61 милион тона рушевина – Газа се суочава са рушевинама које крију хиљаде тела

Pastrimi i mbetjeve të luftës, nën të cilat qëndrojnë të varrosura jetë, kujtime dhe bomba izraelite të pashpërthyera, është një nga operacionet më të mëdha të pastrimit në historinë moderne

U desh gjithë dita për të pastruar një pjesë të rrugës në lagjen Tel al-Hawa në qytetin e Gazës. Në fund të punës, Ahmed Alyan, një inxhinier i OKB-së, ishte i rraskapitur, i rrethuar nga male me rrënoja, pavarësisht punës së bërë gjatë gjithë ditës.

“Ndihem sikur po mbajmë një lugë dhe po përpiqemi ta zbrazim detin”, tha Alyan, ndërsa pika djerse i rridhnin në ballë pas një dite të gjatë dhe të nxehtë vere.

Alyan është pjesë e një ekipi të Programit Botëror të Ushqimit (WFP), i cili ka punuar në rrugën “Bejrut”, dikur një nga arteriet kryesore të qytetit, e mbushur me dyqane, zyra dhe shtëpi, si dhe me makina e njerëz. Por tani ajo është pothuajse e braktisur.

Rruga ishte bllokuar nga grumbuj rrënojash, gurë dhe mbetje të dyqaneve të shkatërruara. Pranë saj, një kullë ishte anuar pasi themelet e saj prej betoni ishin dëmtuar, ndërsa familjet e zhvendosura vazhdonin të jetonin brenda saj. Në disa pjesë të rrugës, ujërat e zeza rridhnin nga toka, pasi sistemi i kanalizimeve ishte dëmtuar dhe bllokuar nga bombardimet izraelite.

OKB-ja vlerëson se largimi i pjesës më të madhe të rrënojave në Rripin e Gazës mund të zgjasë të paktën shtatë deri në 10 vjet dhe të kushtojë miliarda dollarë. Kjo do ta bënte largimin e mbetjeve të luftës në Gazë, një nga operacionet më të mëdha të pastrimit të rrënojave në historinë moderne.

“Vlerësohet se sasia totale e rrënojave në Gazë është rreth 61 milionë tonë. Kjo është afërsisht 20 herë më shumë se sasia e rrënojave të krijuara në të gjitha luftërat në mbarë botën gjatë 18 vjetëve të fundit”, tha Jaco Cilliers, përfaqësuesi special i Programit të Kombeve të Bashkuara për Zhvillim (UNDP) në Palestinë.

Detyra po kryhet në kushte jashtëzakonisht të vështira dhe të rrezikshme. Ekipet e pastrimit po punojnë në rrënoja që përmbajnë trupa të panumërt të pajetë dhe bomba të pashpërthyera. Deri tani, janë pastruar 580 kilometra rrugë, gjë që ka mundësuar lëvizjen e kamionëve me ndihma, ekipeve të ndihmës dhe banorëve.

Megjithatë, rindërtimi i Gazës është një sfidë e madhe për organizatat ndërkombëtare dhe lokale. Pas më shumë se dy vjetësh punë, janë larguar rreth 907 mijë tonë rrënoja dhe më shumë se 300 mijë tonë janë ricikluar dhe ripërdorur. Por kjo përfaqëson vetëm rreth 1.5% të sasisë totale të rrënojave.

Për ta bërë situatën edhe më të vështirë, autoritetet izraelite kanë ndaluar hyrjen në Gazë të pajisjeve të nevojshme, me arsyetimin se pothuajse çdo ndihmë që nuk është ushqim apo ilaç mund të konsiderohet “me përdorim të dyfishtë” dhe në njëfarë mënyre mund t’i sjellë përfitim Hamasit.

Sulmet izraelite vazhdojnë

Fillimisht, puna e WFP-së ishte e kufizuar në largimin e mbetjeve nga rrugët dhe shtyrjen e tyre anash për të krijuar një kalim për kamionët. Por sasia e jashtëzakonshme e rrënojave ishte dërrmuese dhe bombardimet e vazhdueshme izraelite gjatë armëpushimit gati njëvjeçar vazhduan ta ngarkonin këtë detyrë gjigante. Disa rrugë u desh të rihapeshin disa herë.

