IŞİD'li kadın ve çocukların dönüşü

Elmira, kendisine internetten bilgi veren bir adam tarafından Suriye'ye gitmesi için kandırıldığını iddia ediyor. Onu Türkiye'ye gelmeye ikna etti ve birlikte mutlu olacaklarını düşünerek 18. yaş gününden dört gün sonra onunla buluşmak için yola çıktı. Ancak oraya vardığında arkadaşı olduğunu söyleyen başka bir adam tarafından karşılandı ve onu Suriye sınırında 17 saatlik bir yolculuğa çıkardı. Ne olduğunu anladığında geri dönmek için artık çok geç olduğunu iddia ediyor

20 kadından oluşan sınıfa seslenen Şukur Şermatov, "Kırgızistan'a tekrar hoş geldiniz" diyor. Geleneksel bir şapka takıyor ama bu okulda geleneksel olan hiçbir şey yok. Tesis iki askeri güvenlik çemberinin içinde yer alıyor ve öğrenciler Suriye'deki kamplardan eve getirilen ve sonunda İslam Devleti grubuyla birlikte yaşayan kadınlardan oluşuyor.

Rehabilitasyon merkezi Kırgızistan'ın dağlarında bulunuyor ve IŞİD militanı olduğundan şüphelenilen kişilerin eşleri ve çocukları ülkelerine geri gönderildikten sonraki ilk altı haftayı burada geçiriyor. Burada olup biten her şey devlet tarafından izleniyor.

Kadınlar ilk derslerini verirken Şükür'ü dikkatle dinliyorlar. Derste vatandaşlık, din ahlakı ve öfke kontrolü konularında dersler verilmektedir. Duvardaki posterler duyguların nasıl kontrol edileceğine dair tavsiyeler sunuyor.

Aileler, yeniden eğitim programının yanı sıra tıbbi tedavi, psikolojik destek ve uzun yıllardan beri ilk kez yeterli yiyecek, su ve barınma imkanı da alıyor.

Ülkesine geri gönderilmeye karşı

Ayrıca DÜNYA 29 Ocak 2026 "Vatansız" – IŞİD'in Suriye'deki kadın gözaltı merkezinin içinden görüntüler

Bazı ülkeler, bilmeden kocalarını, babalarını ve erkek kardeşlerini savaş bölgelerine kadar takip ettiklerini söyleyen bu tür kadınların ülkelerine geri gönderilmesine karşı çıktı. Orada başlarına gelenler, ne yaptıkları, ne kadar bildikleri sözde hilafetin yıkıntılarında gizli. Bunların mağdur mu yoksa fail mi olduğuna dair kararların artık potansiyel olarak binlerce kilometre uzaktaki yetkililer tarafından verilmesi gerekiyor.

Dersten sonra dört adet tek kişilik yataklı sade bir yatakhaneye götürülüyoruz ve orada mor başörtülü bir kadınla tanışıyoruz. Onun güvenliği için ona gerçek adı değil Fatıma diyoruz. Küçük bir pencereden bakıldığında gölün karlı manzarası geride bıraktığı Suriye kampından daha farklı görünemezdi.

"Burada asıl önemli olan sessiz olmasıdır. Bunun için herkes çok minnettar. Çocuklar bundan hoşlanıyor." Duraklıyor ve sessizliği takdir ediyor. "Barış".

Fatima, 2013 yılında orada çalışmak istediğini söyleyince kocasını Türkiye'ye kadar takip etti. Fatima'nın iki yetişkin oğlu, kızı ve torunu da dahil olmak üzere tüm aile gitti. Suriye'de olduklarını ancak jetlerin sesini duyduğunda ve IŞİD muhafızlarını gördüğünde anladığını söylüyor.

Ona gerçekten nereye gittikleri hakkında hiçbir fikrinin olup olmadığını sorduk ve tanıştığımız birçok kadın gibi o da hiçbir fikrinin olmadığını ve bir kadının kocasını takip etmesinin normal olduğunu ısrarla vurguladı.

Suriye'ye varışlarından birkaç gün sonra kocasını ve oğlunu kaybetmişti. Kocası arabasına bomba isabet etmesi sonucu yanarak ölürken, oğlu da keskin nişancı tarafından vuruldu. Kısa bir süre sonra diğer oğlu da hastalandı ve öldü.

