Енвер Петровци – уметник који напушта живот, али не и сцену

Mënyra se si është përkujtuar në njëvjetorin e vdekjes, ka qenë dëshmia se artistët sikurse ai largohen nga jeta, por jo edhe nga skena. Enver Petrovci jeton në veprat që ka lënë pas, në kujtimet e shumta. Takimi përkujtimor të martën mbrëma në Teatrin Kombëtar të Kosovës, s’e ka njohur fjalën “lamtumirë”, por “faleminderit”. Ka qenë si një shfaqe ku rolin kryesor ai e jetën nëpërmjet gjurmëve që kanë lënë ndër gjenerata

Kur dera e sallës hapet, sikurse kur hyn publiku në një shfaqje, në “ekran” këngës ia thotë Enver Petrovci. I këndon jetës, siç ka bërë jo rrallë midis miqsh. Me të marrë fund ato sekonda të këngës, portretet e tij ndërrohen e Lulzim Lushtaku luan në kontrabas. Efekti me dy palë imazhe, njëri në perden e tejdukshme e tjetri pas, bashkë me lojën në kontrabas, sikur janë intro e një shfaqjeje ku bashkohen mediume të shumta. Me rreth 50 veta në sallë, kjo lloj introje ia lëshon rrugën aktores Teuta Krasniqi në rolin e moderatores.

Të martën mbrëma Teatri Kombëtar i Kosovës ka kujtuar aktorin, regjisorin e profesorin universitar, Enver Petrovci. Në njëvjetorin e vdekjes, ai është kujtuar si artist që, pos roleve në skenë, qe edhe profesor i artit e po ashtu edhe i jetës. Enver Petrovci vdiq më 22 shtator 2025, në moshën 71-vjeçare.
Ministrja e Kulturës, Saranda Bogujevci, ka thënë se gjithmonë i ka lënë përshtypje sidomos për pjesën e studentëve të tij, të cilëve u ka mësuar gjëra të ndryshme nga përvoja e tij.

“Jo veç si artist, por edhe nga përvoja e tij në jetë. Mendoj se jemi me fat që e kemi pasur dhe më vjen keq që sot nuk e kemi fizikisht pranë nesh. Por mbetet pjesë e jona e rrënjosur në punën që e bëjmë në institucione”, ka thënë ajo. Sipas Bogujevcit, nuk qe e lehtë të lësh një emër dhe veprimtari prapa vetes, sidomos në periudhën kur Enver Petrovci ka qenë pjesë e skenës, por edhe në kohën kur ka qenë profesor.

“Uroj shumë që në gjeneratat që vijnë të lindin njerëz si Enver Petrovci dhe të lënë gjurmë siç ka lënë ai”, ka thënë ajo.

Në emër të Fakultetit të Arteve, prodekani Zeni Ballazhi ka rrëfyer se me Petrovcin u njohën në aeroplan, duke udhëtuar për në Norvegji, në kuadër të një projekti të përbashkët, “Arti kundër dhunës”. E ka përshkruar si njohje të çuditshme dhe të bukur.

“Që në takimin e parë, pata ndjesinë sikur nuk po takoja një njeri për herë të parë, por sikur po takoheshim përsëri pas shumë kohësh. Gjatë atij udhëtimi kaluam shumë mirë. Folëm, qeshëm, bashkëpunuam dhe, mbi të gjitha, e kuptuam se arti na kishte sjellë bashkë. Që nga ajo ditë, rrugët tona u kryqëzuan shumë herë”, ka thënë Ballazhi. Ka treguar se bashkëpunuan në projekte filmike e teatrore. Ka përmendur shfaqjen “Myslimani” në Teatrin Kombëtar, ku qe skenograf. Sipas tij, këto nuk janë vetëm punë që i përkasin një biografie profesionale, por edhe kujtime.

“Por Enveri për mua nuk ishte vetëm aktori i madh, regjisori apo profesori. Ishte edhe miku. Ishte ai njeri me të cilin mund të punoje seriozisht, por edhe të qeshje shumë. Dhe ndoshta ajo që e bënte Enverin të veçantë ishte mënyra se si sillej me njerëzit. Ishte i dashur me ata që e donin, por dinte të ishte i mirë edhe me ata që nuk e donin. Kjo është diçka që nuk mësohet në shkollë. Ky është karakter”, ka thënë ai. Sipas Ballazhit, kontributi i Petrovcit në Fakultetin e Arteve ishte i jashtëzakonshëm. Ka thënë se, si profesor, ai nuk u mësoi studentëve vetëm aktrimin, por edhe të guxonin, të kërkonin, të mos kënaqeshin me të zakonshmen dhe ta merrnin artin seriozisht. Në emër të Fakultetit, ai ka thënë se Petrovci kujtohet me mall, me respekt dhe me mirënjohje të pafundme.
“Mirënjohje për artin e tij. Për teatrin. Për filmin. Për studentët. Për miqtë. Dhe për të gjitha ato takime e kujtime që na ka lënë. Enveri ishte njeri i skenës. Dhe ndoshta prandaj edhe sot, kur flasim për të, kemi ndjesinë sikur ai është diku këtu. Sepse disa njerëz largohen nga jeta, por nuk largohen nga skena. Nuk largohen nga kujtesa. Nuk largohen nga njerëzit. Enver, sonte nuk po të themi lamtumirë. Po të themi: Faleminderit, Enver! Për artin”, ka përfunduar ai.

