"Tam özgürlük": İtalyan kadınları neden cinsiyete göre ayrılmış plajları seviyor?

Një plazh i veçantë në Trieste vazhdon të ruajë një traditë më shumë se një shekull të vjetër. Gratë dhe burrat qëndrojnë në pjesë të ndara, një rregull që vendasit e shohin si pjesë të historisë dhe lirisë së tyre.

Për më shumë se një shekull, banorët e Triestes, në verilindje të Italisë, ndjekin një ritual shumë të veçantë kur shkojnë për të notuar.

Në plazhin e qytetit La Lanterna, ku breza të tërë banorësh të Triestes kanë kaluar pushimet apo kanë shijuar një pushim të shkurtër gjatë drekës, vizitorët fillimisht rreshtohen te sporteli për të paguar tarifën e hyrjes prej 1.20 eurosh.

Më pas, hyjnë përmes njërës prej dy dyerve. Gratë kalojnë nga dera në të majtë, ndërsa burrat nga ajo në të djathtë. Korridoret i çojnë drejt dhomave të zhveshjes dhe prej aty direkt në plazh.

Por këtu mund të vijë surpriza për ata që e vizitojnë për herë të parë. Ndarja nuk vlen vetëm për dhomat e zhveshjes.

La Lanterna, e njohur edhe si El Pedocin, është plazhi i fundit në Evropë ku gratë dhe burrat qëndrojnë të ndarë.

Në njërën anë të plazhit, gratë bisedojnë të veshura me bikini. Në anën tjetër, burrat luajnë letra. Mes tyre qëndron një mur rreth tri metra i lartë.

El Pedocin ka qenë një vend i dashur për banorët që nga fundi i shekullit të 19-të ose fillimi i shekullit të 20-të. Por në qershor, plazhi u bë lajm pasi dy turistë nga Milano nuk u impresionuan aspak nga kjo traditë.

Sipas mediave lokale, lajmi më pas u përhap në të gjithë botën. Çifti kishte paguar për të hyrë në plazh, por mbeti i habitur kur një prej vizitorëve u tregoi për rregullin e ndarjes së grave dhe burrave.

Turistja i tha një gruaje vendase se kjo ishte “absurde dhe mesjetare”, raportoi gazeta lokale Il Piccolo. Më pas ajo kërkoi t’i kthehej pagesa e hyrjes.

Por duket se ajo është në pakicë. Pas këtij incidenti, numri i vizitorëve në plazh është rritur me më shumë se 50 për qind krahasuar me një vit më parë.

Në korrik të vitit 2025, El Pedocin pati 34 mijë e 885 hyrje. Në të njëjtin muaj të këtij viti, numri u rrit në 53 mijë e 610.

Reagimi i turistes solli vëmendjen te një vend që për banorët nuk është thjesht një plazh. El Pedocin është i lidhur ngushtë me historinë dhe kujtimet e banorëve të qytetit.

Edhe pse është vetëm një brez relativisht i ngushtë me guralecë, pranë portit të qytetit, për vendasit ai është një vend i veçantë. Aty lidhen kujtime të familjeve, por edhe të vetë qytetit.

“Si të gjithë banorët, edhe mua më çonte në këtë plazh nëna ime”, thotë romancieri i vlerësuar me çmime, Mauro Covacich, i lindur dhe i rritur në Trieste. Ai ka shkruar disa libra për qytetin, ndërsa sot jeton në Romë.

“Për gratë ishte shumë e lehtë të shkonin në El Pedocin. Ishte afër shtëpisë, kishte shumë autobusë dhe ishte i vetmi plazh në qendër të qytetit”, tregon ai.

“Prandaj shkonin shumë, sidomos gratë. Në atë kohë, fëmijët ndaheshin sipas gjatësisë dhe jo sipas moshës. Unë shkoja me nënën time derisa u bëra shumë i gjatë për të qëndruar në pjesën e grave”.