Ayrılamayan kadınlar, Fatima'nın kızının daha fazla çocuğunun olduğu Irak ve Suriye'de yaklaşık altı yıl boyunca IŞİD'in acımasız yönetimi altında kaldı. IŞİD savaşçıları sınır dışı edildiğinde Fatima, kızı ve dört torunu kendilerini Suriye'nin en büyük IŞİD savaşçıları ve ailelerinin tutulduğu gözaltı kampı olan El Hol'e götürdüler. Eve dönme umuduyla orada dört yıl geçirdiler.

"Kadınlar hastaydı ve çocuklar sürekli ağlıyordu. Bizi bırakmaları için onlara yalvardık” diyor. "Zar zor hayatta kaldık. Kırgızistanlılar ilk grubu almaya geldiğinde herkes şok oldu."

Ekim ayında kızı ve torunlarına ülkelerine geri gönderilecekleri söylendi ancak Fatima'ya bu söylenmedi.

"Listede olmadığımı söylediklerinde ağladım. Ben nasıl listede değildim? Ben onların annesiyim!" "Ama şimdi buradayım ve yakında ailemin yanına döneceğim için çok mutluyum. Torunlarımın eğitim almasına sevindim. Bilim okumalarını, dünyayı daha iyi anlamalarını istiyorum."

Vatana dönüş

57 yaşındaki Fatima, rehabilitasyon merkezindeki en yaşlı kişi olup, yeni geri dönüş programı kapsamında 110 yılında Suriye'den dönen 229 Kırgız anne ve 2023 çocuktan biri. Yalnızca Irak geçen yıl daha fazla kadın ve çocuğu ülkelerine geri gönderdi.

Kırgızistan, Suriye'de mahsur kalan insanların yakınlarının yıllardır yürüttüğü kampanyaların ardından en az 260 kadın ve çocuğu daha geri göndermeyi planlıyor. Amaç, hükümetin IŞİD kurbanı olabileceğine inandığı insanlara ikinci bir şans vermek.

Ancak, geri dönenlerin tümü sorguya çekiliyor ve yeniden entegrasyon kursunu tamamladıktan sonra düzenli gözetim altında kalıyorlar. Kırgızistan'ın ulusal güvenlik konseyi başkanı bize, 10 kişiden dokuzunun cezai soruşturmalarla karşı karşıya olduğunu söyledi. Olası suçlamalar arasında terörizme yardım etmek veya çocukları savaş bölgesine nakletmek yer alabilir. Ancak henüz kimse hakkında dava açılmadı.

Sürekli gözetim ve cezai soruşturma potansiyeli, kadınların Suriye'de geçirdikleri süre hakkında konuşmaktan genellikle çekindikleri anlamına geliyor.

Rehabilitasyon merkezinden geçen ve başkent Bişkek'in dışındaki bir şehirde hayatını yeniden kurmaya çalışan Elmira'nın bizimle konuşmayı kabul etmesinden sonra bu izlemenin neye benzediğine dair bir fikir ediniyoruz.

Onu görmeye hazırlandıktan kısa bir süre sonra sosyal hizmet görevlisi bizi aradı ve kendisinin de görüşmeye katılacağını bildirdi. Biz geldiğimizde ailenin tanıdığı iki terörle mücadele polisi de oradaydı. Biraz tartıştıktan sonra dışarıda beklemeye karar verdiler.

Elmira, kendisine internetten bilgi veren bir adam tarafından Suriye'ye gitmesi için kandırıldığını iddia ediyor. Onu Türkiye'de kendisine katılmaya ikna etti ve birlikte mutlu olacaklarını düşünerek 18. yaş gününden dört gün sonra onunla buluşmak için yola çıktı.

Ayrıca DÜNYA 30 Ekim 2025 Halifeliğin Çocukları: Suriye kamplarında IŞİD'in gölgesinde yeni bir nesil nasıl büyüyor?

Ancak oraya vardığında arkadaşı olduğunu söyleyen başka bir adam tarafından karşılandı ve onu Suriye sınırında 17 saatlik bir yolculuğa çıkardı. Ne olduğunu anladığında geri dönmek için çok geç olduğunu iddia ediyor.

