Autoritetet zvicerane i kanë kthyer Egjiptit maskën e jashtëzakonshme funerale që daton nga shekulli II para erës sonë. Ajo ishte sekuestruar në vitin 2022 në kufi, për shkak të dyshimeve se vinte nga tregtia e paligjshme e objekteve kulturore. Një ekzaminim i specializuar konfirmoi se bëhet fjalë për një objekt autentik të periudhës së mesme ptolemaike. Ndërkohë, rrethanat e origjinës së saj tregojnë mundësinë që ajo të jetë nxjerrë ilegalisht nga një varr në zonën e Fajumit në Egjipt.
Historia e kthimit të këtij objekti filloi më 15 shtator 2022, kur maska u ndalua në pikën doganore Bardonnex, në kantonin e Gjenevës, gjatë hyrjes në Zvicër. Objekti ishte deklaruar te zyrtarët doganorë, por dokumentacioni i tij ngjalli dyshime për një origjinë të mundshme të paligjshme.
Për këtë arsye, Administrata Federale Zvicerane për Doganat dhe Sigurinë Kufitare ia përcolli artefaktin Zyrës Federale të Kulturës, e cila nisi një verifikim të specializuar për autenticitetin, origjinën dhe datimin e tij.
Ekzaminimi dëshmoi se maska është autentike dhe se daton nga shekulli II para erës sonë. Në shqyrtimin e specializuar mori pjesë edhe një egjiptolog nga Muzeu Britanik, i cili arriti në përfundimin se maska mund të ketë ardhur nga një prej varreve në pjesën juglindore të Fajumit.
Në favor të hipotezës se maska ishte gërmuar ilegalisht ishte edhe fakti se ajo nuk ishte publikuar më parë në literaturën shkencore. Për një objekt të një cilësie dhe ruajtjeje të tillë, që përfaqëson një shembull të jashtëzakonshëm të artit funerar ptolemaik, mungesa e çdo konteksti të njohur arkeologjik ngriti më tej pikëpyetje rreth origjinës së saj.
Bëhet fjalë për një maskë funerale të praruar, të krijuar nga shtresa pëlhure dhe gipsi të përpunuar, të cilat më pas janë pikturuar dhe zbukuruar.
Maska të tilla kishin një rol të rëndësishëm në ritualet funerale të Egjiptit të lashtë. Ato vendoseshin mbi fytyrën e të ndjerit dhe ishin pjesë e një rituali kompleks funeral, që synonte të mbronte trupin dhe t’i mundësonte të ndjerit vazhdimin e ekzistencës në jetën e përtejme.
Maska funerale e këtij rasti dallohet veçmas për shkallën e lartë të ruajtjes, elementet e praruara, detajet e pikturuara dhe ndërthurjen e motiveve tradicionale egjiptiane me ndikimet artistike të botës helenistike.
Datimi i saj në shekullin II para erës sonë e vendos atë në periudhën kur Egjipti ishte nën sundimin e Ptolemejve, një dinasti me origjinë maqedonase që sundoi vendin pas pushtimit të Aleksandrit të Madh në vitin 332 para erës sonë. Shteti vazhdoi të ekzistonte deri në vdekjen e Kleopatrës VII dhe bashkimin e Egjiptit me shtetin romak në vitin 30 para erës sonë.
Dyshimet për origjinën e maskës nuk përfunduan me ekzaminimin e specializuar. Një vit pas sekuestrimit, Prokuroria e Gjenevës nisi një hetim penal për shkak të dyshimeve për pastrim parash, marrje të pasurisë së vjedhur dhe shkelje të rregullave që rregullojnë tregtinë e objekteve kulturore.
Sipas të dhënave në dispozicion, maska duhej t’i dorëzohej koleksionistit të artit nga Gjeneva, Stéphane Barbier-Muller, i cili thuhet se kishte deklaruar se e donte atë për të dekoruar shtëpinë e tij. Megjithatë, doganierët dyshuan në vërtetësinë e dokumentacionit egjiptian që shoqëronte objektin.
Procedura përfundoi në shkurt të vitit 2026, kur u mor vendimi përfundimtar për konfiskimin e maskës, pasi personi i shënuar si marrës i dërgesës hoqi dorë nga pretendimi për artefaktin. Kështu u krijuan kushtet që maska t’i kthehej vendit të origjinës.
Ceremonia zyrtare e dorëzimit u zhvillua në Bern, në shtëpinë Beatrice von Wattenwyl. Këshilltarja federale zvicerane, Elisabeth Baume-Schneider, ia dorëzoi maskën ambasadorit të Egjiptit në Zvicër, Mohamed Yehia Mohamed Negm, ndërsa në ceremoni mori pjesë edhe një përfaqësues i Ministrisë së Antikiteteve të Egjiptit.
Kthimi i maskës është pjesë e bashkëpunimit më të gjerë mes Zvicrës dhe Egjiptit për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore. Të dyja vendet nënshkruan që në vitin 2011 një marrëveshje që rregullon importin, tranzitin dhe kthimin e objekteve kulturore.
Që nga hyrja në fuqi e marrëveshjes, Zvicra i ka kthyer Egjiptit rreth 80 artefakte.