Sot, prindërit mund të marrin me vete në plazh edhe fëmijët nën 12 vjeç, pavarësisht gjinisë.

Nga një zonë e harruar në një qytet të zhvilluar

El Pedocin ka qenë pjesë e Triestes më gjatë sesa vetë Triestja ka qenë pjesë e Italisë.

Ky plazh publik, i njohur si “banjë detare”, ndodhet rreth 20 minuta në këmbë përgjatë bregdetit nga sheshi kryesor i qytetit, Piazza Unità d’Italia. Ai i hapi dyert diku mes fundit të viteve 1800 dhe fillimit të viteve 1900.

Tradicionalisht, viti i hapjes është konsideruar 1903, megjithëse kjo nuk është e konfirmuar me siguri. Ajo që dihet është se në atë kohë, Triestja ishte pjesë e Perandorisë Austro-Hungareze. Qyteti ishte i katërti më i madh në perandori dhe porti kryesor i saj.

“Triestja nisi si një fshat i vogël dhe i parëndësishëm. Vetëm në fund të shekullit të 18-të, me ardhjen e Austrisë, qyteti filloi të ndryshonte. Brenda një shekulli, ai u bë shumë i pasur dhe i zhvilluar”, thotë Katia Pizzi, pedagoge e studimeve italiane në Universitetin e Londrës.

Dikur një zonë e lënë pas dore në brigjet e Adriatikut, pranë kufirit të sotëm Itali-Slloveni, Triestja u shndërrua në pikën kryesore të hyrjes dhe daljes së mallrave nga Perandoria Austro-Hungareze.

“Qyteti tërhoqi shumë emigrantë, si njerëz në kërkim të punës, ashtu edhe persona me kapital”, thotë Pizzi. “Triestja u pasurua shumë dhe shumë shpejt”.

Edhe emri El Pedocin lidhet me këtë histori. Emri vjen nga fjala “pedocin - morr”, pasi ky ishte vendi ku ushtarët austriakë lanin dhe pastronin kuajt e tyre në bregdet.

Plazhi është gjithashtu pjesë e traditës së veçantë të banorëve të Triestes për të kaluar kohë pranë detit.

“Disa njerëz bëjnë pushim për kafe, ndërsa ne bëjmë pushim për të notuar dhe për t’u nxirë”, thotë gazetarja dhe shkrimtarja vendase, Micol Brusaferro, e cila e viziton rregullisht El Pedocinin.

“Ne shkojmë me kënaqësi në plazh edhe vetëm. Triestinët kanë një marrëdhënie të veçantë me detin dhe me nxirjen. Shkojmë vetëm për t’u çlodhur”.

Një plazh vetëm për to

Ndarja e El Pedocinit, sipas gjinisë, lidhet edhe me historinë e emancipimit të grave në Trieste.

Sipas Katia Pizzit, qyteti ishte ndër vendet e para në territorin e Italisë së sotme ku u hap një shkollë e mesme vetëm për vajza.

Ajo thotë se arsimimi i grave ishte diçka normale në qytetet e mëdha të Perandorisë Austro-Hungareze, ndryshe nga Italia e asaj kohe.

“Kur Triestja u bë pjesë e Italisë në vitin 1918, niveli i arsimimit ishte shumë i lartë”, thotë ajo. “Triestja nuk ishte vetëm një qytet i pasur, por edhe shumë aktiv në aspektin kulturor. Shtresa e mesme ishte mjaft e arsimuar, përfshirë edhe gratë”.

Ashtu si shumë komunitete të tjera në Perandorinë Austro-Hungareze, banorët e Triestes u kushtonin rëndësi aktiviteteve në natyrë dhe aktivitetit fizik.

Covacich e përshkruan këtë si një “kult të fizikës dhe të trupit”. Edhe gratë ishin pjesë e kësaj kulture.

Triestja kishte shumë shoqata sportive, që merreshin me not, lundrim dhe ngjitje në shkëmbinj.

