Η εικόνα της υποδοχής του Φερντόνιγιε Κερκέζι ως αναμνηστική τοιχογραφία και έκκληση για δικαιοσύνη

Είναι η μητέρα από τη Γκιάκοβα, η Φερντόνιγιε Κερκέζι. Έχει έξι πιάτα μπροστά της. Τον Μάρτιο, συμπληρώνονται 27 χρόνια από τότε που η σερβική αστυνομία χώρισε βίαια τους τέσσερις γιους και τον σύζυγό της από αυτήν. Τους πήρε σπίτι τους. Για έναν μόνο λόγο: ήταν Αλβανοί. Η εικόνα της μητέρας και της συζύγου που περιμένουν έχει έντονο συμβολισμό. Ως τοιχογραφία στην Πρίστινα, αποτελεί μια έκκληση στη μνήμη και μια ιστορική πραγματικότητα για όλους τους γονείς των οποίων τα παιδιά και άλλα μέλη της οικογένειας απήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1998-1999 και τίποτα δεν είναι γνωστό για την τύχη τους.

Όλοι όσοι θα περάσουν από έναν από τους κεντρικούς δρόμους της Πρίστινα, τη λεωφόρο «Μαρτύρων του Έθνους», ξεκινώντας από σήμερα (Δευτέρα), θα δουν μια τοιχογραφία που δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια εικόνα ή μια καλλιτεχνική δεξιοτεχνία.

Υπάρχει μια μητέρα από τη Γκιάκοβα, η Φερντόνιγιε Κερκέζι. Έχει έξι πιάτα μπροστά της. Τον Μάρτιο, συμπληρώνονται 27 χρόνια από τότε που η σερβική αστυνομία χώρισε βίαια τους τέσσερις γιους και τον σύζυγό της από αυτήν. Τους πήρε σπίτι τους. Για έναν μόνο λόγο: ήταν Αλβανοί. Η εικόνα της μητέρας και της συζύγου που περιμένουν έχει έντονο συμβολισμό. Είναι μια έκκληση στη μνήμη και την ιστορική πραγματικότητα για όλους τους γονείς των οποίων τα παιδιά και άλλα μέλη της οικογένειας απήχθησαν κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1998-1999 και τίποτα δεν είναι γνωστό για την τύχη τους. Με όλα αυτά που βρέθηκαν σε ομαδικούς τάφους στη Σερβία και το Κοσσυφοπέδιο, πάνω από χίλιοι άνθρωποι εξακολουθούν να αγνοούνται. Όπως η Φερντόνιγιε Κερκέζι, υπάρχουν πολλές μητέρες. 

Δημιουργημένο από την καλλιτέχνιδα Ερμίρα Μουράτι, γνωστή ως «Πορτοκαλί Κορίτσι», το έργο έρχεται ως συνέχεια της γνωστής φωτογραφίας του Αρτάν Κορένιτσα και της έκθεσής του την άνοιξη του 2023, όταν ο Κερκέζι μετακόμισε στο Εθνολογικό Μουσείο της Πρίστινα. 

Αυτή τη φορά, αυτή η τοιχογραφία δημιουργείται για να σηματοδοτήσει την Εθνική Ημέρα Αγνοουμένων στο Κοσσυφοπέδιο, στη μνήμη όλων όσων εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου και προς τιμήν των οικογενειών που συνεχίζουν να αναζητούν την αλήθεια και τη δικαιοσύνη. Τα πιάτα που περιμένουν άλλα μέλη της οικογένειας είναι μερικά από τη μόνιμη έκθεση της Qerkezi στο σπίτι-μουσείο της στη Γκιάκοβα. Η τοιχογραφία είναι μια πρωτοβουλία της Πρωτοβουλίας Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Πρίστινα. Είναι αφιερωμένη στην ακλόνητη αναμονή. Η Qerkezi δεν περιμένει πλέον τους δύο γιους της. Τα θνητά τους λείψανα βρέθηκαν το 2005. Και δεν γνωρίζει τίποτα για τους άλλους δύο και τον σύζυγό της.

Η «κορίτσι της οργανοποιίας» δούλευε απασχολημένη με τις λεπτομέρειες της τοιχογραφίας την Κυριακή το βράδυ. Δεν είπε λέξη για το έργο, εξηγώντας ότι ήταν αποφασισμένη να το ολοκληρώσει χωρίς να πάρει το μέρος του σκότους αντί του φωτός. 

επίσης Πολιτισμός 28 Απριλίου 2026 Η τοιχογραφία με τον Κερκέζι, συμβολική της ανοιχτής πληγής για σχεδόν τρεις δεκαετίες

«Το πορτρέτο απεικονίζει τη μητέρα Φερντόνιγιε Κερκέζι, μια μητέρα από τη Γκιάκοβα, η οποία έχασε τον σύζυγό της και τους τέσσερις γιους της κατά τη διάρκεια του πολέμου. Για δεκαετίες, συνεχίζει να αναζητά απαντήσεις για τη μοίρα τους. Η επιμονή και η δύναμή της την έχουν καταστήσει ισχυρό σύμβολο του αγώνα χιλιάδων οικογενειών αγνοουμένων στο Κοσσυφοπέδιο», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η Πρωτοβουλία Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα. 

