Pompeiopolis afër Detit të Zi në veri të Turqisë ka nxjerrë në pah një mozaik të shekullit IV. Pompeiopolisi ishte bërë seli peshkopale më së voni gjatë shekullit V, pra një vend ku ushtronte detyrën një peshkop i krishterë. Mozaiku i madh i përket pikërisht periudhës së këtij transformimi. Studiuesit theksojnë se 105 metrat katrorë të zbuluar deri tani ndoshta nuk përfaqësojnë sipërfaqen përfundimtare të tij. Një pjesë e dyshemesë ndodhet ende nën tokën e paeksploruar
Një mozaik i zbukuruar me motive gjeometrike, që daton në shekullin IV, është zbuluar në qendër të një bazilike, kërkimet arkeologjike të së cilës kanë nisur vetëm në vitin 2025.
Pompeiopolis ndodhet pranë qytetit të sotëm Taşköprü, në provincën Kastamonu, ndërsa rrënojat e qytetit antik shtrihen nën kodrën Zımbıllı Tepe në veri të Turqisë. Qyteti u themelua nga gjenerali romak, Gnej Pompeu i Madh, në vitin 64 ose 63 para Krishtit, pas fitores ndaj mbretit pontik, Mitridati VI. Pikërisht nga emri i Pompeut mori emrin edhe qyteti.
Bazilika që ndryshoi funksion
Veçmas interesante është historia e ndërtesës ku u gjet mozaiku. Sipas kërkimeve arkeologjike të deritanishme, faza e parë e ndërtimit të saj daton rreth viteve 150–160, në një periudhë kur Pompeiopolisi po përjetonte zhvillimin e tij më të madh. Shumë shekuj më vonë, ndërtesa mori një funksion të ri. Gjatë antikitetit të vonë, ajo u transformua dhe u përfshi në infrastrukturën e krishterë të qytetit. Pompeiopolisi ishte bërë seli peshkopale më së voni gjatë shekullit V, pra një vend ku ushtronte detyrën një peshkop i krishterë.
Mozaiku i madh i përket pikërisht periudhës së këtij transformimi. Studiuesit theksojnë se 105 metrat katrorë të zbuluar deri tani ndoshta nuk përfaqësojnë sipërfaqen përfundimtare të tij. Një pjesë e dyshemesë ndodhet ende nën tokën e paeksploruar. Për këtë arsye, para vazhdimit të gërmimeve, vëmendje e veçantë po i kushtohet dokumentimit dhe konservimit të pjesës së mozaikut që tashmë është zbuluar.
Koka e Erosit në një bazilikë të krishterë
Gjatë kërkimeve të këtij viti u zbulua edhe një objekt tjetër interesant – një kokë mermeri e Erosit, perëndisë greke të dashurisë, që daton në gjysmën e dytë të shekullit II. Skulptura u gjet në pastoforium, një dhomë anësore pranë hapësirës së altarit të kishës së hershme të krishterë. Kjo do të thotë se ajo ishte krijuar më shumë se një shekull përpara se ndërtesa të merrte funksionin e saj të krishterë.
Ky zbulim ofron një vështrim interesant mbi mënyrën se si objektet dhe ndërtesat e vjetra u përshtatën me praktikat e reja fetare. Ndryshimi i funksionit të një ndërtese nuk nënkuptonte domosdoshmërisht shkatërrimin e materialeve të mëparshme. Disa objekte mund të ishin hequr nga konteksti i tyre fillestar dhe të ishin ruajtur ose ripërdorur.
Koka e Erosit përfaqëson kështu një lloj lidhjeje midis periudhës së mëparshme romake të qytetit dhe fazës së tij të krishterë në antikitetin e vonë.
Qyteti i fshehur
Pompeiopolisi është shumë më tepër se vetëm një bazilikë. Studimet gjeofizike të kryera që në vitin 2005 treguan se nën sipërfaqe ndodhen rrënojat e një qyteti të tërë antik. Gjatë kërkimeve janë identifikuar rrugë, ndërtesa publike dhe dy teatro.
Njëri prej teatrove ka ruajtur pjesë të ulëseve prej mermeri dhe një fasadë skenike të dekoruar, ndërsa një mbishkrim tregon se ai është ndërtuar rreth vitit 150.
Në këtë lokalitet po studiohet gjithashtu një domus i madh romak. Ky kompleks banimi zë rreth 2 mijë e 550 metra katrorë dhe është organizuar rreth një oborri qendror me peristil. Në disa dhoma janë zbuluar dysheme luksoze të realizuara me opus sectile, si dhe mbetje të sistemit të ngrohjes nën dysheme, të njohur si hypocaustum.
Kërkimet arkeologjike në Pompeiopolis kanë vazhduar që prej vitit 2006. Gërmimet e këtij viti janë përqendruar veçanërisht në bazilikën në akropol dhe në vazhdimin e konservimit të mozaikut në vilën romake.