Во срцето на бурата

Со драматичната ситуација во Газа, онаа меѓу Ерменија и Азербејџан и со руската војна против Украина, ние во Европската унија сме во срцето на бурата и сведоци на конфликти во многу региони околу нас. За да ги заштитиме нашите вредности и интереси, како и да ја заштитиме безбедноста на нашите граѓани, мораме да размислуваме и да дејствуваме на принципиелен и стратешки начин.

Во понеделникот имавме состанок на Советот за надворешни работи, кој се одржува секој месец. Во Советот главно разговаравме за драматичната ситуација во Газа и војната против Украина. Овие два конфликти, толку различни толку и меѓусебно поврзани. И покрај тоа што мораме да заземеме принципиелен став за Газа и да се посветиме на постигнување мир на Блискиот Исток, ние исто така мора да бидеме обединети во поддршката на Украина „колку што е потребно“.

Европската унија се соочува со два големи теста, како оние во Украина и во Израел-Палестина. Речиси две години, пламенот на војната продолжува на источната граница на Европа. Оваа војна трае подолго отколку што очекуваше рускиот претседател Владимир Путин. Тој веруваше дека за неколку недели руската армија ќе успее да го заземе Киев и таму да постави марионетски режим, како оној во Белорусија. Благодарение на украинскиот отпор и меѓународната поддршка, тоа не се случи.

ЕУ нашироко ја поддржа Украина и на економски и на воен план. Обучивме повеќе од 30.000 украински војници и нашата воена поддршка сега изнесува 27 милијарди евра. Утврдивме 11 пакети санкции и го подготвуваме 12-тиот. Овој пакет ќе вклучува нови забрани за увоз и извоз, мерки за заострување на плафонската цена на нафтата, како и за борба против заобиколувањето на санкциите. Сепак, мора да бидеме реални: изгледите за победа на Украина над Русија не се веднаш.

На режимот на Путин му е потребна војна бидејќи ја користи војната како инструмент за својот политички опстанок. Мора да се подготвиме за долг конфликт, но кој Русија не може да го добие. Таа може само да го одложи неговиот крај. Путин се надева дека изборите, кои се очекува наскоро да се одржат во Соединетите Американски Држави, можат да влијаат на американската поддршка за Украина. Тој исто така верува дека демократиите на крајот ќе ја загубат својата моќ. Мора да докажеме дека не е во право и да бидеме обединети да продолжиме да ја поддржуваме Украина „колку што е потребно“.

Членството во Европската Унија е најголемата гаранција за безбедност што можеме да и ја дадеме на Украина.

Минатата недела Европската комисија препорача отворање на преговори со Украина за нејзино членство во ЕУ. Во меѓувреме работиме и на безбедносни гаранции за оваа земја. Предложив создавање на наменски повеќегодишен фонд во рамките на Европскиот мировен фонд за да се обезбеди нашата воена поддршка за Украина во наредните години. Сепак, ние не сме воен сојуз, а најголемата безбедносна гаранција што можеме да ја дадеме на Украина е да ја направиме полноправна членка на европското семејство. Второто големо прашање е ситуацијата во Израел и Палестина, по страшниот терористички напад на Хамас на 7 октомври, кој најостро го осудивме. Помина еден месец од тој напад и сега во Газа се случува хуманитарна трагедија.

Како што објаснив минатата недела на Конгресот на Партијата на европските социјалисти, иако овие два конфликти имаат разлики во нивните причини и актери, тие се исто така меѓусебно поврзани. Многу земји во таа област на светот позната како Глобален југ гледаат на нас дека користиме двојни стандарди во однос на меѓународното право во Украина и Газа. Со дела и зборови мора да покажеме дека ова обвинување не важи и е лажно. Се разбира, го поддржуваме правото на Израел да се брани од ужасни терористички напади против него. Но, како што рече поранешниот американски претседател Барак Обама во инспиративна порака, важен е и начинот на кој Израел се брани.

Израел мора да го почитува меѓународното хуманитарно право и да се обиде да има што помалку цивилни жртви. Задржувањето на снабдувањето со вода, храна, електрична енергија и гориво за целото цивилно население под опсада не е прифатливо. Според здравствените власти во Газа, веќе се предизвикани повеќе од 11.000 жртви, од кои околу половина се деца. Воената стратегија која ги игнорира човечките трошоци за цивилите не може да функционира бидејќи ризикува да го направи идниот мир меѓу Палестинците и Израелците речиси невозможен. Сепак, мирот е единствената реална и долгорочна гаранција за безбедноста на Израел.

Во текот на следните денови ќе треба да избегнеме ширење на конфликтот во регионот и да постигнеме итно намалување на тензиите. Мора да постигнеме воспоставување хуманитарни паузи, прекин на воените дејствија, прекини на огнот... не е важно како ќе ги нарекуваме. Важно е да се ограничат страдањата на цивилното население и да се овозможи ослободување на израелските заложници. Неопходно е да се осигура дека хуманитарната помош редовно влегува во Газа секој ден во потребните количини, вклучително и гориво. Многу камиони чекаат на граница и нема недостиг на пари. Но, нема безбедни коридори кои ќе овозможат испорака на овие помагала до сите луѓе на кои им е потребна, евакуација на ранетите и болните, како и на странските државјани. Треба да има повеќе можности за влез во Газа по копно, а го проучуваме и предлогот на Кипар за отворање на морски коридор до енклавата.