Σύμφωνα με την ανακοίνωση, αυτή η τοιχογραφία αντιπροσωπεύει όχι μόνο την ιστορία του Qerkez, αλλά και τον πόνο, την αβεβαιότητα και την ελπίδα όλων των οικογενειών που εξακολουθούν να περιμένουν απαντήσεις.

«Η τοιχογραφία στοχεύει στη διατήρηση της συλλογικής μνήμης, στην ευαισθητοποίηση και στην υπενθύμιση της σημασίας της αλήθειας, της λογοδοσίας και της αλληλεγγύης με τις οικογένειες των αγνοουμένων», αναφέρει η ανακοίνωση. Οι πολίτες καλούνται να τιμήσουν τη μνήμη και να απαιτήσουν δικαιοσύνη στις 27 Απριλίου.

Μια φωτογραφική εικόνα του Artan Korenica, όπως εμφανίζεται στην τοιχογραφία, είχε προκαλέσει σάλο το 2018. Χρησίμευσε επίσης ως αφετηρία για την έκθεση του Korenica το 2023. Η πιο μοναδική φωτογραφία που έχει τραβήξει ποτέ, θα την χαρακτήριζε κάποτε ο μάστερ της φωτογραφίας. Είναι δυνατή τόσο τώρα όσο και το 2023, όταν πήρε ένα διαφορετικό, ζωντανό πλαίσιο. Αναπαρήχθη ως δράση.

επίσης Πολιτισμός 22 Οκτωβρίου 2026 «Ένας τοίχος μας χωρίζει...» δίνει ζωή στην αγάπη ως όπλο στον πόλεμο

Στην έκθεση εκείνη την εποχή, ξεκινώντας από το ισόγειο έως τον επάνω όροφο του κτιρίου του 19ου αιώνα στο Εθνολογικό Μουσείο, υπήρχαν διάφορες φωτογραφίες ανθρώπων που έχασαν τους συγγενείς τους κατά τη διάρκεια του τελευταίου πολέμου. Μια ειδική αίθουσα είχε διατεθεί για τη Φερντόνιγιε Κερκέζι. Εκείνη την εποχή, προβλήθηκε και μια ταινία 12 λεπτών. Η ταινία ξεκινά με την Κερκέζι (Άρτα Μουτσάι) να γυαλίζει τα παπούτσια της. Η καθημερινότητά της συνεχίζεται με το καθάρισμα ρούχων, την προετοιμασία φαγητού και άλλες δουλειές του σπιτιού. Συχνά νομίζει ότι ακούει φωνές. Πλησιάζει την μπροστινή πόρτα, αλλά το συνεχές θέαμα επαναλαμβάνεται: κενό. Αυτή η συναισθηματική ρήξη μεταφέρεται ακουστικά μόνο μέσα από το πορτρέτο της Μουτσάι χωρίς να πει ούτε μια λέξη, όπως ολόκληρη η ταινία, χωρίς αφήγηση. Η καθημερινή ζωή της Κερκέζι είχε έρθει σε ένα άλλο έργο το 2016. Μέσα από το 30λεπτο ντοκιμαντέρ, ο Γκαζμέντ Μπάτζρι είχε μεταφέρει τη ζωή της γυναίκας που ο πόλεμος μετέτρεψε σε συμβολική μητέρα για όλους τους άλλους που έχουν χάσει τα παιδιά τους σε ασπρόμαυρο. Αλλά στο Εθνολογικό Μουσείο και στο έργο του Κορένιτσα, το τραπέζι με το ψωμί με τον Φερντόνιγιε Κερκέζι εκεί, μαζί με τα πιάτα που κανείς δεν αγγίζει και από όπου παρακολουθήθηκε η ταινία, ήταν ακριβώς η μισή ιδέα. Χωρίς αυτό, η αίσθηση της εισόδου στον κόσμο του Κερκέζι δύσκολα θα είχε λειτουργήσει. 

Τώρα, η τοιχογραφία στην Πρίστινα είναι μια ακόμη έκκληση για δικαιοσύνη. Είναι επίσης μια πρόσκληση να επισκεφθείτε το σπίτι-μουσείο της Κερκέζι. Το μέρος όπου καταγράφονται όλα τα υπάρχοντα των πέντε αγνοούμενων μελών της οικογένειας. Αυτά των δύο νυφών, οι οποίες μετά από λίγο καιρό αναμονής, προσανατολίστηκαν να δημιουργήσουν συζυγικές σχέσεις αλλού. Και η Κερκέζι είναι η κηδεμόνας του μοναδικού μουσείου. Εκεί, η ίδια η μητέρα και η σύζυγος αφηγούνται τη θλιβερή νύχτα μαζί με όλα τα συναισθήματα που κουβαλούν εδώ και 27 χρόνια. Τα συναισθήματα που μόνο η ίδια ξέρει πώς να εξηγήσει. Πάντα όσο περισσότερο μπορεί, γιατί η πλήξη έχει το φόρο της.