İki kez evlendi. Birkaç ay sonra ilk kocası öldü, ardından Dağıstanlı bir adamla evlendi ve onun çocuğunu doğurdu. Suriye'de ne yaptığı hakkında daha fazla bilgi vermiyor ancak bir füze saldırısında ölmeden önce bir çıkış yolu aradıklarını açıklıyor.

Geri dönenlerin korkusu

Elmira, en zor anın kızının ölmüş olabileceğini düşündüğü an olduğunu söylüyor. Roketler mahallelerine çarptığında küçük kızını evde bırakarak dışarıdaydı. Çocuğu için dehşete düşen Elmira, gözyaşları içinde eve koştu.

"Sonra birisi onu canlı ve güvende bir halde dışarı çıkardı ve o sadece korkmuştu. Komşunun evi vuruldu ve çevredeki diğer çocuklar da öldü."

Fatima gibi Elmira ve kızı da kendilerini El Hol kampında buldular.

"Hala inanmıyorum. "Bazen geceleri uyanıyorum ve rüyada olup olmadığımı bilmiyorum" diyor bize. "Bizi oradan çıkarmamıza yardım eden ve bizi yalnız bırakmayan herkese çok minnettarım. Her ülkenin bunu yapmadığını biliyoruz."

Şu anda terzilik eğitimi alan Elmira bizden gerçek adını açıklamamamızı istedi. Bazı Kırgızların geri dönüşlerine sosyal ağlardan gelen tepkiyi gördükten sonra geçmişini kimseye anlatmamaya karar verdi.

"Bu gösteri için değil" diyor. "Birçoğumuz bizden neden korktuklarını anlamıyoruz. Onlardan korkuyoruz! İnsanlar buraya makineli tüfekler ve tüfeklerle döndüğümüzü düşünüyor. Öyle değil. Biz de onlar gibi insanız. Bizim ailemizde de var. Bizim de çocuklarımız var. Biz de huzurlu ve mutlu bir yaşam sürmek istiyoruz."

Elmira, "Peki ben kendim unutmak isterken neden insanlara hikayemi anlatayım ki?" diye ekliyor. "O zamanlar 18 yaşındaydım. Şu an 27 yaşındayım. Bu kadar saf olmamayı öğrendim".

Elmira'nın annesi Hamida Yusupova, son on yılını Kırgız yetkililere kızını ve torununu iade etmeleri için yalvararak geçirdi ve Suriye'ye giden kızların ebeveynleri için bir kampanya grubu kurdu.

Hamida onları rehabilitasyon merkezinden almaya geldiğinde, yeniden bir araya gelmeleri sözlerden çok gözyaşlarıyla anlatıldı.

"Elmira anne olmuştu. 18 yıl boyunca çocuk büyüttüğünde, bir gün "işe gideceği" söylenip kapıyı kapatıp Suriye'ye kaybolduğunda bunun ne kadar zor olduğunu anladı. Bunu hiçbir anneye dilemiyorum" diyor Hamida.

"Elmira'nın tek söyleyebildiği şuydu: 'Anne, özür dilerim.' Başka hiçbir şey. Ayrıca bana kaç yaşında olduğumu da söyledi!

Elmira ve Hamida çevrelerindeki herkesin onları affetmeyeceğini çok iyi biliyorlar.

Orta Asya'daki pek çok komşusu gibi, nüfusun yüzde 90'ının Müslüman olarak tanımlandığı Kırgızistan da, öne çıktığı dönemde BM'nin terör örgütü olarak tanımladığı IŞİD'in önemli bir eleman kaynağıydı.

Hamida, kızının manipülatif erkeklerin kurbanı olduğunu ve yalnızca saf olmanın suçlu olduğunu düşünüyor. Ancak Elmira ile aynı yaştaki Kırgız kadınlarla konuştuk. Elmira, özellikle Taliban'ın Afganistan'ı nasıl geri aldığını gördükten sonra Suriye'den dönenlerin başkalarını radikalleştirebileceğinden endişe ettiklerini söyledi.

"Bir anne olarak çok sayıda hakaret ve hakaret duydum. Çocuğumun bunu duymasını istemiyorum. İnsanların çocuğuma parmak sallayıp ona terörist demesini istemiyorum" diyor Hamida.

Ayrıca DÜNYA 19 Aralık 2024 Suriyeli mülteci, Türkiye'de on yıl kaldıktan sonra, gördükleri karşısında şok olmuş halde evine dönüyor

Çeviren: Blerta Haxhiu