“El Pedocin ishte pjesë e kësaj fryme”, thotë Pizzi. “Ideja ishte që trupi të zhvillohej përmes sportit dhe aktivitetit fizik, si një mënyrë për t’u përmirësuar edhe personalisht”.

Covacich thotë se që në fillimet e tij, në El Pedocin gratë mbanin rroba banje relativisht moderne dhe të guximshme për kohën.

Ky nuk ishte një vend ku njerëzit përpiqeshin të fshiheshin. Ishte një vend për t’u nxirë dhe për të notuar.

“Ndoshta nxirja ishte kurora e kësaj ideje për mirëqenien fizike”, thotë ai.

Një simbol i emancipimit të grave

El Pedocin ka qenë i ndarë sipas gjinisë që nga dita e hapjes. Ndarja mund të mos ishte e pazakontë në vitin 1903, por edhe kur zakonet dhe moda ndryshuan, banorët aty vendosën ta ruanin plazhin vetëm për gra dhe vetëm për burra.

Sipas Katia Pizzit, në fillim të shekullit të 20-të, në Trieste kishte shkrimtare, gazetare, fotografe, artiste dhe sportiste shumë të njohura.

Ajo përmend edhe fotografinë “Io e Gatto” të Wanda Wulz, një kopje origjinale e së cilës ruhet në Muzeun Metropolitan të Artit në New York. Pizzi e përshkruan atë si një portret të “feminitetit të egër”.

Sipas saj, Triestja kishte një kulturë të fortë feministe edhe para se të bëhej pjesë e Italisë.

Edhe pasi qyteti u integrua në kulturën katolike të Italisë, kjo frymë vazhdoi të ishte e fortë.

“Ishte një plazh i ndarë që nga fillimi dhe kjo konsiderohej diçka e mirë. Prandaj tradita ka vazhduar për kaq shumë kohë”, thotë Pizzi.

“Gratë nuk kishin nevojë të shqetësoheshin apo të bezdiseshin nga burrat. Ishte një hapësirë ku mund të merrnin rreze dielli pa pasur frikë nga ndërhyrjet e tyre. Ishte një vend që gratë e ndienin si të tyrin dhe ku nuk duhej të përballeshin me vështrimet e burrave”.

Covacich thotë se plazhi ka qenë gjithmonë një simbol i “lirisë” për gratë.

Edhe pse El Pedocin ka një pjesë për burra, ai e sheh si një hapësirë të lidhur kryesisht me gratë. Kur shkonte atje me nënën e tij, rrethuar nga gra të moshave të ndryshme, thotë se përjetonte një ndjenjë “kujdesi të përhershëm”.

Ai e krahason këtë përvojë me skenat surreale dhe të përqendruara te gratë në filmin “8½” të Federico Fellinit, të vitit 1963.

Një pushim në plazh gjatë drekës

Sot, banorët e Triestës po i drejtohen gjithnjë e më shumë El Pedocinit për të bërë një pushim të shkurtër në diell.

Covacich thotë se shumë prej grave punojnë në dyqanet e qendrës së qytetit dhe gjatë pushimit të gjatë të drekës shkojnë për pak kohë në plazh.

Në anën tjetër, shumë prej burrave janë punëtorë të portit, thotë Samuele Miceli, roje plazhi në El Pedocin.

Miceli punon në Pedocin prej katër vjetësh dhe e pëlqen aq shumë këtë vend, sa në fillim të çdo sezoni kërkon të punojë pikërisht në këtë plazh, në vend të plazheve të tjera që menaxhohen nga kooperativa ku ai punon.

“Gjithçka ka të bëjë me qetësinë këtu”, thotë ai.

Miceli vlerëson kombinimin mes ujërave të mbrojtura, pamjes së detit deri në horizont dhe peizazhit që rrethon qytetin.

“Janë dy botë krejt të ndryshme. Jam shumë i lumtur këtu”, thotë ai.

Sipas Micelit, pjesa e grave mbushet me nëna me fëmijë dhe vizitore të rregullta, gra që kërkojnë qetësi.