Дури и Меѓународниот црвен крст мора да има пристап до заложниците кои ги држи Хамас, кој има обврска да ги ослободи. Она што моментално се случува во Газа е резултат на политички и морален неуспех на меѓународната заедница. Триесет години по договорот од Осло, не се преземени соодветни мерки решението за две држави да стане опиплива реалност.

Денес, бројот на Израелци кои се населиле на окупираните палестински територии е речиси три пати поголем од пред 30 години, а оваа територија е поделена на архипелаг од области кои не се поврзани едни со други, што го отежнува спроведувањето на решение за две држави, кое меѓународната заедница го бара 76 години. Мораме да се браниме со подеднакво нагласување на правата и на Палестинците и на Израелците на нивната слобода, безбедност и достоинство.

исто така СВЕТОТ 18 декември 2025 година Што би можело да го натера Путин да ја запре војната во Украина?

Откако ќе се консолидира хуманитарниот прекин на огнот, што во моментов не изгледа веројатно, ќе мора да преминеме од мерки за помош на политичко дејствување. А понатамошната политичка транзиција ќе треба да се заснова на следните принципи за кои разговаравме во Советот за надворешни работи. Би ги сумирал во три „да“ и три „не“.

Прво, не за какво било принудно раселување на палестинскиот народ од Газа во други држави. Второ, територијата на Газа не може да се намали и не смее да има трајна реокупација од страна на израелските одбранбени сили ниту враќање на Хамас во Газа. Трето, Газа не може да биде изолирана од остатокот од палестинското прашање: решението за Газа мора да се стави во рамките на решението на палестинското прашање како целина. А трите „да“ се поврзани со актерите кои ќе се заложат за решение. Прво, Газа мора да биде управувана од палестинска управа. Природата, улогата и легитимноста на оваа власт мора да ги утврди Советот за безбедност на Обединетите нации. Се разбира, оваа власт ќе треба да биде поддржана. И ова е второ „да“ за посилно вклучување на арапските земји. Во моментов, арапските држави не сакаат да зборуваат за „утре“, бидејќи се фокусирани на трагедијата што се случува денес. Сепак, нема да има решение без силна посветеност од нивна страна, која нема да биде само на финансиски план. Не се работи само за физичка реконструкција, туку и за давање политички придонес во градењето на палестинската држава. Третото „да“ е поголема посветеност на ЕУ во регионот.

„За нас, прашањето не е само за помошта за обнова на Газа, што веќе неколку пати го направивме, туку и за помошта за изградба на целосно суверена палестинска држава која ќе може да го врати достоинството на Палестинците и да склучи мир со Израел“. Ова треба да биде нашата цел и заложба. Во спротивно, ризикуваме да останеме во спирала на насилство и нашата безбедност може да биде сè позагрозена: овој конфликт има потенцијал да создаде сериозна нестабилност ширум светот. Ние Европејците, тргнувајќи од сопствените интереси, но и од нашата морална и политичка одговорност, мора многу повеќе да се посветиме на постигнување мир меѓу Израел и Палестина.

Значаен дел од идната глобална улога на ЕУ, а особено во однос на нашите односи со земјите од таканаречениот Глобален Југ, ќе зависи од нашата посветеност да го решиме овој конфликт. Во наредните денови ќе отпатувам во Израел, Палестина, Бахреин, Саудиска Арабија, Катар и Јордан за да разговарам за овие прашања и предлози со многу од клучните играчи во регионот.

Конечно, разговаравме за ситуацијата меѓу Ерменија и Азербејџан со министрите за надворешни работи на ЕУ. Мора да помогнеме да се заштити Ерменија од каква било внатрешна или надворешна дестабилизација. Како прв чекор, ќе ја зајакнеме нашата цивилна мисија таму. Треба да се обноват преговорите меѓу Ерменија и Азербејџан и да се постигне мировен договор. Посветени сме на продолжување на посредувањето иницирано од претседателот на Европскиот совет, Шарл Мишел.

исто така СВЕТОТ 21 август 2025 година Што навистина значат безбедносните гаранции за Украина

Исто така, испративме јасна порака до Азербејџан дека секое нарушување на територијалниот интегритет на Ерменија ќе има сериозни последици за нашите односи. Ние во Европската унија сме во срцето на бурата и сме сведоци на конфликти во многу региони околу нас. За да ги заштитиме нашите вредности и интереси, како и да ја заштитиме безбедноста на нашите граѓани, мораме да размислуваме и да дејствуваме на принципиелен и стратешки начин.

(Жозеп Борел е висок претставник на Европската унија за надворешни работи и безбедност. Мислење преземено од „Панорама“).