Shkatërrimi i gjerë në të gjithë Gazën kishte krijuar më shumë se 61 milionë tonë rrënoja deri në korrik 2025.

Ndërkohë, e ashtuquajtura vija e verdhë, një vijë demarkacioni e vendosur në fillim të armëpushimit në tetor të vitit të kaluar, vazhdon të zgjerohet ndërsa trupat izraelite marrin nën kontroll më shumë territor. Zona ende e qasshme për njerëzit dhe punonjësit e ndihmës përbën mezi 30% të të gjithë Rripit të Gazës, duke e bërë edhe më urgjente çështjen se çfarë duhet bërë me rrënojat.

“Një nga mënyrat me të cilat jemi përpjekur ta trajtojmë këtë problem është riciklimi dhe ripërdorimi i rrënojave në mënyra të ndryshme”, tha Cilliers.

UNDP-ja ka nisur menaxhimin e pesë impianteve për thërrmimin e rrënojave në të gjithë Gazën, ku mbetjet e mbledhura nga rrugët dhe infrastruktura kritike e dëmtuar përpunohen për t’u ripërdorur. Fillimisht rrënojat klasifikohen për të hequr materialet që nuk janë beton, përfshirë metalin dhe shufrat e çelikut. Më pas betoni thërrmohet në copa më të vogla, deri në madhësinë e një kokrre mermeri ose të një guri shumë të vogël.

UNDP-ja mbështetet në shtatë makineri thërrmuese në të gjithë Gazën, të gjitha të pranishme në territor para luftës. Dy nga shtatë makineritë janë rindërtuar nga inxhinierë vendas në Gazë gjatë vitit të fundit, bazuar në modelet që kishin në dispozicion, pasi nuk kanë qenë në gjendje të sjellin makineri të reja në territor.

Në një prej impianteve të thërrmimit, një hapësirë e madhe që më parë kishte shërbyer si magazinë e OKB-së, grumbuj rrënojash janë shpërndarë në të gjithë oborrin.

Kamionët që mbërrijnë me sasi të mëdha mbetjesh ndalojnë në një peshore para se të shkarkojnë ngarkesën mbi grumbuj.

Në zonë dëgjohet vazhdimisht zhurma e fortë e mekanizmit që e copëton betonin në pjesë më të vogla, ndërsa ajri është i mbushur me pluhur.

Gjendja e makinerive përbën një sfidë të madhe për ekipet që kryejnë punën. Shumica e pajisjeve në dispozicion në Gazë janë konsumuar rëndë. Makineritë prishen shpesh gjatë operacioneve, pjesërisht për shkak të mungesës së madhe të pjesëve të këmbimit, vajit të motorit dhe burimeve të tjera të nevojshme për mirëmbajtjen dhe funksionimin e tyre.

Teksa kufizimet e mëdha për hyrjen e materialeve të ndërtimit janë ende në fuqi, inxhinierët po ripërdorin rrënojat e thërrmuara për një sërë qëllimesh thelbësore. Një pjesë e madhe përdoret për riparimin e rrugëve dhe mbushjen e gropave, ndërsa një pjesë vendoset nën tenda dhe strehimore për t’i ngritur ato mbi nivelin e ujërave të shiut dhe ujërave të zeza.

“Këto materiale nuk mund të krahasohen me materialet natyrore që përdoren zakonisht për ndërtimin e rrugëve. Cilësia e tyre është më e ulët dhe është e vështirë të punohet me to. Por nuk ka alternativë. Këto zgjidhje na janë imponuar nga realiteti në të cilin po jetojmë”, tha Nehal Abu Hassan, anëtar i ekipit të WFP-së.

Largimi i një pjese të rrënojave tashmë ka pasur ndikim të madh.

“Rruga është bërë më e gjerë, problemi me brejtësit dhe insektet është zvogëluar dhe makinat mund të kalojnë më lehtë”, tha Ibrahim Daradona, një burrë i zhvendosur nga Jabalia, i cili jeton në zonën Tel al-Hawa të qytetit të Gazës. “Rrënojat ishin madje një rrezik për fëmijët që luanin këtu”, shtoi ai.