Ndërsa gratë shijojnë pavarësinë e tyre, pjesa e burrave është më e larmishme. Aty ka burra të moshuar që luajnë letra, turistë, punëtorë të portit që marrin rreze dielli dhe persona me aftësi të kufizuara në të dyja anët.

Kjo pjesë e plazhit është e përshtatur plotësisht për përdoruesit e karrigeve me rrota dhe ka qasje të drejtpërdrejtë në ujë.

Meqë Pedocini është plazhi më i afërt me qendrën e qytetit, turistët shpesh mbërrijnë pa e ditur rregullin e ndarjes sipas gjinisë.

“Disa largohen, por shumica qëndrojnë”, thotë Miceli.

Për incidentin me turistët që u ankuan më herët gjatë këtij viti, ai thotë se reagimi i tyre i është dukur “për të qeshur”.

"Tam Özgürlük"

Por çfarë i shtyn gratë dhe burrat të zgjedhin sot një plazh të ndarë sipas gjinisë?

Micol Brusaferro e zbuloi Pedocinin vetëm pasi nisi të punonte aty pranë. Ajo tregon se gjatë pushimeve të drekës pa një atmosferë të veçantë, ku njerëz të moshave të ndryshme qëndrojnë së bashku.

“Këtu ke liri të plotë për mënyrën si vishesh. Mund të veshësh bikini shumë të hapur ose të rrish e zhveshur plotësisht, sepse burrat nuk të shohin. Më pëlqeu shumë kjo atmosferë”, thotë ajo.

Brusaferro, e cila ka shkruar tri libra për Pedocinin, thotë se një tjetër arsye pse gratë e zgjedhin këtë plazh është komoditeti.

“Nëse rrobat e banjës nuk janë perfekte, flokët nuk janë në rregull apo nuk je depiluar, askush nuk të kritikon. Je mes grave dhe të gjitha janë në të njëjtën situatë.”

Sipas saj, Pedocini është më shumë se një plazh.

“Është një simbol i qytetit dhe një kujtesë e emancipimit të grave”, thotë Brusaferro.

Edhe Katia Pizzi, që e ka vizituar plazhin, e përshkruan si një hapësirë të veçantë.

“Shtriva peshqirin, askush nuk më shqetësoi dhe qëndrova pak në diell. Isha shumë e lumtur. Ishte një plazh vetëm për vete.”

“Respektoni rregullat”

Me rritjen e interesimit të turistëve, vendasit duan që Pedocini të ruajë traditën e tij.

Brusaferro thotë se vitet e fundit plazhi është mbushur edhe me turistë që e kanë zbuluar përmes guidave dhe rrjeteve sociale.

“Njerëzit vijnë nga kureshtja, por duhet të respektojnë rregullat. Kjo është një traditë”, thotë ajo.

Kur Pedocini u cilësua këtë vit si “plazhi i fundit në Evropë i ndarë sipas gjinisë”, shumë e panë këtë si diçka negative. Por vendasit thonë se kjo nuk pasqyron domethënien që ka plazhi për ta.

Brusaferro thotë se shumica e banorëve kanë mbështetur vazhdimin e traditës dhe se ajo vetë nuk do të shkonte më aty nëse muri do të rrëzohej.

“Do të bëhej një plazh si gjithë të tjerët.”

Pizzi thotë se nëse gratë ndihen mirë me këtë mënyrë, nuk ka arsye që tradita të ndryshohet.

Ndërsa për Mauro Covacich, muri nuk është simbol i paragjykimit, por i veçantisë së Triestes.

“Për mua, ai është simbol i lirisë dhe i një hapësire të lirë nga paragjykimet.”

Roja e plazhit, Samuele Miceli, e përmbledh shkurt:

“Njerëzit janë të kënaqur, plazhi është plot. Pse duhet ta rrëzojmë murin?”

“Nëse e shihni si diçka negative, mund të shkoni diku tjetër”.