-
Превела: Вита Абраши-Кајтази
- 7. септембар 2026. 15:25
- Учешће у:
Sipas mjekut dhe autorit Norman Swan, plakja e trurit nuk duhet parë thjesht si “rënie” e aftësive. Në librin e tij “The Brain Cliff”, ai shpjegon se truri ndryshon me moshën dhe se disa nga këto ndryshime mund të ndihmohen përmes mënyrës së jetesës, ka shkruar Старатељ.
Truri nuk po “prishet”, ai po ndryshon
Swan sugjeron të mendojmë për ndryshimin e aftësive njohëse, jo thjesht për rënien e tyre. Shpejtësia e të menduarit dhe zgjidhjes së problemeve arrin kulmin në rini, por një tjetër aftësi, inteligjenca e bazuar në njohuri dhe përvojë, mund të përmirësohet me moshën.
“Truri ynë ka ndryshuar, jo domosdoshmërisht është përkeqësuar”, ka thënë ai.
Truri ndërton “skele” për të ruajtur aftësitë
Me kalimin e viteve, truri krijon rrjeta nervore që funksionojnë si “skele” mbështetëse. Këto rrjeta ndihmojnë në ruajtjen e kujtesës, gjykimit, vendimmarrjes dhe kontrollit emocional.
Sa më mirë të mbështetet këto “skele”, aq më shumë mund të shtyhet ajo që Swan e quan “shkëmbi i trurit”, pika ku problemet njohëse bëhen më të dukshme.
Mos e ushqeni stresin dhe mendimet e përsëritura
Një nga karakteristikat e njerëzve që ruajnë aftësi të mira njohëse edhe në moshë shumë të madhe është mënyra se si përballojnë stresin.
Ata përpiqen ta zgjidhin problemin dhe të ecin përpara, në vend që të qëndrojnë gjatë duke e rimenduar atë.
Mendimet e përsëritura dhe negative (“ruminimi”) mund të konsumojnë burime të vlefshme të trurit, sidomos në korteksin prefrontal, i cili lidhet me vendimmarrjen dhe kontrollin emocional.
Filloni në të 40-at dhe 50-at, por nuk është kurrë vonë
Swan thekson se nuk është kurrë vonë për të filluar.
Tre mënyra të rëndësishme janë:
Физичке вежбе, të cilat ndihmojnë plasticitetin e trurit dhe krijimin e lidhjeve të reja.
Një dietë anti-inflamatore, me shumëllojshmëri perimesh, sidomos perime me gjethe të gjelbra, fruta si manaferrat dhe ushqime të fermentuara si kosi, ndërsa kufizohen sasitë e mishit të kuq.
Lejimi i mendjes të endet. Kur nuk jemi të përqendruar në një detyrë të caktuar, aktivizohet ajo që quhet “rrjeti i mënyrës së paracaktuar” (default mode network), i cili mund të ndihmojë pjesë të ndryshme të trurit të krijojnë lidhje të reja.
“Mendja që endet duket se është e mirë për trurin”, ka thënë ai.