Më shumë se 2.1 milionë persona të zhvendosur jetojnë në tenda dhe strehimore të përkohshme, ndërsa kushtet e rënda humanitare vazhdojnë pas gati tre vjetësh. Rrënojat janë bërë pjesë e mjedisit ku ata jetojnë çdo ditë.

Ringjallja e ekonomisë lokale

Largimi i rrënojave ka ndihmuar gjithashtu në ringjalljen e ekonomisë lokale të Gazës, duke krijuar hapësirë që njerëzit të nisin aktivitete të reja dhe të rihapin dyqane dhe biznese të vogla.

“Një nga gjërat që kemi parë është se kur pastrojmë rrënojat para dyqaneve dhe bizneseve të dëmtuara, shumë prej tyre rihapen brenda rreth 20 ditësh”, tha Cilliers.

Pavarësisht të gjitha përpjekjeve për të larguar rrënojat dhe për të rikthyer qasjen në zonat e banuara, mbetjet e shtëpive kanë një ndjeshmëri të veçantë. Çdo metër rrënojash mund të fshehë gjëra që nuk mund të shihen nga jashtë.

“Rrënojat në disa zona nuk përfaqësojnë thjesht mbetje për njerëzit, ato përfaqësojnë të gjithë jetën dhe kujtimet e tyre. Në disa raste, mund të ketë ende trupa nën rrënoja. Prandaj, largimi i tyre është një çështje shumë e ndjeshme për familjet dhe komunitetet”, tha Abu Hassan.

Prania e mbetjeve njerëzore ende të varrosura nën rrënoja mbetet një nga çështjet më urgjente humanitare në Gazë. Sipas vlerësimeve të cituara nga UNDP-ja, mes 8,000 dhe 10,000 trupa mund të jenë ende të varrosur nën rrënoja.

UNDP-ja ka thënë se po punon me organizata, përfshirë Komitetin Ndërkombëtar të Kryqit të Kuq, për të identifikuar vendet ku mund të gjenden mbetje njerëzore dhe për t’u dhënë përparësi gjatë operacioneve të largimit të rrënojave dhe rikuperimit.

“Po punojmë gjithashtu për një proces mjeko-ligjor për identifikimin e mbetjeve, për të siguruar që ato të trajtohen siç duhet dhe që të respektohen të drejtat fetare për varrim, si dhe për të siguruar dokumentacionin dhe certifikatat e nevojshme për familjet. Kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme për familjet në Gazë”, tha Cilliers.

Mjetet e pashpërthyera të luftës në rrënoja dhe në rrugë përbëjnë një sfidë serioze për ekipet që pastrojnë mbetjet. Ekipet e UNDP-së dhe WFP-së bashkërendojnë punën me shërbimin e OKB-së për çminim, Unmas, organizatën bamirëse britanike Halo Trust dhe organizata të tjera para se të nisin punën e pastrimit, për të identifikuar mjetet e pashpërthyera dhe për të mbrojtur punëtorët dhe familjet që kthehen.

Duke pasur parasysh kapacitetin e kufizuar për largimin e mjeteve shpërthyese në Gazë, këto organizata nuk mund t’i çaktivizojnë ose largojnë të gjitha mjetet e pashpërthyera. Por ato mund të identifikojnë zonat e rrezikshme dhe t’i shënojnë ato.

Përveç rrezikut nga eksplozivët, rrënojat mund të përmbajnë edhe materiale të tjera të rrezikshme, përfshirë asbestin, i cili mund të përbëjë një rrezik serioz për shëndetin kur fibrat e tij thithen.

Ndërtesat e dëmtuara që kanë mbetur pjesërisht në këmbë përbëjnë një tjetër rrezik. Disa familje kthehen në shtëpitë e tyre duke besuar se ato janë të sigurta, por që strukturat shemben papritur. Prandaj, vlerësimi i sigurisë së ndërtesave të dëmtuara para kthimit të banorëve është një pjesë e rëndësishme e procesit të rimëkëmbjes.

“Përparimi në fazën e hershme të rimëkëmbjes është i ngadaltë. Po përpiqemi të bëjmë atë që mundemi, pavarësisht kufizimeve për sjelljen e pajisjeve dhe shërbimeve që na nevojiten”, tha Cilliers.