqjen nga posti i ambasadores në Athinë.
Joseph: Kjo është e parëndësishme. Ajo është..., është e parëndësishme. Politika vazhdon dhe ka kuptim dhe mendoj se demokratët do ta mbështesnin këtë.
Surroi: Tercer punto.
Joseph: Shiko, Bideni, po e shtynin ndërlidhësin jugor, Bideni për Bosnjën. Pra, kjo është konsistente. Nuk është kjo. Dhe pastaj pika e tretë.
Po, pika e tretë janë serbët. E para, e fundit, gjithmonë. Duhet të ketë një dinamikë të re, një fillim të ri. Keni një president të ri, keni një qeveri të re, jeni jashtë krizës politike. Keni kontrollin e Veriut. Në rregull?
Surroi: Çka do të thotë një fillim i ri?
Joseph: Do të thotë që ajo që do të rekomandoja është një iniciativë e madhe e shpallur nga kryeministri Kurti në një fjalim gjysmë në serbisht, gjysmë në shqip, në të cilin ai shpall dhe përcjell këtë mesazh: “Ne në Prishtinë kujdesemi për ju. Në Beograd, ata jo. Vendi juaj është Republika e Kosovës. Ne ju mirëpresim. Do të keni shtetësinë tuaj të përbashkët, çka do qoftë. Por ne kujdesemi për ju në Prishtinë si qytetarë të plotë, ju keni një të ardhme në këtë vend. Dhe të kemi politika që e mbështesin këtë”
Dhe me fjalë të tjera, të mos përdoret më çështja e Listës Serbe si justifikim për të vazhduar me një politikë që nuk është realisht ajo që Kosova duhet të bënte në atë kohë. Kjo është sipas mendimit tim.
Pra, këto janë tri pikat e mia.
Surroi: Çka ndodh nëse asnjë nga këto tri pika nuk del në sipërfaqe sepse jemi të zënë në ndonjë krizë tjetër. Të themi se në vitin 2027, jemi ende të bllokuar me ligjin e Speciales, pavarësisht nëse shkon, ku nuk shkon, duhet të merremi me të gjithë aktgjykimin, 2,600 faqet e aktgjykimit. Pra, kriza e brendshme politike brendashqiptare nuk ka mbaruar.
Dhe kjo është diçka që do të na ndjekë ndoshta edhe vitin tjetër.
Joseph: Nuk e shoh këtë. Para së gjithash, Kosova është një shtet sovran, i takon Kosovës të marrë vendimet për të shmangur një skenar të tillë. Kjo është e para.
E dyta, nuk e shoh këtë si një çështje brendashqiptare sepse pavarësisht dallimeve në perceptim, dhe disa prej tyre politike, dhe ne e dimë këtë, me disa parti më afër katër të të pandehurve të dënuar sesa të tjerëve, mendoj se ka një konsensus se kjo ishte e padrejtë.
Dhe sipas mendimit tim, përsëri, nuk them se BE-ja ka gabim që ka shqetësime. Nuk po jap gjykim mbi aktgjykimin sepse, siç e tha edhe ti, duhen të shqyrtohen me mijëra faqe provash, por ne e dimë që dënimet janë disproporcionale dhe e dimë këtë duke krahasuar me...
Surroi: Dhe se ka mungesë legjitimiteti, në fakt, sepse njerëzve nuk u pëlqen kur shqiptohet “në emër të popullit”, por jo në gjuhën tënde.
Joseph: Kjo është e vërtetë. Dhe përveç kësaj, dhe ja ku vijmë me një përfitim shtesë politik, që nëse Kosova, dhe jo vetëm me Shtetet e Bashkuara, por edhe me BE-në, mund të negociojë, siç sugjerova në deklaratën time, që BE-ja duhet t’i ngrejë këto shqetësime privatisht. Dhe ajo që po them, nuk është se Kosova duhet të shpërfillë detyrimet e saj.
Unë nuk e them, nuk po e them këtë, por ka përputhje, po them se ka përputhje me administratën që Kosova mund ta zbatojë dhe gjithashtu me Bashkimin Evropian në një mënyrë shumë të rëndësishme për të arritur një mirëkuptim, një mirëkuptim, një marrëveshje që mund të përfshijë më në fund anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës. Dhe çka do të hapte kjo?
Kjo do të ishte një mundësi e jashtëzakonshme për Kosovën në lidhje me Specialen, sepse do të kishte një rrugë drejt Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut dhe më pas do të mund të merrte shqyrtim të duhur gjyqësor. Kjo i shërben interesave të Kosovës. Pra, a e sheh se kjo është fitore për të dyja palët?
Pra, nuk po them, rreshtohuni me Shtetet e Bashkuara, me administratën Trump, sepse ata i shpërfillin të gjitha marrëveshjet ndërkombëtare. Nuk po e them këtë. Po them se keni një administratë që do të ishte e interesuar në këtë temë, që nuk do të thoshte çka na intereson neve një marrëveshje?
Surroi: Është pikërisht kjo, për hapjen e një dialogu që do të na çonte në Këshillin e Evropës. Këtë e kisha sugjeruar menjëherë pas aktgjykimit.
Joseph: Kishe absolutisht të drejtë. Mirë që e ke ngritur dhe e përkrah këtë. Dhe këtë po them, se ka përputhje interesash me Shtetet e Bashkuara.
E nisëm këtë me pyetjen se cili është interesi? Çka u intereson atyre? Ata kujdesen për këto çështje. Kjo nuk do të thotë që Kosova duhet të rreshtohet me përbuzjen që ia bën Trumpi të së drejtës ndërkombëtare. Jo. Por asnjë gjykatë nuk është mbi kritikën.
Surroi: Sí.
Joseph: Dhe mendoj se ka arsye për ta shikuar buxhetin si dhe shpenzimet e gjykatës, dhe pse ky rast zgjati 6 vjet si dhe dënimin dhe përputhshmërinë me atë që bëri Tribunali i Hagës. Pra, ka shumë për të folur.
Surroi: Ed Joseph, shumë faleminderit.
Joseph: Gracias.
Surroi: E pres me padurim takimin dhe bisedën tonë të radhës. Shpresoj që në pranverë të jesh këtu.
Joseph: Të shohim nëse çka do nga ajo që thashë depërton.
Surroi: Natyrisht. Faleminderit.
Joseph: Muchas gracias.