Në emër të familjes Petrovci, të pranishmëve u është drejtuar e bija, Vanesa Petrovci. Sipas saj, nuk ka vend më domethënës se skena e Teatrit për ta kujtuar të atin. Ka thënë se ai e ka dashur këtë vend, sikurse gjuhën, kulturën, artin dhe njerëzit e tij.

“Por sonte për një moment dua ta lë anash Enver Petrovcin që e njeh publiku. Dua të flas për babanë. Për njeriun që, para se të jetë profesor i aktrimit e regjisor, ai ka qenë profesor i jetës. Ai na ka mësuar shumë. Na ka mësuar ta duam artin, të jemi modestë e t’i duam njerëzit. Na ka mësuar ta duam kombin e të qenit shqiptar si diçka parësore. Mbi të gjitha, na ka mësuar ta duam jetën”, ka thënë Vanesa Petrovci. Sipas saj, për vite i ati e ka përballuar një sëmundje shumë të rëndë.

“Kishte dhimbje dhe ne e shihnim. Por ai gjithmonë ka gjetur një mënyrë që të na lehtësojë me një shaka, një buzëqeshje e fjalë. Ky ka qenë babai që kemi njohur. Njeriu që edhe kur vetë e kishte të vështirë të merrte frymë, na ka dhënë frymë neve”, ka thënë Petrovci. Të pranishmit më pas me nga një pije kanë kujtuar artistin. Në mënyrën që ai festonte për jetën. 

Рођен у Приштини 28. фебруара 1954. године, Петровци је завршио основно и средње образовање у овом граду. Приштину није напустио ни када је почео да учи глуму, похађајући Вишу педагошку школу. Преселио се у Београд, где је 1978. године дипломирао на Факултету драмских уметности. Према Енциклопедијском речнику Косова, са представама „Мблерија“ и „Мартеса“ Антона Чехова, учествовао је на свим фестивалима бивше Југославије, као и на неколико међународних фестивала. Да, према Речнику, који је написао Бесим Реџај, након дипломирања Петровци је био ангажован у Југословенском драмском позоришту, а у „Атељеу 212“ играо је главну улогу у представи „Курора е Косанчићит“. 

„Након ове представе, осамдесетих година 20. века био је углавном ангажован у главним позоришним улогама. Како се криза у бившој Југославији продубљивала, напустио је Београд и у Приштини је изводио представе 'Конфитеори', 'Процеси' и 'Настасја Филиповна'“, пише тамо. Позоришта Дубровника, Суботице и Новог Сада такође су била домаћини његовим улогама. Почетком деведесетих, Петровци ће се вратити у Приштину као њен грађанин. Изабран је за предавача глуме и дикције на Факултету уметности у Приштини. 

„У годинама 1990–1993. био је оснивач и директор позоришта „Додона“ у Приштини. Након што је напустио посао у позоришту „Додона“, 1994. године основао је прву приватну глумачку школу „Глумачки студио“ у Приштини“, пише Енциклопедија. Након последњег рата на Косову, Петровци је основао и позоришну кућу „Театри и Бабас“ која није дуго функционисала. Био је лик у многим филмовима и позоришним представама. Представе попут „Kush më ka faj qe jam shqiptar“ и „Të mallkuarit“, у којима је аутор, редитељ и глумац, биле су прве представе које су изведене у позоришту „Додона“ и у Народном позоришту Косова одмах након рата на Косову. 

Што се тиче косовске кинематографије, осамдесетих је био познат по улогама у филмовима као што су „Кад пролеће касни”, „Поносни бол” и „Ренџери магле”. Али у тој деценији био је право име у југословенској кинематографији. „Хајде да се волимо 2”, „Обична прича”, „Шаргарепо ти не растеш лепо”, „Манифест”, „Ортаци”, „Дечји бич”, „Увек спремне жене”, „Живот у гробљанској”, „Југовизија”, „Двоструки удар”, неки су од филмова тог времена у којима су Петровци глумили. Глумио је и у албанским филмовима после последњег рата. 

Петровци је током живота награђен многим наградама, као што су Прва награда на националном фестивалу „Александар Мојсиу“ у Тирани, Најбољи глумац на Косовском филмском фестивалу 2003, 2004. и 2007. године и Најбољи глумац на Међународном филмском фестивалу у Тирани 2010. године. Године 2021. био је лауреат Награде за животно дело у области позоришта, награде коју додељује Министарство културе.